Jan Paweł II, List apostolski Rosarium Virginis Mariae, 16 X 2002 r.

Artykuł Myśl miesiąca pochodzi z serwisu Miesięcznik Wychowawca.

Edukacja w Tanzanii jednak jest bardzo słaba. Po ukończeniu podstawówki bywa, że uczniowie nadal nie potrafią czytać czy pisać. Szkoły są przepełnione. Brakuje ławek w szkołach – żeby iść do szkoły średniej, trzeba sobie kupić ławkę i krzesło. Często dzieci uczą się, siedząc na ziemi. Nie ma podręczników. Jedyną „pomocą naukową” są tablica i kreda. Problemem jest wykształcenie nauczycieli. Ci, którzy zdali małą maturę, mogą już zostać nauczycielami. Taki nauczyciel uczy wszystkich przedmiotów. To ciągle obniża poziom edukacji i sprawia, że Tanzania ciągle stoi w miejscu.

Szkoła państwowa wygląda bardzo źle. Kiedy by się tam nie weszło, to jest zamęt, dzieci biegają po podwórku, nie wiadomo, czy są lekcje czy nie. Kary cielesne wciąż są w użyciu. Dzieci bywają zastraszone. Jak się wyciągnie rękę, to się odsuwają. Część z nich jest przyzwyczajona, że się je bije, a nie przytula. Kolejnym problemem jest wykorzystywanie dziewczynek. Żeby zdać egzamin, uczennica świadczy usługi seksualne nauczycielowi. I to nie są jakieś tam epizody. Pracuję z postulantkami, które skończyły szkoły w różnych częściach kraju, i niemal od wszystkich dziewcząt słyszę tę samą historię.

fot. Szkoły z Tanzanii są przepełnione. W państwowej podstawówce klasy liczą 100–200 osób

Najlepiej – w szkole katolickiej

Tak wygląda szkolnictwo państwowe. W prywatnym jest nieco lepiej. Są podręczniki i wyższy poziom nauczania. Szkoły o najwyższym poziomie to szkoły katolickie. Niestety, te szkoły nie są dla wszystkich dostępne. Czesne nie jest małe: po przeliczeniu to półtora tysiąca złotych na rok – przy przeciętnym zarobku miesięcznym 200 zł. Dzieci, które stać na pójście do takiej szkoły to dzieci biznesmenów, urzędników państwowych, często bogacących się na korupcji, lekarzy (zarabiających około 3 000 zł) czy pielęgniarek (pensja: 600 zł). Pamiętajmy przy tym, że ceny są porównywalne z Polską – w tanzańskich sklepie wcale nie jest tanio. Innym problemem jest, że rząd nie chce tych szkół – sam nie jest w stanie zapewnić edukacji na odpowiednim poziomie, ale np. utrudnia rejestrację szkół prywatnych, niechętnie udziela też pożyczek dla studentów szkół prywatnych.

Studia są płatne. Dla najwybitniejszych uczniów jest pomoc od państwa i wtedy te opłaty są symboliczne. I to nie jest legenda, ale może się to naprawdę zdarzyć. Jak naszemu wychowankowi.

Wypalał cegły, by móc się uczyć

Jusufu chodził do szkół państwowych. Zaczynał od bardzo kiepskiej szkoły we wsi. Ale mimo tego zawsze osiągał maksymalne wyniki na egzaminach. W tym roku kończy studia, jest dziennikarzem, pisze książki i rozpoczyna pracę w naszym przedszkolu. A pod górkę miał zawsze. W domu było ich trzynaścioro dzieci, zresztą sami chłopcy. Jusufu był najstarszy. Rodzina jest bardzo biedna, w domu nie ma co jeść. Od czwartej klasy podstawówki chłopak zarabiał na siebie, niczego z domu nie dostał. Ojciec wypalał cegły, a on mu pomagał. Od szkoły średniej zarabiał już nie tylko na siebie, ale na książki i zeszyty dla młodszego rodzeństwa. Do tej pory gdy przyjeżdża na wakacje ze studiów, to bierze się za wypalanie cegieł.

Teraz ludzie z jego rodzinnej wsi czekają, aż on wróci i będzie lokalnym liderem. Liczą, że innym pomoże wyjść z biedy i zdobyć wykształcenie. A Jusufu wciąż pamięta dobro, którego doświadczył ze strony Polaków i jest zdeterminowany, by pomagać.

fot. Codzienność prowincji Tanzanii to domy bez okien czy drzwi. Na zdjęciu pierwszy z prawej - Josufu. 

Same o siebie dbają

Dlatego nasze przedszkole jest bardzo potrzebne – dzieci pójdą do szkoły, umiejąc czytać i pisać, czego jest ciężko się nauczyć w klasie, gdzie jest 100 osób albo więcej. W Tanzanii dzieci muszą pracować. Dzieci jest tu wiele. Rodzice, a często sama matka, są przepracowani. Kobiety, często babcie, które zajmują się osieroconymi lub porzuconymi wnukami, pracują w kopalni złota czy tłuką ręcznie kamienie na żwir. Najpierw ręcznie muszą wyszukiwać kamienie, potem je tłuc. Za 70 kg żwiru kobieta dostaje 1,70 zł. Samotne kobiety pracują najemniczo za 1,70 zł dziennie, za co można kupić kilo mąki czy pół kilo ryżu. Gdy dziecko może wziąć do ręki narzędzia, albo na plecy młodsze rodzeństwo – to już nie jest dzieckiem. Same o siebie dbają, same jedzą, zabawek nie ma.

fot. Misjonarki w Tanzanii prowadzą w przedszkolu dożywianie ubogich dzieci. S. Monika Nowicka z prawej

Rozmontowana tradycja

Wiele jest dysfunkcji i rozpadu rodziny. Plagą jest alkoholizm i AIDS. Macierzyństwo pojawia się bardzo wcześnie, dwudziestolatki mają już więcej niż jedno dziecko. Tendencje zachodniego świata rozmontowały tradycyjne wartości. Kiedyś bardzo pilnowano porządku małżeństwa, odpowiedzialności za rodzinę i wychowanie dzieci. Mężczyzna nawet jeśli miał dwie żony, był zobowiązany na te dwie żony łożyć. Czuł się odpowiedzialny za dzieci. W tej chwili unika się ślubu, zarówno chrześcijańskiego, jak i tradycyjnego, a nierzadko mężczyzna porzuca rodzinę, odjeżdża i zakłada nową.

Stąd tak wiele pracujemy z dziećmi ulicy. Choć tak naprawdę to nawet ulicy tu nie ma, więc trudno w ten sposób mówić. Porzucone lub osierocone dzieci mieszkają w szałasach. Czasem żyją z babciami, które wynajmują nędzną chałupinkę za kilka groszy – odpowiednik naszych 10 zł. Ale gdy nawet tyle nie mają, to właściciel ich wyrzuca. Wtedy ukrywają się, przychodzą do domu po zmroku, żeby właściciel nie widział. Często wtedy szukamy im domu. Ludzie tu są pomocni i otwarci na dzieci. Jest duża szansa, że ktoś – nawet niespokrewniony – przygarnie dzieciaczka do siebie.

„Nie ma problemu”

Ostatnio jedna z naszych nauczycielek przygarnęła opuszczone sześcioletnie dziecko. Dziesiątka dzieci w wieku 6–19 lat mieszkała bez rodziców. Brudne, niedożywione, chore. Gdy je poznałam, naszą panią z przedszkola, która nie może mieć swoich dzieci, zapytałam wprost: „Czy weźmiesz Samuela do siebie?”. Ona szybko odparła: „Nie ma problemu, tylko jeszcze męża zapytam, i wezmę”. I wzięła. Bez butów, ubrań – tak jak stał. Inna historia: upośledzona dziewczyna, mieszkająca na ulicy, została wykorzystana. Urodziła dziewczynkę. Mieszkała gdzie bądź: pod krzakiem, w kościele… I też poszukałyśmy dla jej córeczki rodziny. Znalazła się inna nauczycielka, która też powiedziała: „nie ma problemu”.

Tyle, co możemy

Dużo jest niedożywienia, dieta to mąka kukurydziana i gotowane liście. Zdarzają się przypadki śmiertelne z niedożywienia. Czasami nasze dzieci jedzą tylko raz dziennie – u nas w świetlicy. A do szkoły idą po półtorej godziny w jedną stronę. Tak więc oprócz normalnych zajęć w przedszkolu zajmujemy się wieloma sprawami: dożywianiem, zdrowiem dzieciaków. Jest też szpital przy misji, więc jak dzieci są chore, to od razu się nimi zajmujemy. Właśnie w szpitalu widać, że bardzo dużo dzieci jest niedożywionych. Co jeszcze robimy? Kupujemy książki, zeszyty – tyle, co możemy; na miarę naszych możliwości.

Katarzyna Urban

Edukacja w Tanzanii

– 2 miliony dzieci w wieku 7 do 13 lat nie chodzi do szkoły;

– tylko 33% dzieci idzie do szkoły średniej;

– ciąże wśród nieletnich sprawiły, że w 2016 r. 3700 dziewcząt opuściło szkołę (podstawową lub średnią);

– w przedszkolach państwowych na jedną wykwalifikowaną nauczycielkę przypada 169 dzieci.

(źródło: UNICEF)

Zdjęcia: archiwum projektu

Artykuł Dostaną u nas trochę dzieciństwa pochodzi z serwisu Miesięcznik Wychowawca.

Projekt jest związany z wielkimi Rocznicami, obchodzonych w roku 2020: Rocznicą Bitwy Warszawskiej i zwycięstwa nad Sowietami; Rocznicą urodzin Karola Wojtyły; Rocznicą powstania „Solidarności”; Rocznicą Katastrofy Smoleńskiej; a także z postaciami ks. Prymasa Stefana Wyszyńskiego i bł. ks. Jerzego Popiełuszki.

Trzy elementy składowe Projektu „Rodzina Niepodległa” to:

1) Główne widowisko literacko-muzyczne – nastrojowy koncert. Jego premiera odbędzie w siedzibie łódzkiej Szkoły (ul. Nałkowskiej 2), a nagranie – odpowiednio zmontowane – zostanie umieszczone na stronie głównej SPSK (www.spsk.edu.pl) i na stronie łódzkich szkół (www.lodz.spsk.pl). Rezerwacji bezpłatnych biletów można dokonać dzwoniąc pod numer: 608 383 090.

2) Warsztat literacko-aktorski – praktyczne zajęcia edukacyjne dla młodzieży szkolnej. Warsztaty także będą nagrane i umieszczone na stronie głównej SPSK.

3) Patriotyczna „wieczornica” adresowana do seniorów i wspólnot lokalnych. Koncerty dla nich odbędą w parafiach, salach klubowych, etc. Planowane są trzy koncerty, ale jeśli zespół zostanie zaproszony gdzieś dalej – z radością przyjedzie i tam wystąpi!

Brak zajęć teatralnych (obostrzenia związane z Covid-19) we wrześniu wydatnie skomplikował pracę nad głównym widowiskiem teatralno-muzycznym pt. „Rodzina Niepodległa” i nad działaniami warsztatowymi. Próby w trybie „zdalnym” – rozmowy z wykonawcami przez Skype’a i przez komórkę musiały zastąpić normalne próby. Jeśli wszystko dobrze pójdzie, w październiku zaczniemy próby sytuacyjne w sali gimnastycznej. W drugiej połowie miesiąca spróbujemy połączyć wszystkie elementy widowiska: dialogi, wiersze, piosenki (chóry i solistów), scenografię. Próby z dorosłymi w ograniczonym zakresie zaczęły się w połowie września i były prowadzone zdalnie, a także w domach prywatnych, w ogrodach i parkach. Na szczęście – na razie – w Łodzi nie zostały ogłoszone nowe reżimy sanitarne. A przecież przecież uprawiamy teatr w czasach zarazy!

Nasze zadanie jest skomplikowane, wymaga pracy i podzielności uwagi. Patronat i środki pozyskane z Narodowego Centrum Kultury zobowiązują. Premierę planujemy między 23 a 26 października.

Jest bardzo mało czasu, ale dołożymy wszelkich starań, aby zadanie spełniło zakładane oczekiwania. Chcemy, aby było czymś ważnym, co wzmocni patriotyczne klimaty w rodzinach, a same rodziny umocni wewnętrznie, uświadamiając dorosłym i dzieciom ich misję.

Tomasz Bieszczad

– szef artystyczny, reżyser

Miesięcznik „Wychowawca” jest patronem medialnym wydarzenia „Rodzina Niepodległa”.

Artykuł „Rodzina Niepodległa” – spektakl pochodzi z serwisu Miesięcznik Wychowawca.

Na rynku pojawia się tak wiele książek, że trudno zdecydować się, co wybrać. Nieraz sugerujemy się tym, co jest popularne lub co polecą nam przyjaciele czy znajomi. Strona www.dobre-lektury.pl zrodziła się właśnie z takich przyjacielskich porad i wychodzi naprzeciw wszystkim tym, którzy poszukują wskazówek odnośnie do wyboru lektur.

Strona zawiera katalog książek podzielonych na kilka obszernych kategorii, a do każdej publikacji dołączony jest krótki opis lub recenzja. W dziale „Poradniki” znajdują się propozycje sprawdzonych książek dotyczących rodziny i wychowania. W tym zakresie współpracujemy ze stowarzyszeniem Akademia Familijna oraz Instytutem „Educare”.

Barbara Stefańska, Aleksandra Szpunar, Magda Warpas

Artykuł Lektury nie tylko o wychowaniu pochodzi z serwisu Miesięcznik Wychowawca.

Uczeń:

• swobodnie wypowiada się na podany temat,

• potrafi wyjaśnić termin: zdalne nauczanie,

• odwołuje się do własnych doświadczeń i przeżyć,

• prezentuje swoje talenty.

Formy pracy:

zbiorowa, indywidualna.

Metody pracy:

rozmowa kierowana, praca z tekstem.

Środki dydaktyczne:

tekst opowiadania „Moje zdalna szkoła”, diagram.

Przebieg zajęć:

1. Nauczyciel rozdaje dzieciom kartkę z diagramem i poleca pokolorować co trzecią literę oraz zapisać odczytane hasło (Załącznik 1).

