Przed nauczycielami i wychowawcami pracującymi z takimi dziećmi stoi zadanie wyjątkowo trudne. Wychowankowie często przyjmują postawę izolacji i wycofania, są zalęknieni. Pomocne mogą być zajęcia z bajkami terapeutycznymi, które pozwalają bez lęku spojrzeć na swoje problemy lub wydatnie go zmniejszyć.

Tajemniczy świat bajek pozwala odmienić zdarzenia, „odczarować” je poprzez powiązanie przyczyn ze skutkami. Dobre efekty daje praca w oparciu o teksty bajek terapeutycznych Marii Molickiej. Spotkania z bajkami uczą pozytywnego myślenia i odreagowywania złych bodźców.

Dzięki obcowaniu z tekstem terapeutycznym, dziecko zacznie traktować lęki jako zwykłe sytuacje, w których potrafi sprawnie działać. Realizacja takiego zadania może mieć formę programu profilaktycznego, w ramach którego zaproponujemy dzieciom niepełnosprawnym następujące formy zajęć:

< słuchanie bajek terapeutycznych

< rozmowy na temat wysłuchanych tekstów i ocena bohaterów

< drama, wchodzenie dzieci w różne role – odgrywanie scenek, pozwalające uświadomić sobie pozytywne i negatywne emocje

< inscenizowanie bajek z użyciem różnych rekwizytów

< wizualizacja pojęć: rodzina, przyjaciel, dobra osoba, szkoła, szczęście itp.

< ilustrowanie bajek różnymi technikami plastycznymi

< zabawy interakcyjne, związane z treścią bajki

< ćwiczenia logopedyczne

< zabawy relaksacyjne

< słuchanie muzyki relaksacyjnej.

Wszystkie bajki terapeutyczne mają pewne stałe elementy dotyczące: głównego tematu, głównego bohatera, innych postaci bajkowych oraz tła opowiadania.

Dzieci niepełnosprawne, uczestnicząc w tego typu zajęciach, uświadamiają sobie intuicyjnie przyczyny lęku. Wpływa to na racjonalność działania i może pomóc opanować panikę i lęk. Oczekiwane i często rzeczywiście osiągane efekty takiego programu, to:

< zwerbalizowanie (konkretyzacja) lęku

< umiejętność skupienia uwagi

< wyhamowanie nadpobudliwości

< wzmocnienie myślenia