2. Uczniowie odczytują hasło i odpowiadają na pytanie, z czym ono się im kojarzy?

3. Nauczyciel prosi o wysłuchanie opowiadania.

– Porównaj, które z przeżyć jego bohatera są podobne do twoich, bądź różne.

4. Nauczyciel czyta opowiadanie. Następnie kolejno odkrywa napisane wcześniej na tablicy w dwóch kolumnach pytania dotyczące tekstu i przeżyć uczniów (Załącznik 2).

5. Uczniowie odpowiadają na pytania.

6. Nauczyciel zwraca się do uczniów:

– Jeśli odkryłeś w sobie coś niezwykłego w czasie nauki w domu, podziel się tym z innymi. Możesz przynieść do szkoły swoje prace, wytwory. Możesz też wykonać rysunek lub napisać swoje wspomnienia, tak jak to zrobił Wojtek.

Załącznik 1

A  B  Z  F  W D  I  Ą  A  Ń  Z  L  G  Ł  N  M  J  A  W  I  N  H  M  A  C  E  U  S  T  K  D  Ę  A

Hasło …………………………………………………………………………………………

Załącznik 2

Izabela Faleńczyk

Artykuł Temat: Zdalna nauka – moje doświadczenia pochodzi z serwisu Miesięcznik Wychowawca.

Wychodząc do szkoły pewnego marcowego dnia nie sądziłem, że będzie to mój ostatni w niej pobyt w tym roku szkolnym. A wszystko za sprawą tego paskudnego koronawirusa, który rozpanoszył się po całym świecie, nie omijając również naszego kraju.

– Od jutra, aż do odwołania nie będzie w szkole zajęć. Zostajecie w domu – oświadczyła pani. Momentalnie zrobiło się spore zamieszanie. Wszyscy z ożywieniem rozmawiali tylko o pandemii. Niektórzy nieudolnie próbowali ukryć strach, inni (wśród nich byłem i ja) cieszyli się na te nieoczekiwane ferie. Nikt wówczas nie przypuszczał, że potrwają aż do wakacji.

Wracając do domu snułem plany na wypełnienie wolnego od lekcji czasu. Postanowiłem, że każdego poranka będę wysypiał się do woli. Może wyciągnę Kacpra na plac zabaw lub pójdziemy z chłopakami na boisko pograć w piłkę.

Gdy tylko wpadłem do domu, z wielkim przejęciem opowiedziałem rodzicom o tym, co wydarzyło się w szkole i o moich w związku z tym zamiarach.

– Wojtku, siedzisz w domu. Spotkania z kolegami poczekają na lepsze czasy – tata w mgnieniu oka ostudził moje emocje. No i siedziałem w domu, a właściwie siedzieliśmy prawie wszyscy: Aśka – moja starsza siostra i mama. Tata musiał wychodzić do pracy. Wówczas poznałem nowe słowo: zdalne.

Zdalna nauka Aśki i jej lekcje z nauczycielami online oraz zdalna nauka moja, nie online, ale za to z zadaniami do wykonania, które pocztą elektroniczną przesyłała pani. Jeszcze do tego zdalna praca naszej mamy. I w całym domu jeden komputer. Szaleństwo! Całe szczęście, że wujek pożyczył nam swój laptop.

Na początku podobała mi się ta zdalna nauka. Pani przesyłała ciekawe zadania, filmy, prezentacje, zdjęcia i mnóstwo innych interesujących rzeczy. Im dłużej jednak trwała, tym coraz niechętniej do niej się zabierałem. W lekcjach wspierała mnie mama. Wkrótce jednak zacząłem przeciw takiej nauce otwarcie buntować się.

– Już wolę codziennie chodzić do szkoły! Chcę by były normalne lekcje z panią, przerwy z kolegami, nawet sprawdziany i klasówki przeżyję. Już nie dam rady! – wykrzyczałem rozgoryczony.

I wtedy na odsiecz mojemu załamaniu przyszedł tata. Pomógł mi ustalić zasady, których postanowiłem solidnie przestrzegać. Codziennie wstawałem wcześnie rano, potem jak zwykle poranna toaleta, śniadanie i o godzinie ósmej w pełnym rynsztunku szedłem do mojej zdalnej szkoły, czyli do mojego pokoju. Ułożyłem plan zajęć i przerw między nimi. Zaplanowałem czas na zabawę i kontakt przez skypa z kolegami. I chociaż czasem było mi trudno, wytrwałem. Aśka też wytrwała i rodzice z nami, i naszą zdalną nauką również.

Najbardziej z tego przymusowego siedzenia w domu podobało mi się to, że wspólnie całą rodziną spędzaliśmy ze sobą dużo czasu i dzięki temu odkryliśmy w sobie zupełnie niezwykłe talenty. Aśka – talent do gotowania, mama do szycia. Tata zainteresował się historią Polski, czym zaraził też i mnie. Razem zrobiliśmy makietę Bitwy Warszawskiej. Gdy wrócę do szkoły, pokażę ją całej klasie. Wiem, że moi koledzy też będą mieli się czym pochwalić. A wy?

Małgorzata Sasin

Artykuł Opowiadanie – Moja zdalna szkoła pochodzi z serwisu Miesięcznik Wychowawca.

Urodziła się w Warszawie, była córką Wandy z domu Szlenkier i prof. Ignacego Chrzanowskiego, który w roku 1910 objął Katedrę Historii Literatury na Uniwersytecie Jagiellońskim. Miała starszego brata Bohdana. Po przeprowadzeniu się rodziny do Krakowa, Hanna uczęszczała do szkoły prowadzonej przez Stanisławę Okołowiczówną przy ul. Pańskiej². Była to jedna z lepszych szkół stopnia podstawowego, Uczył w niej m.in. Marian Falski, autor Elementarza. W szkole zaprzyjaźniła się z Anielką Chałubińską, wnuczką Tytusa Chałubińskiego, późniejszą profesor geografii³.

W zakresie szkoły średniej Hanna podjęła naukę w gimnazjum ss. Urszulanek, gdzie zyskała opinię nadzwyczajnej uczennicy. W roku 1920 zdała maturę i podjęła studia polonistyczne na Wydziale Filozoficznym UJ. Oczekując na otwarcie roku akademickiego, ukończyła kurs sanitarny prowadzony w Krakowie przez Amerykański Czerwony Krzyż. Następnie wraz ze swoją przyjaciółką podjęły się pielęgnacji żołnierzy rannych w wojnie bolszewickiej, przebywających w klinice chirurgicznej.

fot. Hanna z ojcem

Rozpoczęte studia polonistyczne kontynuowała przez dwa semestry, do roku 1922, w tymże roku otwarta została Warszawska Szkoła Pielęgniarstwa. Spełniło się jej marzenie; od dziecka chciała zostać pielęgniarką, jak jej ukochana ciocia Zofia Szlenkierówna⁴. Uzyskawszy zgodę rodziców, przeniosła się do Warszawy i zamieszkała w internacie. Szkoła powstała dzięki staraniom państwa Paderewskich, z udziałem środków finansowych Fundacji Rockefellera. Dyrektorką szkoły mianowano doświadczoną amerykańską pielęgniarkę miss Helen Bridge, porozumiewającą się z uczennicami przez tłumaczkę. Uczyła się pilnie, ale sens swojego powołania pojęła kiedy została zapytana przez pacjenta: dlaczego pani została pielęgniarką? Czy pani lubi szpital, czy chorych? Wtedy odpowiedź stanowiła dla niej trudność. Wraz z uzyskaniem dyplomu pielęgniarki otrzymała propozycję wyjazdu na roczne stypendium Fundacji Rockefellera do Paryża. Radość jej nie miała granic. Prawie nie zauważyła, że program stypendium kwalifikuje ją na pielęgniarkę społeczną, oraz to, że warunkiem wyjazdu było objęcie po powrocie stanowiska nauczycielki zawodu w nowo otwartej Uniwersyteckiej Szkole Pielęgniarek i Higienistek w Krakowie.

fot. Ok. 1947 roku. Hanna pierwsza od lewej wśród  siedzącego grona pedagogicznego. 
        Czwarta od lewej, obok ks. katechety Formańskiego, Anna Rydlówna 

Rektor UJ prof. Leon Marchlewski podpisał z nią trzyletnią umowę o pracę, na etacie pielęgniarki – nauczycielki w krakowskiej szkole. Prowadziła praktyki uczennic w poradniach przeciwgruźliczej, dziecięcej, poradni dla kobiet ciężarnych przy klinice położnictwa. Odbyła miesięczne przeszkolenie na stypendium w Belgii z zakresu higieny szkolnej. Po powrocie do Krakowa uruchomiła gabinety szkolne w szkołach św. Mikołaja i św. Anny, wprowadzając w nich praktyki uczennic w zakresie higieny szkolnej. Wykładała przedmiot Zdrowie Publiczne. Pracowała pod kierunkiem wspaniałych pielęgniarek, stypendystek Fundacji Rockefellera dla nauczycieli szkół medycznych. Dyrektorką była Maria Epstein, jej zastępcą Anna Rydlówna⁵. Obie panie wywodziły się ze Stowarzyszenia PP Ekonomek, były założycielkami pierwszej na ziemiach polskich szkoły zawodowych pielęgniarek w roku 1911. Dzięki staraniom Marii Epstein udało się reaktywować upadłą starą szkołę z pomocą finansową Fundacji Rockefellera oraz wsparciu wykładowców z Wydziału Lekarskiego UJ. Hanna znalazła się wśród elity polskich pielęgniarek, nauczycielek. Katolicki charakter szkoły miał zapewne wpływ na rozbudzenie jej religijności, do której powoli dojrzewała. Świadczą o tym napisane i wydane przez nią nowela i powieści. Krakowską szkołę opuściła w lipcu 1929, udając się na roczną kurację klimatyczną do Zakopanego⁶.

W roku 1933 zamieszkała w Warszawie i objęła stanowisko asystentki dyrektorki Warszawskiej Szkoły Pielęgniarstwa, swojej ciotki Zofii Szlenkierówny. Pracowały razem przez trzy lata. Z powodu pogorszenia stanu zdrowia zmuszona była wyjechać na kolejną kurację, tym razem do Davos. Po powrocie wraz z inną nauczycielką, Teresą Kulczyńską, wydały pierwszy podręcznik dla pielęgniarek Zabiegi pielęgniarskie. Był on kilkakrotnie wydawany, podczas II wojny światowej w Wlk Brytanii. Z inną nauczycielką opracowały Wytyczne pracy pielęgniarki w lecznictwie otwartym, drukowane cyklicznie przez dwa lata w „Pielęgniarce Polskiej”.

II wojna światowa w okrutny sposób odmieniła losy rodziny Chrzanowskich. Ojciec, prof. Ignacy Chrzanowski, aresztowany podczas Sonderaktion Krakau, zmarł w obozie w Sachsenhausen w styczniu roku 1940, nie wiedząc o uwięzieniu i straceniu syna Bohdana w obozie w Kozielsku. Hanna wraz z matką zostały wyrzucone z zajmowanego mieszkania w profesorskim budynku. Podjęła pracę w sekcji charytatywnej, potem w Radzie Głównej Opiekuńczej, w Dziale Opieki nad Uchodźcami i Wysiedlonymi, przybywającym do Krakowa z ziem zajętych przez Niemców i Rosjan. Zajmowała kierownicze stanowisko, szkoliła ochotniczki, harcerki na krótkich kursach sanitarnych.

W kwietniu 1945 Chrzanowska podjęła pracę wykładowczyni w Uniwersyteckiej Szkole Pielęgniarek i Higienistek. W drugiej połowie roku 1946, wraz z kilkunastoosobową grupą warszawskich pielęgniarek, wyjechała na stypendium UNRRA do Nowego Jorku. Przez pół roku poznawała organizację pracy amerykańskich pielęgniarek w domach chorych. Te nowe doświadczenia, dzięki przychylności Anny Rydlówny, zostały wdrożone w program szkolny, wraz z praktykami uczennic w domach chorych, jako przedmiot Pielęgniarstwo Domowe w Otwartej Opiece Zdrowotnej. Stała się specjalistką w tej dziedzinie na terenie kraju. Na zlecenie Ministerstwa Zdrowia wykładała na kursach dla kadry kierowniczej placówek. Była zapraszana z wykładami do innych szkół w Polsce.

Po wojnie wykładała również na półrocznych kursach dla sióstr PCK. Była wykładowcą w katolickiej Szkole Pielęgniarstwa ss. Szarytek do końca jej istnienia⁷.

fot. Lata pięćdziesiąte, wicedyrektorka w szkole

W roku 1949 władze PRL dokonały reformy szkolnictwa. Uniwersytecką Szkołę w Krakowie zlikwidowano. Utworzono Państwową Szkołę Pielęgniarstwa, z dwuletnim programem nauczania. Anna Rydlówna, nauczycielka nauczycielek, została pozbawiona prawa wykonywania zawodu. Przez kilka lat pracowała na etacie rejestratorki. W szkole zmieniła się dyrektorka, zatrudniono „czynnik partyjny”. Hanna pełnił funkcję wicedyrektorki. Była szanowaną i ukochaną nauczycielką, matkowała słuchaczkom. Dzięki jej wstawiennictwu ciężarna dziewczyna mogła pozostać w szkole i zdać egzamin dyplomowy. Ograniczone zostały praktyki uczennic w domach chorych, które w tamtych czasach były jedyną pomocą w opiece nad obłożnie i przewlekle chorymi. Różnice światopoglądowe oraz inne okoliczności sprawiły, że po siedmiu latach współpracy z dyrektorką Hanna opuściła szkołę. Przyjęła propozycję objęcia dyrekcji Państwowej Szkoły Neuropsychiatrycznej w Kobierzynie. Po jej niespodziewanej likwidacji przez Ministerstwo Zdrowia, Chrzanowska podjęła współpracę z Kościołem krakowskim, organizując opiekę nad ubogimi obłożnie chorymi przy parafiach diecezji krakowskiej. Aby zapewnić personel dla sprawowania tej opieki, opracowała program kursu, początkowo trzymiesięcznego, dla sióstr opiekunek parafialnych. Zakończone egzaminem, kursy dawały uprawnienia do sprawowania opieki również w zakładach prowadzonych przez zgromadzenia zakonne i na misjach.

Wiele szkół pielęgniarstwa rozsianych po całym kraju przyjęło H. Chrzanowską na swoją Patronkę.

Beatyfikowana została 28 kwietnia roku 2018.

Helena Matoga

Zdjęcia: archiwum Katolickiego Stowarzyszenia Pielęgniarek i Położnych Polskich;

www.hannachrzanowska.pl

Artykuł Hanna Chrzanowska – wzór pedagoga pochodzi z serwisu Miesięcznik Wychowawca.

Francisco Fernández Carvajal

Lenistwo duchowe. Smutek uśpionej duszy, Wydawnictwo AA, 2012

„Lenistwo duchowe” jest wspaniałym przewodnikiem po ludzkiej duszy, pozwalającym właściwie zdiagnozować jej kondycję. Potwierdzeniem niech będzie choćby to, że książka wydana w 1978 r. doczekała się kilkunastu dodruków. Jej autor przekonuje, że lenistwo duchowe to choroba często bezobjawowa, niezauważona, jednak gdy się rozwinie, może być trudno ją wyleczyć. „Na wstępie atakuje rozum, zaciemniając go; potem dotyka wolną wolę, którą osłabia i wyniszcza, pozbawiając zdolności do wysiłku” – pisze. W rezultacie człowiek czuje się „zbyt zmęczony, aby kochać”. Na szczęście, chorobę tę można rozpoznać i zaaplikować „lekarstwo”. Jakie? Naprawdę warto przeczytać!

Krzysztof Zanussi

Uczyń ze swojego życia arcydzieło (audiobook), RTCK, 2018

Audiobook Krzysztofa Zanussiego to filozofia dnia codziennego. Podczas wielowątkowego wykładu, pełnego anegdot odkrywających świat sztuki, uznany reżyser i wykładowca stawia wiele ważnych pytań. Co jest ważniejsze: robić to, co się kocha, a może potrafić pokochać to, co się robi? Czy niska kultura „zje” (jak u Huntingtona) tę wysoką, wysublimowaną? I czy coś obiektywnie jest lepsze od innego? A może ucieczka od wartościowania jest zwykłym tchórzostwem i kłamstwem, bo przecież jednak są prawdy niepodważalne, uniwersalne?

Ondra Skoupý

Dżem dobry. Kooperacyjna gra słowna, REBEL

Zabawa językiem to nie tylko „Scrabble”. „Dżem dobry” to wciągająca planszówka dla wszystkich, którzy lubią bawić się słowem. By wygrać, trzeba współpracować. Gra polega na odgadnięciu słów zadanych przez graczy. Nie ma tu tradycyjnych rund – wskazówkę daje ten gracz, który najbardziej może pomóc całej drużynie. Wielkim atutem „Dżem dobry” jest to, że poziom trudności można dostosować do uczestników zabawy i np. w wariancie dla młodszych układać słowa trzyliterowe. Polska wersja jest dostosowana do polskiego alfabetu. Grywalna, niepowtarzalna rozgrywka na wiele godzin.

Grażyna Bąkiewicz, Kazimierz Szymeczko, Paweł Wakuła

seria Zdarzyło się w Polsce, Wydawnictwo Literatura

Jak najłatwiej byłoby uczyć się historii? Gdyby działa się na naszych oczach. Pomoże w tym poczytna seria „Zdarzyło się w Polsce”, która czyni czytelnika świadkiem rozbicia dzielnicowego, klęski Krzyżaków, powstania styczniowego, cudu nad Wisłą… W pięciu tomach znajdziemy 50 opowiadań – od Piastów do historii XX wieku. Wartkie, dialogowane, stylizowane na tamte czasy. O historii, która dzieje się jakby w tle, i jest nienachalnym pierwszoplanowym bohaterem. Sprawdzą się też jako prezent dla młodego pasjonata historii i – wprost przeciwnie – dla ucznia „odpornego” na daty, wydarzenia i beznamiętne zapamiętywanie czyichś dokonań. Zasługą autorów jest, że nawet nudne karty historii potrafili nie tylko ożywić, ale też wskazać, że to, co było kiedyś, ma wpływ na nasze dziś.

Anne-Dauphine Julliand

Wyjątkowy dzień, Wydawnictwo Święty Wojciech

„Dziękuję ci, moja mała Thais, dziękuję, że odmieniłaś moje serce. Pomogłaś mi zrozumieć, że odpowiedzią na cierpienie nie jest śmierć. I nigdy nie będzie. Odpowiedzią na cierpienie jest miłość…”. „Wyjątkowy dzień” to poruszająca do głębi opowieść o matczynej tęsknocie za zmarłym dzieckiem, ale też przyznanie sobie prawa do bycia szczęśliwym po przeżyciu żałoby. Anne-Dauphine Julliand napisała tę książkę w ósmą rocznicę śmierci Thais. Książkę ciepłą, mądrą i potrzebną.

(mn)

Artykuł Polecamy pochodzi z serwisu Miesięcznik Wychowawca.

Spośród wielu wybitnych postaci wybrały Panie Sługę Bożego o. Ludwika Wrodarczyka OMI na patrona organizowanego przez Panie I Ogólnopolskiego Konkursu Poetyckiego. Czym był podyktowany ten wybór?
M.K.C: Likwidacja Gimnazjum im. Ojca Ludwika Wrodarczyka w Radzionkowie spowodowała wielki ból w moim sercu, ponieważ od wielu lat popularyzuję wartości duchowe męczennika. Pani magister Dagmara Nawratek zareagowała twórczo i zaproponowała mi organizację Ogólnopolskiego Konkursu Poetyckiego im. Sługi Bożego o. Ludwika Wrodarczyka OMI.
D.N.: Inspiracją do stworzenia tego konkursu była dla mnie książka pani Marii Kielar-Czapli pt. „Ojciec Wrodarczyk OMI. Portret duchowy”.
Kim był o. Ludwik?
M.K.C.: Był on polskim misjonarzem i męczennikiem chrześcijańskim. Urodził się w Radzionkowie, 25 sierpnia 1907 r. Należał do Zgromadzenia Misjonarzy Oblatów Maryi Niepokalanej. Był administratorem parafii św. Jana Chrzciciela w Okopach. Niedawno otrzymał miano „patrona na czas pandemii” na Ukrainie, ponieważ z wielkim poświęceniem niósł pomoc chorym i umierającym w czasie epidemii czerwonki i tyfusu, która miała miejsce w 1942 r. Został odznaczony Krzyżem Pamięci Ofiar Banderowskiego Ludobójstwa.
Niezwykły kapłan, lekarz, nauczyciel i misjonarz oddał swoje życie w obronie Najświętszego Sakramentu. Jak to się stało?
M.K.C.: Oblat zginął śmiercią męczeńską z rąk nacjonalistów ukraińskich 6 grudnia 1943 r. Nie schronił się przed nimi w lesie, lecz pozostał w kościele, przy tabernakulum. Żołnierze zabrali go sprzed ołtarza, a następnie wywieźli w okolice Karpiłówki, gdzie poddano go strasznym torturom.
Czym Panie zachwycił?
D.N.: Ojciec Ludwik Wrodarczyk OMI jest przykładem człowieka kryształowego, który wiedział, jest ważny jest wzajemny szacunek i pokój na świecie. Bracia mojego dziadka byli więźniami obozów koncentracyjnych: Dachau, Mauthausen oraz Auschwitz. Jeden z nich zmarł w Dachau w 1941 r. Musimy pamiętać o tym, co się kiedyś wydarzyło i na tych splamionych krwią fundamentach budować nową, lepszą przyszłość dla kolejnych pokoleń. Historia uczy nas tego, że powinniśmy bardziej zwracać uwagę na to, co ludzi łączy, niż dzieli. Ojciec Ludwik nie godził się z otaczającą go rzeczywistością i udzielał pomocy wszystkim ludziom, bez względu na ich narodowość oraz wyznanie. Misjonarz mawiał: „Jest jeden Bóg dla wszystkich ludzi i musimy wszyscy żyć zgodnie”. Instytut Pamięci Męczenników i Bohaterów Holocaustu Yad Vashem w Jerozolimie uhonorował go medalem oraz dyplomem „Sprawiedliwy wśród Narodów Świata” za ratowanie życia Żydom w czasie wojny. Męczennik został odznaczony również Krzyżem Komandorskim Orderu Odrodzenia Polski. Jego szlachetna postawa jest doskonałą inspiracją dla młodego pokolenia Polaków.
M.K.C.: Misjonarz już od najmłodszych lat wiedział, że w przyszłości zostanie księdzem. Do swojego szkolnego kolegi powiedział: „Wiesz Franek, ja bym tak chciał, aby moje życie przyczyniło się do wzmocnienia Królestwa Bożego. Ja bym chciał umrzeć śmiercią męczeńską”. Trzy cechy oblata imponują mi najbardziej: wierność do granic możliwości w każdej rzeczy, wytrwałość i konsekwentne dążenie do celu. Ważną rolę w jego codziennej modlitwie pełniły słowa Chrystusa: „Kto wytrwa do końca, ten będzie zbawiony” (Mt 24,13).
Mogłoby się wydawać, że dzieci i młodzież częściej robią zdjęcia, niż piszą wiersze. Dlaczego wybrały Panie taką, a nie inną formę konkursu?
D.N.: Dzięki poezji możemy obdarować świat tym, co drzemie głęboko w naszej duszy. Ks. Jan Twardowski powiedział: „Poezja jest światem przeżyć i refleksji. Jest po trochu jak mówienie ludzkim językiem w dobie maszyn i komputerów. Nie może jednak być zbyt mądra, bo nikt jej nie zrozumie”. Już jako dziecko lubiłam chwytać za pióro i zamykać w ramach wiersza obraz przemijającej rzeczywistości. Brałam udział w licznych konkursach poetyckich w całej Polsce, a uroczystości wręczenia nagród dostarczały mi wielu niezapomnianych wrażeń. Miałam okazję nie tylko rozwijać swoje zainteresowania, ale również poznawać wyjątkowych ludzi i nawiązywać wieloletnie przyjaźnie. Zastanawiałam się nad tym, dlaczego podobne wydarzenie nie odbywa się w moim rodzinnym mieście. Dzisiaj okazuje się, że właśnie to zadanie jest moją misją.
M.K.C.: Zachęcam do udziału w konkursie dzieci i młodzież, mających talent poetycki. Wierzę, że znajdą się tacy, ponieważ podczas wielu lat katechizacji spotykałam i nadal spotykam uzdolnionych poetycko uczniów. Zachęcam również nauczycieli polonistów oraz katechetów do tego, aby pomogli uczniom w przygotowaniu zgłoszeń do konkursu. To przedsięwzięcie dało mi nową nadzieję na popularyzację wartości duchowych oblata. Żyjemy w czasach, w których dobre wartości są często zalewane złem, szerzącym się wokoło. Trzeba więc o nich pisać i wydobywać je z młodych serc, by zaowocowały. Niech dobro, prawda i piękno zagoszczą w treści konkursowych prac.
Którymi cechami o. Ludwika mogą się zainspirować młodzi poeci?
M.K.C.: Ojciec Ludwik kochał dzieci, pokładał nadzieję w młodzieży, pomagał sierotom. Wyznawał następujące wartości: wyznaczanie szczytnych celów i wytrwałość w dążeniu do ich realizacji, dobroć, miłość do bliźniego, ofiarowanie pomocy potrzebującym (dostarczanie leków i mikstur przyrządzanych własnoręcznie z ziół zebranych na okopowskich łąkach), ofiarność jako skłonność do największych poświęceń, umiłowanie modlitwy, a także wielbienie Boga oraz Najświętszego Sakramentu, w obronie którego oddał życie. Pragnę podkreślić, że czekamy nie tylko na wiersze opowiadające o o. Ludwiku. Ich tematyka powinna w dowolny sposób nawiązywać do wartości chrześcijańskich.
Jakich owoców oczekują Panie w odniesieniu do konkursu?
D.N.: Ideą naszego projektu jest rozwijanie wrażliwości artystycznej u dzieci i młodzieży, więc liczę na to, że konkurs rozkwitnie pięknymi utworami. Jestem o tym przekonana, wszak nie ma piękniejszego sposobu na wysławianie Boga, niż pisanie wierszy. Celem konkursu jest również pielęgnowanie pamięci o męczenniku.
Kto i do kiedy może zgłaszać swój udział w nim?
D.N.: W konkursie mogą wziąć udział dzieci i młodzież w wieku od 9 do 19 roku życia. Konkurs jest skierowany do osób mieszkających na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej oraz poza jej granicami. Utwory należy przesłać do dnia 25 października 2020 r. Regulamin konkursu znajduje się na blogu: www.ogolnopolskikonkurspoetycki.blogspot.com.

„Wychowawca” jest patronem medialnym Konkursu.

Artykuł Poetycko o wartościach chrześcijańskich pochodzi z serwisu Miesięcznik Wychowawca.

Papież rozpoczyna adhortację od podania motywów jej napisania. Warto zauważyć, że Jan Paweł II napisał ten dokument wyłącznie z własnej inicjatywy. Nie był on podsumowaniem ważnych zgromadzeń czy synodów (jak to bywa w kontekście adhortacji), nie powstał na prośbę jakiegoś środowiska, nie był także reakcją na poważne kryzysy lub zmiany Kościele. Głównym powodem napisania dokumentu była setna rocznica ogłoszenia encykliki Leona XIII Quamquam pluries z 1889 r., również poświęconej Opiekunowi Jezusa. Niemałe znaczenie zapewne miał fakt, że od 100 lat św. Józefowi nie został poświęcony żaden ważny dokument (może za wyjątkiem Listu Apostolskiego papieża Jana XXIII). Jan Paweł II chciał zatem zachęcić wiernych do zwrócenia uwagi na postać Cieśli z Nazaretu, który nadal pozostaje świętym nieodkrytym. Papież pragnie zwrócić uwagę na to, że – w zasadzie, tak jak Maryja – jest on patronem każdego z nas, a jego życie jest nam po prostu bliskie. Dzięki temu jest to doskonały wzór do naśladowania w życiowej drodze do świętości.

Papież spogląda na św. Józefa przede wszystkim z perspektywy Ewangelii. Adhortacja jest przesycona cytatami, które opisują życie i postawę świętego. Pismo Święte wspomina Józefa w kontekście małżeństwa z Maryją oraz dzieciństwa Jezusa (bibliści wyliczają, że jego imię pojawia w Biblii 14 razy). Adhortacja jest świetnym kompendium cytatów i egzegezy biblijnej o Opiekunie Zbawiciela. Nie tylko pierwszy rozdział zatytułowany Zapisy Ewangelii, ale cały dokument osnuty jest wokół 26 wersetów, które mówią o Cieśli z Galilei. Papież dba o to, aby każdy jego sąd i słowo wypływały z Pisma Świętego i z Tradycji Kościoła.

Ale adhortacja to nie tylko kompleksowa lekcja z Ewangelii. Wnikliwy obserwator nauczania Jana Pawła II zauważy, że dokument koncentruje się na głównych motywach myśli papieskiej, takich jak małżeństwo i rodzina, praca oraz zagadnienia związane z wiarą i życiem wewnętrznym. W życiu Józefa ogniskują się te wszystkie wartości, które były ważne dla Karola Wojtyły podczas całego pontyfikatu (i nie tylko), dlatego przybrany ojciec Jezusa jest tak bliski Papieżowi. W ten sposób adhortacja staje się dokumentem wychowawczym, tzn. takim, w którym nie tyle dokonuje się intelektualna rozprawa na tematy teologiczne, ale ukazany jest tu wzór życia do naśladowania. I nie jest to wzór moralizatorski, lecz odnoszący się do najgłębszych prawd naszej wiary. Jakie zatem przymioty powinien mieć człowiek, który chce upodobnić się do św. Józefa?

Człowiek wiary – ojciec – robotnik

Fundamentem, który buduje postać Józefa, jest według Jana Pawła II jego obcowanie z tajemnicą Wcielenia. Józef od początku staje się powiernikiem tej Tajemnicy. Tuż po Maryi, to właśnie on zostaje obdarowany przez Boga wiedzą, że zostanie opiekunem Boga na ziemi. Ale ta wiedza domaga się dopełnienia przez wiarę w to, że powierzone mu dziecko jest żywym Bogiem, który stał się człowiekiem. Odtąd ta Tajemnica będzie towarzyszyć Józefowi każdego dnia i to ona będzie zaczynem wszelkich innych spraw w sercu i w życiu Józefa. Tajemnica ta tworzy Józefa. Jest sednem jego wiary i życia wewnętrznego.

Kolejny ważnym elementem życia Józefa jest bycie mężem Maryi i ojcem Jej dziecka. Godność św. Józefa wynika przede wszystkim z jego oddania się Maryi w małżeńskim darze. Tej prawdzie poświęca Jan Paweł II minitraktat. Na samym początku Papież zaznacza, że to małżeństwo jest jakby odwrotnością pierwszej pary – Adama i Ewy. Przez pierwszych rodziców wchodzi do świata grzech, przez Świętą Rodzinę – przychodzi łaska i zbawienie. Małżeństwo z Maryją i obowiązki z niego wynikające to najważniejsza przygoda życiowa Józefa. Papież nazywa go Oblubieńcem i Mężem Sprawiedliwym. „W słowach nocnego <zwiastowania> Józef odczytuje nie tylko Bożą prawdę o niewypowiedzianym wręcz powołaniu swej Oblubienicy. Odczytuje zarazem na nowo prawdę o swoim własnym powołaniu” (RC 19). Zatem to poprzez małżeństwo, poprzez oblubieńczy dar, św. Józef odnajduje swoją drogę życiową, którą jest ojcostwo. Temu zagadnieniu dedykowany jest cały rozdział, w którym Jan Paweł II po kolei analizuje biblijne sceny ukazujące św. Józefa w roli ojca. W każdej z perykop widzimy Józefa, który składa ofiarę ze swojego życia i towarzyszy Tajemnicy. Papież podkreśla, że „dla Kościoła równie ważne jest wyznawanie dziewiczego poczęcia Jezusa, jak i obrona małżeństwa Maryi z Józefem, ono bowiem stanowi prawną podstawę ojcostwa Józefa. Pozwala to zrozumieć, dlaczego rodowód Jezusa podawany jest według genealogii Józefa” (RC 7). Małżeństwo z Maryją oraz ojcostwo Józefa są dla Papieża centralnym punktem rozważań. Święta Rodzina stanowi dla niego szczyt miłości, z którego rozlewają się na ziemię wszelkie łaski. Dla Jana Pawła II, którego Kościół później nazwie patronem rodziny, płynie stąd prosta nauka: również dzisiejsza rodzina i jej zadania są określone przez miłość. Rodzina to nic innego jak odbicie wspólnoty Boga z ludźmi – bytowanie Boga wśród ludzi tak, jak Jezus żył i działał ze swoimi ziemskimi rodzicami.

Ojcowska miłość Józefa została przez Jana Pawła II dostrzeżona i określona jako praca. Poprzez nią Józef – ojciec służy rodzinie. Papież podkreśla przy tym wagę pracy – została ona doceniona na kartach Ewangelii nie tyle jako obowiązek, co cnota na drodze do uświęcenia. Dzięki niej człowiek przekształca przyrodę i staje się bardziej człowiekiem (por. encyklika Jana Pawła II Laborem exercens).

Ostatnie rozdziały adhortacji odnoszą się do Józefa w perspektywie jego milczenia. Owo milczenie jest dla Jana Pawła II potwierdzeniem, że prawdziwe życie odbywa się „wewnątrz człowieka”. Dokument zamyka podsumowanie, w którym Papież jeszcze raz stawia nam prostego Cieślę z Nazaretu jako wzór do naśladowania – praktycznie w każdym aspekcie trudów dzisiejszego świata: począwszy od pracy, miłości, rodzicielstwa, aż po wierną służbę zbawczej woli Boga. Dlatego śmiało można nazywać św. Józefa patronem naszych czasów.

Pytania:

1. Przeczytaj chociaż kilka fragmentów adhortacji. Który z przedstawionych aspektów życia Józefa jest Ci najbliższy? Dlaczego?

2. W jakich momentach życia św. Józef jest patronem Twoich spraw?

3. W jaki sposób postrzegasz w swoim życiu rolę ojca/matki/wychowawcy? W czym konkretnie możesz naśladować Opiekuna Zbawiciela?

Łukasz Ofiara

Artykuł Opiekun naszych spraw. O adhortacji Jana Pawła II „Redemptoris Custos” pochodzi z serwisu Miesięcznik Wychowawca.

Z Marią Kielar-Czaplą, nauczycielką dyplomowaną religii katolickiej i autorką książki pt. „Ojciec Ludwik Wrodarczyk OMI. Portret duchowy”, oraz z Dagmarą Nawratek, filologiem języka polskiego i dziennikarką, o o. Ludwiku Wrodarczyku OMI, męczenniku, który może być autorytetem dla młodych ludzi i konkursie poetyckim jego imienia, rozmawia Agata Gołda.

Spośród wielu wybitnych postaci wybrały Panie Sługę Bożego o. Ludwika Wrodarczyka OMI na patrona organizowanego przez Panie I Ogólnopolskiego Konkursu Poetyckiego. Czym był podyktowany ten wybór?
M.K.C: Likwidacja Gimnazjum im. Ojca Ludwika Wrodarczyka w Radzionkowie spowodowała wielki ból w moim sercu, ponieważ od wielu lat popularyzuję wartości duchowe męczennika.  Pani  magister Dagmara Nawratek zareagowała twórczo i zaproponowała mi organizację Ogólnopolskiego Konkursu Poetyckiego im. Sługi Bożego o. Ludwika Wrodarczyka OMI.
D.N.: Inspiracją do stworzenia tego konkursu była dla mnie książka pani Marii Kielar-Czapli pt. „Ojciec Wrodarczyk OMI. Portret duchowy”.
Kim był o. Ludwik?
M.K.C.: Był on polskim misjonarzem i męczennikiem chrześcijańskim. Urodził się w Radzionkowie, 25 sierpnia 1907 r. Należał do Zgromadzenia Misjonarzy Oblatów Maryi Niepokalanej. Był administratorem parafii św. Jana Chrzciciela w Okopach. Niedawno otrzymał miano „patrona na czas pandemii” na Ukrainie, ponieważ z wielkim poświęceniem niósł pomoc chorym i umierającym w czasie epidemii czerwonki i tyfusu, która miała miejsce w 1942 r. Został odznaczony Krzyżem Pamięci Ofiar Banderowskiego Ludobójstwa.
Niezwykły kapłan, lekarz, nauczyciel i misjonarz oddał swoje życie w obronie Najświętszego Sakramentu. Jak to się stało?
M.K.C.: Oblat zginął śmiercią męczeńską z rąk nacjonalistów ukraińskich 6 grudnia 1943 r. Nie schronił się przed nimi w lesie, lecz pozostał w kościele, przy tabernakulum. Żołnierze zabrali go sprzed ołtarza, a następnie wywieźli w okolice Karpiłówki, gdzie poddano go strasznym torturom.  
Czym Panie zachwycił?
D.N.: Ojciec Ludwik Wrodarczyk OMI jest przykładem człowieka kryształowego, który wiedział, jest ważny jest wzajemny szacunek i pokój na świecie. Bracia mojego dziadka byli więźniami obozów koncentracyjnych: Dachau, Mauthausen oraz Auschwitz. Jeden z nich zmarł w Dachau w 1941 r. Musimy pamiętać o tym, co się kiedyś wydarzyło i na tych splamionych krwią fundamentach budować nową, lepszą przyszłość dla kolejnych pokoleń. Historia uczy nas tego, że powinniśmy bardziej zwracać uwagę na to, co ludzi łączy, niż dzieli. Ojciec Ludwik nie godził się z otaczającą go rzeczywistością i udzielał pomocy wszystkim ludziom, bez względu na ich narodowość oraz wyznanie. Misjonarz mawiał: „Jest jeden Bóg dla wszystkich ludzi i musimy wszyscy żyć zgodnie”. Instytut Pamięci Męczenników i Bohaterów Holocaustu Yad Vashem w Jerozolimie uhonorował go medalem oraz dyplomem „Sprawiedliwy wśród Narodów Świata” za ratowanie życia Żydom w czasie wojny. Męczennik został odznaczony również Krzyżem Komandorskim Orderu Odrodzenia Polski. Jego szlachetna postawa jest doskonałą inspiracją dla młodego pokolenia Polaków.
M.K.C.: Misjonarz już od najmłodszych lat wiedział, że w przyszłości zostanie księdzem. Do swojego szkolnego kolegi powiedział: „Wiesz Franek, ja bym tak chciał, aby moje życie przyczyniło się do wzmocnienia Królestwa Bożego. Ja bym chciał umrzeć śmiercią męczeńską”. Trzy cechy oblata imponują mi najbardziej: wierność do granic możliwości w każdej rzeczy, wytrwałość i konsekwentne dążenie do celu. Ważną rolę w jego codziennej modlitwie pełniły słowa Chrystusa: „Kto wytrwa do końca, ten będzie zbawiony” (Mt 24,13).
Mogłoby się wydawać, że dzieci i młodzież częściej robią zdjęcia, niż piszą wiersze. Dlaczego wybrały Panie taką, a nie inną formę konkursu?
D.N.: Dzięki poezji możemy obdarować świat tym, co drzemie głęboko w naszej duszy.  Ks. Jan Twardowski powiedział: „Poezja jest światem przeżyć i refleksji. Jest po trochu jak mówienie ludzkim językiem w dobie maszyn i komputerów. Nie może jednak być zbyt mądra, bo nikt jej nie zrozumie”. Już jako dziecko lubiłam chwytać za pióro i zamykać w ramach wiersza obraz przemijającej rzeczywistości. Brałam udział w licznych konkursach poetyckich w całej Polsce, a uroczystości wręczenia nagród dostarczały mi wielu niezapomnianych wrażeń. Miałam okazję nie tylko rozwijać swoje zainteresowania, ale również poznawać wyjątkowych ludzi i nawiązywać wieloletnie przyjaźnie. Zastanawiałam się nad tym, dlaczego podobne wydarzenie nie odbywa się w moim rodzinnym mieście. Dzisiaj okazuje się, że właśnie to zadanie jest moją misją.
M.K.C.: Zachęcam do udziału w konkursie dzieci i młodzież, mających talent poetycki. Wierzę, że znajdą się tacy, ponieważ podczas wielu lat katechizacji spotykałam i nadal spotykam uzdolnionych poetycko uczniów. Zachęcam również nauczycieli polonistów oraz katechetów do tego, aby pomogli uczniom w przygotowaniu zgłoszeń do konkursu. To przedsięwzięcie dało mi nową nadzieję na popularyzację wartości duchowych oblata. Żyjemy w czasach, w których dobre wartości są często zalewane złem, szerzącym się wokoło. Trzeba więc o nich pisać i wydobywać je z młodych serc, by zaowocowały. Niech dobro, prawda i piękno zagoszczą w treści konkursowych prac.
Którymi cechami o. Ludwika mogą się zainspirować młodzi poeci?
M.K.C.: Ojciec Ludwik kochał dzieci, pokładał nadzieję w młodzieży, pomagał sierotom. Wyznawał następujące wartości: wyznaczanie szczytnych celów i wytrwałość w dążeniu do ich realizacji, dobroć, miłość do bliźniego, ofiarowanie pomocy potrzebującym (dostarczanie leków i mikstur przyrządzanych własnoręcznie z ziół zebranych na okopowskich łąkach), ofiarność jako skłonność do największych poświęceń, umiłowanie modlitwy, a także wielbienie Boga oraz Najświętszego Sakramentu, w obronie którego oddał życie. Pragnę podkreślić, że czekamy nie tylko na wiersze opowiadające o o. Ludwiku. Ich tematyka powinna w dowolny sposób nawiązywać do wartości chrześcijańskich.
Jakich owoców oczekują Panie w odniesieniu do konkursu?
D.N.: Ideą naszego projektu jest rozwijanie wrażliwości artystycznej u dzieci i młodzieży, więc liczę na to, że konkurs rozkwitnie pięknymi utworami. Jestem o tym przekonana, wszak nie ma piękniejszego sposobu na wysławianie Boga, niż pisanie wierszy. Celem konkursu jest również pielęgnowanie  pamięci o męczenniku.
Kto i do kiedy może zgłaszać swój udział w nim?
D.N.: W konkursie mogą wziąć udział dzieci i młodzież w wieku od 9 do 19 roku życia. Konkurs jest skierowany do osób mieszkających na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej oraz poza jej granicami. Utwory należy przesłać do dnia 25 października 2020 r. Regulamin konkursu znajduje się na blogu: www.ogolnopolskikonkurspoetycki.blogspot.com.

„Wychowawca” jest patronem medialnym Konkursu. 

Artykuł Poetycko o wartościach chrześcijańskich pochodzi z serwisu Miesięcznik Wychowawca.

Drugim co do ważności środowiskiem jest bez wątpienia szkoła, a w niej rówieśnicy oraz przede wszystkim nauczyciele, ponieważ to na nich spoczywa odpowiedzialność za dalsze wychowywanie ucznia w duchu wartości, ukierunkowanie go, stworzenie mu możliwości dalszego prawidłowego rozwoju. Nie od dziś wiadomo, że uczymy się głównie poprzez obserwację oraz naśladownictwo. Jak więc wpoić młodym ludziom odpowiednie wartości?

Skuteczni będziemy tylko wtedy, kiedy sami jako nauczyciele będziemy dla swoich uczniów autorytetami wychowawczymi. Tylko poprzez autentyczną i wiarygodną postawę będziemy w stanie przekonać ich do siebie oraz do tego, co chcemy im przekazać. Wszyscy potrzebujemy odpowiednich wzorców, młodzi ludzie w szczególności, dlatego niezmiernie ważne jest, by oprócz swojej właściwej postawy przybliżać uczniom postaci, które ponad wszelką wątpliwość powinny być dla nich przykładem. Niestety – dziś dla wielu idolami są youtuberzy, blogerzy, czy instagramerzy. Czy młodzi ludzie poszukują jeszcze w życiu prawdziwych wzorów godnych naśladowania?

W ubiegłym roku szkolnym uczniowie Szkoły Podstawowej w Wolanowie wybrali na swego patrona św. Jana Pawła II. Dlaczego? Ojciec Święty Jan Paweł II potrafił trafić do serca każdego z nas. Swoją autentycznością, wiarą i miłością, potrafił przekonać do siebie oraz swoich poglądów niemalże każdego człowieka stąpającego po ziemi, ponieważ był zapatrzony w Jezusa Chrystusa, dawał ludziom nadzieję. Za pontyfikatu Ojca Świętego Jana Pawła II można było zauważyć jego szczególne umiłowanie młodzieży na całym świecie. To w młodych ludziach widział lepsze jutro i pokładał nadzieję lepszego świata. Św. Jan Paweł II był obdarzony przez Boga ogromnym darem, potrafił zjednać sobie ludzi także spoza chrześcijańskiego świata.

Pytając uczniów oraz wychowawców z najbliższego otoczenia, kto jest dla nich prawdziwym autorytetem, większość z nich wymienia Jana Pawła II. Czy to przypadek zatem lub moda, że ponownie przez kolejną szkołę zostaje wybrany na patrona? Przez kolejną osobę wymieniany jako prawdziwy wzór?

Otóż nie. Jan Paweł II jest ponadczasowym autorytetem. Każdy z nas potrzebuje mistrza, z którego poglądami będzie mógł się utożsamiać. Zadbajmy – jako rodzice oraz wychowawcy – o to, by dzieciom pokazać tę właściwą drogę, by mieli możliwość naśladować oraz utożsamiać się z poglądami ludzi wartościowych. Nie ma prawdziwego wychowania bez autorytetów, a postać św. Jana Pawła II odgrywać powinna w wychowaniu szczególną rolę.

Aleksandra Jeżak

Artykuł Rola autorytetu w rozwoju oraz wychowaniu dziecka pochodzi z serwisu Miesięcznik Wychowawca.

Wojna cywilizacyjna dopiero się właściwie rozpoczęła. Środowiska lewicowe i LGBT przywłaszczają sobie słowa, pojęcia, symbole, jak na przykład biblijny symbol tęczy, oznaczający przymierze miłości Boga z ludźmi. Zmieniają pojęcie tolerancji, czyniąc z niego bożka, któremu należy się kłaniać. Nie do zniesienia dla nich jest ewangeliczne przykazanie miłości, ogarniające także nieprzyjaciół. A przecież ono jest piękniejsze niż tolerancja. Środowiska te chcą zawładnąć przestrzenią publiczną, zdobywając ulice przy pomocy obleśnych i prymitywnych marszów oraz manifestacji.

Szkoła i nauczyciele powinni być czujni, aby pod płaszczykiem jakiejś pseudonowoczesności czy psychologii, rodem z piekła, nie pozwolić na seksualizację dzieci i młodzieży, ale uczyć odpowiedzialności, pokazywać jasno granice między dobrem i złem oraz piękno rodziny i małżeństwa, broniąc tradycyjnych wartości.

bp Piotr Turzyński

Artykuł O wojnie cywilizacyjnej pochodzi z serwisu Miesięcznik Wychowawca.

Proponowane dziś na szybko „alternatywne” propozycje uczenia się poza szkołą opierają się wyłącznie na rozwiązaniach technologicznych. Kwarantanna to czas izolacji i minimalizowania kontaktu z innymi osobami – to oczywiste. Radykalne odcięcie uczniów od ich naturalnego środowiska rodzi nowe problemy. Jest nim zupełne wyłączenie, odizolowanie się człowieka od innego człowieka (ucznia – od społeczności innych uczniów, ucznia – od nauczyciela, ucznia/dziecka – od rodziców), ale też od natury i otoczenia. To „wyłączenie” społeczne, ograniczona aktywność fizyczna i intensywny czas, który uczniowie spędzają podczas przed komputerem w trakcie e-nauki i podczas „czasu wolnego” (komunikatory, media społecznościowe), pogłębia doświadczenie „wirtualnego dzieciństwa”.

Współczesna polska szkoła zdaje się nie doceniać wielu wypróbowanych i sprawdzonych możliwości do zmiany tego trendu i większego docenienia metod praktycznego wykorzystania nabytej w czasie edukacji „szkolnej” swojej wiedzy i umiejętności. Połączenie twórczej edukacji – w grupie i poprzez grupę, w połączeniu z fizyczną aktywnością w środowisku naturalnym jest możliwe. Stosuje ją z sukcesem od ponad 100 lat… harcerstwo.

Nieoczekiwana sytuacja związana z wirusem zmusza do niestandardowych działań i rozwiązań. Do szukania alternatywy, także w edukacji. Pandemia powoduje dezorientację w wyborze najtrafniejszej formuły edukacji: w szkole, w domu, w internecie, na czatach, forach, w telewizji… Ten katalog wariantów nie musi jednak wyczerpywać wszystkich możliwych opcji. Szkoła jako budynek, szkoła jako siedząca społeczność uczniów i nauczycieli, szkoła jako koszary, odpowiednik „fabrycznych” warunków i relacji, dla dzieci na pewno nie zamyka pedogogiczno-edukacyjnej perspektywy. Są środowiska doceniające naturę, wolną przestrzeń i to, co kryje się pod (pojemnym) terminem: „out-door”.

Out-door education

Punktem wyjścia tej metody jest przekonanie, że uczenie się jest procesem, który bierze początek w doświadczeniu, aktywnym działaniu, spontanicznym udziale. Dopiero później przekształcamy przeżycia w konkretną wiedzę i umiejętności. Podłoże edukacji stanowi działanie i praktyczne uczestnictwo. Efektywnie uczyć się możemy, gdy towarzyszy temu procesowi poświęcenie i zaangażowanie. Dopiero później dokonujemy analizy i krytycznej refleksji działań, a to w konsekwencji prowadzi do uzyskania nowych informacji i nowej wiedzy o otaczającym świecie. W jakiej kolejności i formie, w jakich okolicznościach proces ten się odbywa starają się opisać współczesne modele uczenia się.

Wszystkie jednak koncepcje są zgodne: uczymy się na podstawie pewnego niekończącego się cyklu (łańcucha, spirali, sinusoidy, itp.) następujących po sobie akcji: refleksji wynikającej z doświadczenia, generalizacji przeżytych sytuacji, teorii wyciągniętej z praktyki, wiedzy opartej na działaniu. Uczenie się jest zależnie nie tylko od medium podającego wiedzę (nauczyciela, tekstu, myśli), ale w co najmniej równej mierze energii i aktywności ucznia.

Według amerykańskiego badacza metod uczenia się, Davida Kolba, edukacja może być skuteczna tylko wtedy, gdy jest konfrontowana z dotychczasowym doświadczeniem. Badając proces uczenia się, Kolb doszedł do wniosku, że jest to cykl, w którym najważniejsze i pierwotne w stosunku do teorii jest osobiste doświadczenie. W opublikowanej w roku 1984 książce pt. Experiential Learning: Experience as the Source of Learning and Development przedstawił proces uczenia jako czterostopniowy cykl, opierający się na przeżytym doświadczeniu i jej analizie.

Zdobywanie wiedzy zaczyna się od doświadczenia – ono zaczyna i ukierunkowuje cały proces oraz prowadzi do kolejnych etapów. Odbywa się on w grupie i powinien być obiektywizowany, np. przez kompetentne towarzyszenie.

Pierwszy etap dotyczy konkretnych doświadczeń i osobistych przeżyć uczącego się. Może to być odniesienie do już wcześniejszych zdarzeń lub postawienie przed daną osobą możliwości przeżycia nowego doświadczenia. Odczuwanie na „własnej skórze” i aktywne zaangażowanie powoduje to, że uczeń nastawia się i skupia całą swoją uwagę na danej akcji. Stawianie zadań, inicjowanie ćwiczeń i praktycznych akcji – angażujących na każdym poziomie osobowości – jest tym, co zmusza do postawienia kolejnego kroku, jakim jest refleksja. Drugi etap polega na obraniu pewnej perspektywy i dystansu do wcześniejszego działania. Doświadczenie poddajemy obserwacji. Ta swobodna i niewymuszona refleksja daje uczniowi możliwość podzielenia się swoimi wrażeniami, wnioskami, opiniami. Pojawia się na tym etapie także spontaniczna autorefleksja, świadomość siebie, a także mechanizmów, które kierują uczniem i wynikają z działania.

Trzecim etapem jest proces uogólniania i porównania, skonfrontowania wyciągniętych wniosków i poczynionych obserwacji z szerszą teorią. Intuicja zostaje uporządkowana, nazwana, usystematyzowana. Duże znaczenie w przeprowadzeniu tej generalizacji ma osoba odpowiedzialna za nauczanie. Jej rolą jest wyjaśnienie i podsumowanie subiektywnej wiedzy ucznia – zobiektywizowania jej.

Ostatnim, czwartym etapem jest użycie nabytej wiedzy w praktyce. Uczeń, który nabył już pewną wiedzę i umiejętności, ma możliwość świadomej zmiany swojej postawy, wykorzystania uzyskanej wiedzy w działaniu i sprawdzenia, czy wypracowana teoria jest przydatna w rozwiązywaniu nowych problemów. Zachęca się ucznia do eksperymentowania, sprawdzającego poznane teorie. Uczeń ma możliwość zaplanowania i podjęcia nowych wyzwań i zadań.

Przyroda – dodatkowy wychowawca

Jak zacząć stosować choć elementy edukacji out-door w niepewnych realiach jesieni 2020? Niezależnie od przyjętego wariantu nauczania – warto „pójść w naturę”. Pedagogika przeżyć wyrasta z fascynacji przyrodą, która stwarza optymalne warunki dla pracy oraz przebiegu procesu edukacyjnego. Natura motywuje do pracy, obiektywizuje własne oceny, weryfikuje umiejętności. Przyroda ma nie tylko funkcję tła, atrakcyjnej odmiany dla „biuro-szkolnej” codzienności. Przyroda jest dodatkowym „współprowadzącym”, dodatkowym wychowawcą. Wprowadza element zaskoczenia i „nieoczekiwania”, nieplanowego bodźca dostarczającego wrażeń. Powoduje, że efekt końcowy nie jest do końca przewidywalny i w 100% możliwy do zaplanowania. Naturę należy traktować szeroko. To nie tylko teren: las, góry, rzeka, morze, jezioro, jaskinia, łąka, czy polana – ale to też warunki atmosferyczne: śnieg, deszcz, temperatura, to zmienne pory dnia i roku. Ta sama czynność będzie inaczej przebiegała w dzień, inaczej w nocy, inaczej zimą, inaczej o ciepłej porze roku. Obecność w naturze pozwala m.in. – szczególnie dzieciom – budować pozytywny obraz świata, zdobywać i weryfikować swoją wiedzę o sobie, rozwijać zainteresowania i ciekawość.

Planując zatem zajęcia szkolne, zamknijmy choć czasem komputery i „internety”, a otwórzmy okna i drzwi, a przede wszystkim – głowy. Lobbujmy za możliwością spędzenia zajęć szkolnych poza murami. Pokrewny i w Polsce najbardziej rozpowszechniony wariant out-door, czyli harcerstwo, sprawdził się przecież bardzo dobrze. Rozproszenie w naturze da nie tylko pożądany epidemiologicznie dystans społeczny, ale pozwoli prawdziwie „zanurkować” w prawdziwy świat i dostarczyć przeżyć oraz odkryć (a także – zdrowia) na przyszłość. Taka inwestycja teraz – opłaci się na czas, gdy zostanie nam już tylko edukacja „zdalna”. Wyjdźmy więc do parków, lasów, na łąki i choćby na boiska sportowe przy szkołach czy w gminach.

Out-door, jaki stosuje choćby skauting, to nie żaden eksperyment. To ponad stuletnia tradycja i doświadczenia. Warto wreszcie docenić takie sprawdzone jej elementy metody wychowawczej, jak na przykład oddziaływanie od wewnątrz i wzmacnianie motywacji, oddziaływanie pozytywne, system zastępowy – czyli praca w małych grup, współpraca, stopniowanie trudności czy wychowanie w oparciu o przyrodę. Bycie w naturze to najlepsza forma kształtowania charakterów. To nauka praw i zasad społecznych oraz etycznych. Jak podpowiada swoim liderom twórca skautingu: Skaut przy obserwacji natury, przy badaniu życia ptaków, wędrówki ich, budowaniu gniazd, opieki macierzyńskiej, karmieniu, umiejętności latania – co wszystko dzieje się bez pomocy człowieka, ale według praw Stwórcy – staje wobec najlepszego kazania o Bogu¹.

Nieprzekonanym wychowawcom, którzy sami nie do końca „czują”, jak praktycznie zastosować te narzędzia – trzeba dodać odwagi i pokazać, gdzie mogą poprosić o pomoc. W Polsce jest obecnie kilkanaście tysięcy instruktorek i instruktorów harcerskich, a ponad 100 tysięcy harcerek i harcerzy z różnych organizacji. Oni, nie od dziś, z optymizmem wyrażają przekonanie o potrzebie przemian i są gotowi dzielić się pozytywnymi doświadczeniami:

Zmieniaj świat (także ten edukacyjny), zawsze bądź

sprawiedliwy i odważny,

Śmiało zwalczaj wszelkie zło,

niech twym bratem będzie każdy!²

Rafał Ryszka

Artykuł Wariant D. Czy edukacja out-door ma zastosowanie w szkole? pochodzi z serwisu Miesięcznik Wychowawca.

Podczas swoich zajęć w młodszych klasach starałem się aktywizować dzieci, aby ich wzrok odpoczął od komputera, aby czerpały radość z ruchu i rozumiały potrzebę rozwoju fizycznego w tym trudnym czasie, kiedy wszyscy byliśmy zamknięci w domach. Za pomocą różnych technik, a także środków niekoniecznie kojarzonych z lekcjami wychowania fizycznego, starałem się pobudzać aktywność dzieci. Na lekcjach używaliśmy takich przedmiotów jak krzesło, kij od szczotki, ręcznik kąpielowy czy przedmioty codziennego użytku (np. papier toaletowy czy ręcznik kuchenny). Starałem się, aby ćwiczenia były w miarę proste i atrakcyjne dla każdego dziecka, możliwe do wykonania na ograniczonej przestrzeni, ale również, żeby w jak największym stopniu rozwijały fizycznie. Aby uczniów mobilizować do wysiłku, niejednokrotnie ćwiczyłem razem z nimi. Aktywność sportowa w domu nie mogła obyć się bez strat. Choć starałem się, aby ćwiczenia były bezpiecznie, nie uniknęliśmy drobnych wypadków – ćwiczenie z kijem od szczotki zakończyło się stłuczeniem żyrandola.

Podczas zdalnej nauki, do zajęć wychowania fizycznego udało się zaadaptować mniej popularne w „normalnych czasach” metody. Niezwykle przydatne okazały się znane teleturnieje czy gry (Milionerzy, Monopoly, a nawet Ruletka), zmodyfikowane „na sportowo”. W klasach pierwszej i drugiej dzieci polubiły bajki ruchowe, które czytałem, a dzieci, słuchając, naśladowały ruchy i czynności zwierząt.

W czasie lekcji w-f bardzo pomocni okazali się również rodzice, którzy świecili przykładem, pomagali dzieciom w ćwiczeniach, a także ćwiczyli razem z nimi. Dzięki takiemu zaangażowaniu, rodzinnemu zrozumieniu dla potrzeby aktywności fizycznej szczególnie w tych trudnych miesiącach izolacji, dzieci bardzo chętnie angażowały się w lekcję, same także kreatywnie wymyślały ćwiczenia, jakie chcą wspólnie podczas zajęć wykonywać.

W starszych klasach bazowałem na ćwiczeniach z wykorzystaniem własnego ciężaru ciała, jak również sportowych quizach. Dzięki nim uczniowie poznawali i utrwalali wiedzę np. na temat przepisów sportowych różnych, często mniej popularnych dyscyplin, jak również nabywali wiedzę na temat polskich olimpijczyków czy wybitnych sportowców. Dzięki tym zajęciom moi podopieczni zaczęli postrzegać sport jako część szeroko rozumianej kultury, a nie tylko lansowanej w mediach dziedziny rywalizacji i niebotycznych kontraktów.

Na podstawie prawie 100% frekwencji (nie licząc przejściowych kłopotów sprzętowych), uśmiechniętych twarzy uczniów oraz również aktywności rodziców podczas lekcji wychowania fizycznego, mogę stwierdzić, że czas nauki zdalnej nie kojarzył się jedynie z siedzeniem przed komputerem. Z mojego punktu widzenia, był to także czas mojego rozwoju zawodowego – poszukiwania nowych rozwiązań, form pracy, sposobów motywowania do ćwiczeń, a przede wszystkim prowadzenia lekcji wspólnie dla dzieci i rodziców. Dzięki takiemu wspólnemu zaangażowaniu, lekcja w-f stała się w czasie pandemii istotnym spoiwem rodzinnej wspólnoty.

Robert Mijas

Artykuł Wychowanie fizyczne w czasach izolacji pochodzi z serwisu Miesięcznik Wychowawca.

Tym, co zmotywowało mnie do prowadzenia kolejnych spotkań była radość, z jaką przyjęły mnie i moją pierwszą propozycję zajęć dzieci oraz ich zapał i ogromne zaangażowanie podczas tworzenia swoich prac. Moim zadaniem było tylko „zagospodarowanie” tej gotowości do działania. Zaproponowałam zajęcia najstarszym grupom, czyli 6-latkom. Podzieliłam każdą grupę na trzy zespoły (każda po 8–9 osób), proponując do wyboru zajęcia przedpołudniowe o 11.00 lub popołudniowe o 16.00 (aby nie kolidowały z e-nauką starszego rodzeństwa). Ograniczenie liczby uczestników było korzystne i dla mnie, i dla dzieci. Ekran podzielony „tylko” na 9–10 okienek umożliwiał obdarzenie uwagą każdego uczestnika zajęć. Udział w „e-plastyce” był dobrowolny.

Każde ze spotkań zaczynało się od prezentacji slajdów, które były punktem wyjścia do rozmowy z dziećmi, rozbudzenia ich wyobraźni i „uwewnętrznieniu” (przeżyciu) zaproponowanych przeze mnie treści. Trudnością podczas tego etapu był czas oczekiwania na swoją wypowiedź, dźwięki zakłócające głos mówiącego (np. w tle rozmowy rodzeństwa), rozpraszanie się – w przypadku, gdy nie było możliwości przygotowania odosobnionego miejsca do pracy – nieśmiałość, wcześniejsza nieobecność podczas zajęć w przedszkolu, a także techniczne „chochliki”. Czasami na niektórych twarzach widać już było zniecierpliwienie, a gdy pojawiał się ostatni slajd, za każdym razem z takim samym napisem „3…, 2…, 1… start”, dzieci jakby na moment zapominały o mojej obecności i widać już było tylko pochylone, przekrzywione głowy, pracowicie ruszające się ręce, nucenie, mruczenie lub zupełną ciszę. To był długo wyczekiwany czas, najważniejszy czas – działanie twórcze.

Pewnym wyzwaniem w prowadzeniu tych zajęć były materiały plastyczne. W przedszkolu bazujemy na farbach, pastelach suchych i tłustych, glinie, modelinie, papierach wycinankowych i ozdobnych. Trudno było oczekiwać, że rodzice dokupią na potrzeby zajęć podobne materiały. Dlatego dwukrotnie wykorzystaliśmy masę solną. W tej technice powstały płaskorzeźby – baranki oraz kolorowe rybki (masa solna zabarwiona papryką w proszku lub innymi przyprawami). Jako narzędzia pomocne w uzyskiwaniu zróżnicowanych faktur zaproponowałam dowolne, łatwo dostępne w domowej szufladzie przedmioty, jak np. zatyczki od pisaków, nakrętki, widelczyki czy zapałki. Następnie przyszedł czas na spotkanie pod tytułem „Smaczna plastyka”. Dzieci miały przygotowane deski do krojenia, nożyki, talerze oraz wstępnie pocięte owoce, warzywa, wędlinę i nabiał. Z produktów dostępnych w danym domu powstały motyle, żaglówki, sowy, wyścigówki, kwiaty. Dzieci tworzyły dowolne kompozycje, kierując się nie tylko kolorami, ale i kształtami (warzywa pocięte w plasterki, słupki, ser żółty w kwadratowych plastrach lub przecięty na dwa trójkąty). Naszym „klejem” był serek typu Almette. Wielu dzieciom nie udało się powstrzymać przed natychmiastową konsumpcją swoich dzieł, choć czujni rodzice zdążyli zrobić dokumentację fotograficzną. Kolejnym, najczęściej wykorzystywanym materiałem był papier – kolorowe arkusze, papier ozdobny, papier z torebek po prezentach, jak również rolki po papierze toaletowym. Powstały z niego rekiny, delfiny, kameleony (prace przestrzenne), kwiaty w wazonikach na Dzień Mamy, projekty domów. Zrezygnowałam z użycia farb. Rozlana woda, pobrudzone najbliższe otoczenie kartki są normą podczas zajęć przedszkolnych. W warunkach domowych mogłoby to być trudne do zaakceptowania przez rodziców i „zagrozić” komputerom. A czas spędzony przez dzieci przed ekranem miał przynieść korzyść nie tylko przedszkolakom, ale też ich rodzicom, którzy na 1,5–2 godziny mieli „zaopiekowane” i zaangażowane twórczo dziecko.

W niektórych domach w zajęciach oprócz 6-latków uczestniczyło z pełnym zaangażowaniem młodsze jak i starsze (nawet 10-latki!) rodzeństwo. Zdecydowana większość dzieci wykazała się ogromną samodzielnością. Niektóre były niezwykle cierpliwe i wytrwałe, nawet gdy kolejny raz papier się rozklejał, bo klej był słabej jakości, lub myliły się przy nacinaniu papieru i nie mogły uzyskać przestrzennego kształtu ryby. Były też jednak dwa czy trzy przypadki, gdy dziecko zniechęcało się przy pierwszym niepowodzeniu i opuszczało swoje miejsce przed ekranem lub oznajmiało na forum, że jest to za trudne i że nie potrafi tego wykonać. Słowa zachęty z mojej strony często trafiały w próżnię. W takiej sytuacji czułam się bezradna. To, że nie mogę danemu dziecku pomóc, było dla mnie bardzo frustrujące. Przecież celem naszego spotkania miała być radość i satysfakcja ze swojego „dzieła”. Zamiast tego dziecko było poirytowane i miało poczucie porażki. W przedszkolu, w podobnej sytuacji, prawie zawsze udawało się zachęcić do podjęcia przerwanej pracy, do dopracowania jej, wzbogacenia w dodatkowe szczegóły. Zajęcia zdalne nie sprawdziły się też w przypadku dzieci, które mają trudność ze skupieniem się. Nie dochodziło wprawdzie do frustracji, ale bardzo szybko rezygnowały z udziału, zajmując się zabawą, wychodząc z pokoju. Zdarzały się też rozproszenia z powodu obecności młodszego rodzeństwa, które nie angażowało się w zajęcia, ale chciało być obecne na wizji. Dzieci wykonywały swoje prace w różnym tempie, stopniowo wyłączając się z zajęć. Z ostatnimi, najdłużej pracującymi, uczestnikami żegnałam się po 1,5–2 godzinach.

Po każdym takim spotkaniu odczuwałam dużo większe zmęczenie niż podczas tradycyjnych zajęć. Szczególnie trudnym czasem był okres, gdy od połowy maja zaczęłam prowadzić zajęcia w przedszkolu, kontynuując popołudniami zajęcia zdalne. Dzień pracy zaczynał się o 7.30, a kończył o 17.00–18.00.

Mimo pozytywnych doświadczeń związanych z tzw. e-zajęciami, mimo owocnych spotkań na Zoomie z dziećmi i bardzo dużym, pozytywnym odzewem ze strony ich rodziców, z ulgą i radością powróciłam do przedszkolnych sal. Cieszę się jednak, że przełamałam swoje obawy i przekonałam się, że możliwe jest prowadzenie plastyki online z tak małymi dziećmi.

Agnieszka Klinkowska-Janas

Artykuł Z mąki i soli – zdalna plastyka w przedszkolu pochodzi z serwisu Miesięcznik Wychowawca.

Dwoistość prawna

Jednym z głównych problemów w funkcjonowaniu placówek opiekuńczo-wychowawczych w dobie pandemii jest swego rodzaju dualizm prawny, dotyczący powinności realizowania założeń prawa rodzinnego oraz oświatowego, z jednoczesną koniecznością poszanowania wytycznych Głównego Inspektoratu Sanitarnego, rozporządzeń Premiera oraz podległych mu ministrów w sprawie „izolacji społecznej”. Pomimo zamknięcia placówek oświatowych, Ośrodki Wychowawcze, Ośrodki Opiekuńczo-Wychowawcze oraz Domy Dziecka funkcjonowały nieprzerwanie w sposób możliwie zbliżony do normalnego. Wiązało się to z koniecznością przyjmowania nowych wychowanków (np. w trybie interwencji kryzysowej), a tym samym zabezpieczenia ich bytności lub powrotów podopiecznych z urlopowań do opiekunów prawnych/rodziców w sytuacjach ich niewydolności wychowawczej (związanej np. z koniecznością nadzoru nad sposobem realizacji nauczania zdalnego). Niestety, pomimo ustawowego obowiązku przyjmowania wspomnianych osób do placówek, nie istnieją jasne i klarowne dyrektywy, mówiące o sposobie zabezpieczenia osób znajdujących się w ośrodkach przed możliwością zakażenia chorobą od nowo przybyłego dziecka, obarczając pełną odpowiedzialnością dyrektorów placówek. Problem ten nabiera znaczenia, gdy do przyjęć wychowanków w trybie tzw. interwencji kryzysowej, związanej z wystąpieniem nagłej sytuacji, wymagającej odseparowania dziecka od środowiska rodzinnego, dodamy powroty podopiecznych z domów rodzinnych, wymuszone brakiem możliwości nadzorowania i sprawowania pieczy nad sposobem realizacji edukacji zdalnej przez opiekunów.

Problemy edukacyjne i środowiskowe

Obok problemów i deficytów stricte organizacyjnych, w obrębie kształcenia zdalnego oraz materii prawnej wyróżnić możemy te dotyczące kwestii wyłącznie edukacyjnych i środowiskowych. Grupa problemów edukacyjnych odnosi się do specyficznych trudności w nauce, dotyczących deficytów w sferze poznawczej niektórych grup uczniów. Tego rodzaju zaburzenia wymagają nie tylko silnie zindywidualizowanego toku kształcenia, opierającego się na mocnych stronach ucznia, lecz przede wszystkim czasu oraz wiedzy merytorycznej dotyczącej zarówno dydaktyki ogólnej/szczegółowej, jak i teorii wychowania. Odnosząc powyższe wymagania do charakterystyki środowiska pierwotnego podopiecznych placówek zajmujących się pracą opiekuńczo-wychowawczą, należy stwierdzić, iż nie jest ono w stanie spełnić powyższych kryteriów. Czyni to system opierający się na edukacji zdalnej niewydolnym w odniesieniu do stosunkowo dużego grona dzieci, przejawiających szeroko rozumiane trudności edukacyjne i wychowawcze. Niestety, w okresie tzw. reżimu sanitarnego nie istnieje możliwość pomocy rodzinom z różnych przyczyn niewydolnych edukacyjnie, bez jednoczesnego łamania przepisów prawa i wytycznych na okres pandemii.

Refleksja

Kwestie związane z regulacjami prawnymi – i tym samym organizacją pracy – są niebywale istotne z punktu widzenia profilaktyki SARS-CoV-2. Niemniej należy pamiętać, iż w tym trudnym okresie nie można pozwolić sobie na pominięcie oraz tym samym dysfaworyzację żadnej grupy uczniów, a także obowiązku świadczenia pomocy wychowawczej i edukacyjnej najbardziej potrzebującym rodzinom. Taka działalność wpisuje się nie tylko w chrześcijański tok myślenia, lecz wynika również z obowiązku konstytucyjnego. Niestety, faktem jest brak pomysłu na zorganizowanie opieki nad dziećmi niemogącymi z różnych przyczyn realizować edukacji zdalnej w warunkach domowych w czasie reżimu sanitarnego, bez łamania przepisów prawa.

Łukasz Kominiarek

Artykuł Trudne realia zdalnej edukacji pochodzi z serwisu Miesięcznik Wychowawca.

Jesteśmy rodziną z czwórką dzieci. Troje z nich uczęszcza do przedszkola, w tym najstarszy syn – do przedszkola terapeutycznego, ponieważ jest dzieckiem z niepełnosprawnością (autyzm). Czas pandemii i nauczanie „domowe” zdrowych dzieci (6 i 4 lata) nie stanowiły dla nas problemu. Od kilku lat pracujemy z mężem zdalnie i bardzo cenimy sobie stałą obecność w domu. Pandemia sprawiła, że nasze tempo życia zwolniło, było więcej czasu dla dzieciaków i mniej porannej gonitwy. Odpadły nam także dowozy do przedszkola terapeutycznego (40 km w jedną stronę), co mocno odciążyło naszą rodzinę. Było więcej czasu na wspólne czytanie, gotowanie i zwyczajne życie. 6-letni syn nauczył się płynnie czytać, a 4-letnia córka bardzo zaangażowała się w pomoc w opiece nad niemowlęciem. Zajęcia online, które zaproponowało przedszkole, cieszyły się wielką sympatią dzieciaków. Zajęć tych nie było dużo, były raczej rozrywką i nie angażowały one w zbytni sposób nas – rodziców.

Jeśli chodzi natomiast o najstarszego, 9-letniego syna, to czas zamknięcia jego przedszkola i wyłączenie go z terapii poskutkował regresem w rozwoju. Nie mieliśmy terapii, ani zajęć dodatkowych. Trudności, które Olek ma, mocno się nasiliły, choć robiliśmy wszystko, by zrekompensować mu ciągłe siedzenie w domu. Pomimo zakazu – wychodziliśmy do lasu, by mógł odpocząć i choć na chwilę zmienić otoczenie. Pod koniec maja Olek wrócił do zajęć w niepełnym wymiarze. Dzięki uprzejmości dyrektorki placówki, otrzymał 12 godzin terapii indywidualnej (wcześniej – 17 godzin). zajęcia te odbywały się w plenerze i były zbawienne nie tylko dla Olka, ale też dla całej rodziny. We wrześniu szkołę podstawową zaczyna dwóch naszych synów, w tym Olek szkołę specjalną. Będzie on w 4-osobowej klasie, więc jeśli sytuacja lockdownu się powtórzy, nie będzie mowy o terapii indywidualnej. Pierwsza klasa drugiego syna w formie zdalnej zapewne będzie miała inną formę niż zdalne przedszkole. Z perspektywy rodzica dziecka z niepełnosprawnością mogę ocenić, że system działa nieudolnie, lub może raczej – wcale nie działa. Zajęcia online dla dzieci o trudnościach podobnych naszemu Olkowi są fikcją, nie stanowią żadnego wsparcia. W praktyce ponowny lockdown usunie nas jeszcze bardziej w sferę niewidzialności.

Aleksandra Węgrzynowska

Artykuł Niewidzialne dla systemu pochodzi z serwisu Miesięcznik Wychowawca.

Taka sytuacja pojawiła się, gdy w wyniku wystąpienia pandemii rodziny zostały włączone w proces edukacji w zakresie i formie dotąd niespotykanej. Zaangażowanie dzieci i rodziców w zdalną edukację zostało wymuszone okolicznościami, które „zastały” rodziny w różnej kondycji zdrowotnej, ekonomicznej czy emocjonalnej. Rodzice każdego z dzieci objętych obowiązkiem szkolnym stanęli przed wyzwaniem o dość wysokim stopniu ryzyka. Jaki jest jej końcowy bilans?

Na początku nowego roku szkolnego warto przyglądnąć się ocenie, jaką wystawili rodzice zdalnej edukacji, realizowanej w czasie pandemii. Ta ocena jest formą zestawienia zysków i strat, poniesionych w obszarze edukacji i życia rodziny. Przytoczone wyniki badań są częścią projektu pt. „Zdalne nauczanie uczniów szkół podstawowych w sytuacji pandemii COVID-19”. Projekt został zrealizowany w kwietniu 2020 roku w grupie 358 rodziców uczniów klas 1–6 szkoły podstawowej, z wykorzystaniem autorskiego kwestionariusza. Spośród postawionych rodzicom pytań, część odnosiła się do walorów i mankamentów zdalnego nauczania w perspektywie dobra dziecka. Rozkład głosów dotyczących największej korzyści ze zdalnego nauczania przedstawia poniższy wykres.

Najczęściej wybieranym walorem dla dziecka z zastosowania zdalnego nauczania jest czas, który zyskuje uczeń do własnej dyspozycji. Można przypuszczać, że ten czas został zaoszczędzony dzięki braku konieczności dojeżdżania do szkoły, co zostało również wysoko ocenione przez rodziców. Dodatkowym czynnikiem może być możliwość szybszego niż w warunkach szkolnych uporania się z lekcjami i zadaniami szkolnymi, choć stosunkowo niewielu rodziców (4,8%) dostrzega to jako najważniejszy walor zdalnego nauczania. Rodzice doceniają aktywizujące znaczenie tej formy kształcenia, przez które dziecko staje się w większym stopniu świadomym uczestnikiem procesu nauczania i uczenia się. Stosunkowo niewiele, bo 7,6% głosów zostało oddanych na kategorię „kontakt z mediami rozwija dziecko”.

Jeszcze więcej światła na omawiane zagadnienie daje wgląd w odpowiedzi zawarte w kategorii „inne”. Przykładowe korzyści, wymieniane przez respondentów: dziecko się wysypia, jest bardziej samodzielne, więcej czasu spędza z rodziną, nie rozpraszają go inne osoby, nie musi codziennie dźwigać ogromnego plecaka, nauczanie pozwala utrzymać ciągłość nauczania i organizuje plan dnia, dziecko nie jest na siłę wtłoczone w sztywne ramy edukacji w szkole, ma więcej czasu na zrozumienie danego zagadnienia, nauka jest spokojna, otrzymuje wyższe oceny niż zazwyczaj. Na szczególną uwagę zasługują dwie wypowiedzi rodziców: „Pokonywany wyższy stopień trudności rozwija kompetencje dziecka” oraz: „Podczas zdalnego nauczania możemy spędzić czas razem w twórczy sposób, mam większy wpływ na jakość przekazywanych dziecku informacji, dziecko ma tyle czasu na rozwiązywanie zadań, ile potrzebuje, świetnie się bawimy przy rozwiązywaniu zadań z treścią, omawiamy je szczegółowo i gdy to tylko możliwe porównujemy do sytuacji z życia wziętych”. Spojrzenie na trudności, występujące w zdalnym nauczaniu, jako na zwiększoną szansę rozwoju kompetencji dziecka, zakłada pozytywne podejście do stresującej sytuacji. Realizuje się ono poprzez twórcze zaangażowanie rodziców i dzieci w proces kształcenia. Ostatnia wypowiedź pokazuje, że komfort posiadania większej ilości czasu, dzięki kreatywnemu podejściu, może znacznie wzmocnić rozwój dziecka.

Materiał badawczy zawiera dane, które pozwalają również określić największe mankamenty uczestniczenia w zdalnym nauczaniu. Głosy oddane przez rodziców przedstawia wykres.

Słabością zdalnego nauczania, najczęściej wskazywaną przez respondentów, jest ograniczenie kontaktów społecznych. Konieczność pozostania w domu wynika bezpośrednio z ograniczeń pandemicznych, ale zdalne nauczanie również bazuje na tym założeniu. To forma nauczania, w przekonaniu rodziców, zabiera więcej czasu niż tradycyjna, co pozornie kłóci się z danymi przedstawionymi w pierwszym wykresie. W rzeczywistości ilość czasu poświęcanego na naukę jest niezwykle zróżnicowana i zależna od uwarunkowań obecnych w danej szkole i rodzinie. Ryzykiem zdalnego nauczania jest uzależnienie od mediów, a także większa możliwość nieuczciwego zdobywania ocen.

Podobnie jak poprzednio, także w tym przypadku warto sięgnąć do głosów mieszczących się w kategorii „inne”. Najczęściej wpisywaną odpowiedzią jest wskazanie związane z metodologicznymi założeniami ankiety: „wszystkie powyższe”. Oznacza to, że rodzice bardzo krytycznie odnoszą się do tego nauczania. Niektórzy z nich dopowiadają: „Nie mam czasu być nauczycielem i wykonywać pracę zdalną”, „Kontakt z ekranami jest sprzeczny z naszym programem wychowawczym”, „Nasze dziecko jest rozkojarzone”, „Mama nie ma takiego autorytetu jak nauczyciel”. Rozdrażnienie i frustracja wydają się być wyraźnym tłem analizowanych wypowiedzi.

Jak zatem wypada bilans korzyści i strat zdalnego nauczania w czasie pandemii? Trudno jednoznacznie ocenić, bo sytuacje poszczególnych rodzin oraz jakość realizacji na odległość treści kształcenia są bardzo zróżnicowane. Z wypowiedzi rodziców przebija troska o dobro dziecka, o jego rozwój – to nie ulega wątpliwości. Ta postawa rodziców daje podstawę do podejmowania działań wspierających rodzinę, a jednocześnie podnoszących jakość zdalnego nauczania. To wszystko po to, by kolejnych etapach zmagania się z pandemią zapobiec atmosferze, przed którą przestrzegają słowa piosenki Budki Suflera pt. „Za ostatni grosz”:

„(…) Bilans zysków i strat prowadzimy od lat

Nie ma czego w nim kryć, nie ma czego się bać.

Skąd więc na lustra dnie z progu każdego dnia

Wita cię najpierw wstręt, potem brat jego strach”.

Tekst pochodzi z https://www.tekstowo.pl/piosenka,budka_suflera,za_ostatni_grosz.html

ks. dr hab. Grzegorz Godawa

Artykuł Zdalne nauczanie – bilans zysków i strat ponoszonych przez dziecko pochodzi z serwisu Miesięcznik Wychowawca.

1. Zawieszenie zajęć i chaos informacyjny

W pierwszej połowie marca jeszcze nikt nie przypuszczał, że zagrożenie epidemiczne będzie trwać miesiącami. Zapewnienie bezpiecznych i higienicznych warunków funkcjonowania w budynku szkoły stało się priorytetem. Jednak ta sytuacja szybko uległa zmianie, gdyż ostatecznie minister edukacji zawiesił zajęcia w szkołach. Przez dwa tygodnie marca w przestrzeni edukacji panowała zupełna dezorganizacja. Jednakże dla dyrekcji szkół był to okres najbardziej strategicznych decyzji. Uznani ekonomiści i przedsiębiorcy wychodzą z założenia, że najlepszym bodźcem rozwoju jest stan kryzysu i zagrożenia. To właśnie spotkało szkoły. Szczególnie dyrektorzy tych niesamorządowych, niepublicznych placówek musieli udźwignąć ciężar wielu decyzji, które mogły szkoły pogrążyć organizacyjnie i finansowo lub stać się okazją do rozwoju w nowej przestrzeni e-learningu. Z tego powodu w Szkołach oo. Bernardynów w Łodzi i Wiączyniu Dolnym podjęliśmy szereg strategicznych działań.

2. Zarządzanie kryzysem – spójny komunikat i kierowanie zespołem

Świadomość, że decyzje dyrekcji szkoły mają wpływ na organizację życia wszystkich rodzin uczniów i nauczycieli, nakazywała podjęcie szybkich działań, szczególnie w obszarze komunikacji. Z jednej strony nauczyciele chcieli kontynuować pracę z uczniami, realizację podstawy programowej, przygotowanie do egzaminów ósmoklasisty i maturalnych, z drugiej – rodzice i uczniowie oczekiwali rozwiązań, które byłyby jednocześnie skuteczne i bezpieczne. Przejście na edukację online wcale nie było takie oczywiste. Przekazywanie przez dziennik elektroniczny lub aplikacje i komunikatory materiałów do samodzielnego opracowania przez uczniów mogło być jedynie działaniem doraźnym. Szukając rozwiązań skutecznych, trwałych i jednocześnie dostępnych dla każdego użytkownika Internetu, koncentrowaliśmy się na kilku kwestiach: aby zapewnić nauczycielom wsparcie techniczne, aby znaleźć jeden spójny dla Szkół oo. Bernardynów kanał informacyjny, aby uporządkować proces nauczania i dać w tym szczególnym czasie niepewności poczucie stabilizacji i rytmu dnia. Osiągnięcie tych priorytetowych założeń wymagało wielu prób i zespołowego działania.

3. Wybór komunikatora

Już w pierwszych dniach izolacji, odrzucając pytanie: „Jak długo to potrwa?”, podjęliśmy testy dostępnych programów umożliwiających przeprowadzanie lekcji online. Zależało nam, aby można było pobrać aplikację programu na różne urządzenia, aby znajdowały się w nim narzędzia takie jak tablica, udostępnienie przez nauczyciela własnych materiałów, możliwość „podglądu” pracy ucznia, przeprowadzenia, choć w podstawowym zakresie, sprawdzianu wiedzy i umiejętności, a także funkcje zapewniające kontrolę nauczyciela nad pracą zespołu. Innym warunkiem miała być łatwość obsługi, gdyż zdawaliśmy sobie sprawę, że pierwsze doświadczenia z wkraczania w przestrzeń e-learningu będą kluczowe dla sukcesu tego przedsięwzięcia. Wybór padł na mało znany wtedy w Polsce program CiscoWebex, co dawało nadzieję na uniknięcie problemów z zawieszeniem serwera ze względu na zbyt dużą liczbę użytkowników. Podstawę sukcesu stanowiło przygotowanie i przeszkolenie nauczycieli. Był to wieloetapowy proces: zapoznanie z programem, nauka wielu funkcji i ich testowanie, praca w zespołach, określanie zasad prowadzenia lekcji online i wymogów netykiety, przygotowanie uczniów i rodziców do pracy w oparciu tylko o jeden, poza dziennikiem elektronicznym, kanał komunikacyjny. Akceptacja tego rozwiązania stanowiła fundament dalszej pracy. Wyeliminowanie innych kanałów komunikacji oraz prowadzenie lekcji tylko za pośrednictwem przetestowanego przez zespół programu w wielu sytuacjach okazały się pomocne – nauczyciele wspierali się, pomagając rozwiązać początkowe problemy techniczne, efektywnie ze sobą współpracowali, aktywnie dzielili się swoimi doświadczeniami i odkrywali możliwości, które zaczęła dawać edukacja online. Także rodzice i uczniowie szybko otrzymali jednoznaczny przekaz: niezależnie od tego, jak długo zajęcia w szkołach będą zawieszone, nasza szkoła działa w pełnym wymiarze.

4. Lekcje online

Przechodząc na e-learning należało wiele kwestii dostosować do nowych warunków. Ustaliliśmy, że lekcje będą trwały 30 minut, ale z żadnych zajęć nie rezygnujemy. Przyjęliśmy, że prace domowe zostaną ograniczone do niezbędnego minimum, ale poszerzyliśmy dla uczniów możliwość indywidualnych konsultacji online z nauczycielami. W pierwszej kolejności poinformowaliśmy uczniów i rodziców, z jakiego narzędzia będziemy korzystać, jak je zainstalować i w jaki sposób zostanie zorganizowana nauka. Równocześnie, jak wszyscy dyrektorzy, mierzyliśmy się ze zgłoszeniami, przede wszystkim ze strony rodziców, dotyczącymi braku sprzętu, a także odpowiednio stabilnego łącza internetowego. W tej kwestii należało kierować się daleko idącą elastycznością, ale i konsekwencją stawianych przez szkołę wymagań. Tu ogromną rolę odegrali wychowawcy, którzy jako pierwsi spotkali się ze swoimi uczniami. Tego dnia nie odbyły się żadne inne zajęcia. Chcieliśmy, aby każdy miał czas nacieszyć się widokiem koleżanek i kolegów, zapoznać się z nowym narzędziem, porozmawiać z wychowawcą. W pierwszym tygodniu zdalnej nauki codziennie spotykaliśmy się online z nauczycielami, aby wymienić się doświadczeniami i uwagami. Już na tym etapie dostrzegliśmy wiele pozytywów podjętych wcześniej decyzji, m.in. nauczyciele i uczniowie pracowali wg stałego planu zajęć, rodzice odetchnęli z ulgą, widząc że proces edukacji nie został zahamowany. Dostosowując tempo pracy oraz jej zakres do wieku uczniów, dokładaliśmy starań, aby rodzice, także pracujący zdalnie, w jak najmniejszym stopniu byli w proces edukacji angażowani. Co więcej, jako nauczyciele mieliśmy świadomość, że prowadzone lekcje „są podglądane” przez rodziców. Także tę okoliczność postanowiliśmy wykorzystać, aby opiekunowie naszych uczniów mogli przekonać się jak pracujemy, jak wypełniamy swoją pedagogiczną misję. Należy tu zdecydowanie wyróżnić wspaniałą postawę nauczycieli Szkół oo. Bernardynów, którzy także będąc rodzicami i opiekując się swoimi dziećmi, dali wspaniałe świadectwo etosu pracy nauczyciela. Dzięki takiemu profesjonalizmowi otrzymaliśmy wiele słów wsparcia dla naszych działań.

5. Nie tylko lekcje

Okres społecznej izolacji wymagał wsparcia na różnych poziomach. Prócz obowiązkowych zajęć dydaktycznych, zorganizowaliśmy wiele innych przedsięwzięć. Uczniowie uczestniczyli w webinariach, wykładach i lekcjach wirtualnych, prowadzonych przez instytucje kultury i nauki. Na płaszczyźnie wsparcia duchowego ojciec duchowny szkoły prowadził indywidualne spotkania, nauczyciele wychowania fizycznego zachęcali do wspólnej aktywności fizycznej, wychowawcy i uczniowie tworzyli kolaże swoich zdjęć z aktualnymi w tamtym czasie przesłaniami, regularnie online odbywały się popołudniowe zajęcia m.in. nauki gry w szachy czy świetlicowe warsztaty plastyczno-manualne, zostały również zorganizowane konkursy przedmiotowe. Nauczyciele młodszych klas nagrywali przygotowane przez siebie inscenizacje, czytanie bajek, filmiki z pokazami tańca. Samorządy uczniowskie, angażując uczniów różnych klas, wyreżyserowały i nagrały humorystyczne filmiki, dodające otuchy maturzystom oraz uczniom klas ósmych. Dla rodziców zostały zorganizowane wirtualne zebrania z wychowawcami, a także możliwość konsultacji online z każdym nauczycielem. Zarówno uczniowie, jak i rodzice mogli skorzystać ze wsparcia psychologa lub pedagoga. Pierwszy raz w historii szkoły odbył się wirtualny dzień otwartych drzwi, a cały proces rekrutacji do szkół został przeprowadzony zdalnie.

Kryzys wynikający z pandemii stał się dla Szkół oo. Bernardynów okazją do rzeczywistego wejścia w nowoczesny wymiar edukacji XXI wieku. Mamy nadzieję, że pozwoli on wielu osobom spojrzeć na szkołę nie tylko w kategorii placówki realizującej misję edukacyjną, ale także jako na instytucję znacząco wpływającą na codzienny wymiar funkcjonowania rodzin. Jak nigdy wcześniej, obecna sytuacja dowodzi, że w placówce edukacyjnej nie tylko zarządzanie finansami i rankingi wyników egzaminacyjnych się liczą. Takie kwestie jak zarządzanie informacją, zespołem, strategicznymi decyzjami organizacyjnymi, odwaga w poszukiwaniu nowatorskich rozwiązań, odpowiedzialne grono pedagogiczne i harmonijna współpraca z rodzicami decydują o bezpiecznym przebrnięciu przez czas kryzysu.

o. Juwenalis Andrzejczak

– dyrektor Szkół oo. Bernardynów

Marcin Jastrzębowski

– dyrektor ds. nadzoru pedagogicznego

Artykuł Zarządzanie szkołą w czasie pandemii pochodzi z serwisu Miesięcznik Wychowawca.

„Nauczanie […] to święte posłannictwo, to szczególna postać apostolstwa świeckich, najbardziej skuteczna, najbardziej bliska, łączy się też z odpowiedzialnością przed Bogiem. Odpowiadacie za dusze, za losy społeczeństwa, odpowiadacie za losy narodu, za jego wolność.”

Redakcja

Artykuł Życzenia pochodzi z serwisu Miesięcznik Wychowawca.

1. E-learning : tajniki edukacji na odległość / Marlena Plebańska. Warszawa: Wydaw. C. H. Beck, 2011. – 236 s.

2. E-learning w edukacji : jak stworzyć multimedialną i w pełni interaktywną treść dydaktyczną / Zbigniew Zieliński. Gliwice : „Helion”, 2012. – 312 s.

3. Kooperatywna edukacja zdalna w kształceniu przyrodniczym / Zbigniew Meger. Lublin: TN KUL, 2013. – 272 s.

4. Meandry e-learningu / Grażyna Penkowska. Warszawa : „Difin”, 2010. – 172 s.

5. Moodle: doceń e-learning z platformą Moodle! : ćwiczenia praktyczne / Michał Susfał. Gliwice : „Helion”, 2013. – 160 s.

6. Nauczanie i uczenie się w sieci : kompetencje nauczyciela w kształceniu internetowym / Grażyna Barabasz. Poznań: Wydaw. Naukowe UAM, 2016. – 179, [1] s.

7. Nowe media, technologie i trendy w edukacji: w kierunku mobilności i kształcenia hybrydowego / Monika Frania. Kraków „Impuls”, 2017. – 155 s.

8. Nowe technologie w edukacji / Roman Lorens. Warszawa: Wydaw. Szkolne PWN, 2011. – 192 s.

9. Teorie kształcenia w świecie cyfrowym / Dorota Siemieniecka, Bronisław Siemieniecki. Kraków „Impuls”, 2019. – 315 s.

10. Wykład w kształceniu na odległość / Wioletta Kwiatkowska. Toruń: Adam Marszałek, 2011. – 258 s.

Artykuły z czasopism

11. Edukacja online : przegląd programów do realizacji atrakcyjnych lekcji / Grzegorz Pruszko // Geografia w Szkole. – 2020, nr 3, s. 40–41.

12. Edukacja zdalna w praktyce / Małgorzata Nowak // Dyrektor Szkoły. – 2020, nr 5, s. 42–45.

13. M-learning – następca e-learningu / Karolina Zioło-Pużuk // Dyrektor Szkoły. – 2014, nr 6, s. 45–46, 48–49.

14. Nauczanie na odległość / Andrzej Pieńkowski // Dyrektor Szkoły. – 2020, nr 5, s. 47–48.

15. Platforma Edmodo : zdalne nauczanie w praktyce / Lidia Pokrzycka // Nowa Szkoła. –2017, nr 3, s. 41–44.

16. Przestrzeń cyfrowa w edukacji / Elżbieta Gajek // Meritum. – 2013, nr 1, s. 74–80.

17. Przewodnik po e-szkole / Maciej Frasunkiewicz // Dyrektor Szkoły. – 2020, nr 5, s. 38–41.

18. Rola nauczyciela przedmiotów przyrodniczych w kształceniu zdalnym / Beata Jancarz-Łanczkowska, Katarzyna Potyrała // Edukacja Biologiczna i Środowiskowa. – 2011, nr 4, s. 62–67.

19. Tworzenie materiałów dydaktycznych w nauczaniu zdalnym / Anna Szeląg // Biblioteka w Szkole. – 2011, nr 7–8, dod. Biblioteka – Centrum Informacji, nr 3, s. 3–8.

Elżbieta Trojan

Artykuł Edukacja zdalna (Bibliografia w wyborze). Październik 2020 pochodzi z serwisu Miesięcznik Wychowawca.

Nauczyciele musieli przystosować swój warsztat do pracy przez Internet. Pokonywali kłopoty sprzętowe i własne, dotyczące technicznej obsługi programów czy aplikacji. Szybko okazało się, że nauka zdalna jest dużo bardziej wyczerpująca, niż ta „na żywo”. Jak pokazuje praktyka tych miesięcy – w wielu szkołach, nauka zdalna wyzwoliła twórcze rozwiązania, które dały świetne efekty. O nich dziś, w obecnym numerze, piszą praktycy z różnych stron Polski. Miejmy nadzieję, że powoli sytuacja będzie się poprawiać i nie będzie konieczności powrotu do pracy na odległość. A jeśli nie będzie wyjścia – doświadczenia z tegorocznej wiosny pozwolą na zastosowanie dobrych i skutecznych rozwiązań.

Sytuacja rodziców i rodzin, szczególnie tych wielodzietnych, była bardzo trudna. Co prawda, pandemia sprawiła, że tempo życia zwolniło, było mniej porannej gonitwy, a więcej czasu na zwyczajne życie, jednak obciążenia, które spadły na rodziców, niejednokrotnie powodowały przeciążenie systemu. Badania Związku Dużych Rodzin 3+ pokazują jednoznacznie, że kondycja psychiczna rodzin wielodzietnych podczas pandemii pogorszyła się. (polecamy raport: https://www.3plus.pl/pl/aktualnosci/795,RAPORT-Sytuacja-duzych-rodzin-w-czasie-pandemii-Covid-19 ), można też podejrzewać, że również w wielu mniejszych rodzinach sytuacja była podobna.

W szczególnie trudnej sytuacji znalazły się rodziny z dziećmi z niepełnosprawnością. Trudności, nad którymi na co dzień pracowali terapeuci, zwykle nasilały się. Zamknięcie w czterech ścianach, niemożliwość wyjścia z domu pogłębiały regres…

Podczas wypraw górskich tempo grupy musi być dostosowane do uczestnika, który idzie najwolniej. Tę mądrość powinniśmy mieć na uwadze zawsze, a szczególnie w sytuacjach kryzysowych. Nałożenie wymagań ponad siły może skończyć się zniechęceniem i zakończeniem wędrówki daleko przed osiągnięciem szczytu. Prymas Tysiąclecia, Kardynał Stefan Wyszyński powtarzał, że „powołanie do wychowania jest […] współpracą z Chrystusem Zbawcą”, zatem – patrząc na Jezusa pamiętajmy, że nie wolno złamać trzciny nadłamanej ani zagasić knotka o nikłym płomieniu.

Maria Kowal

Artykuł Drodzy Czytelnicy – październik 2020 pochodzi z serwisu Miesięcznik Wychowawca.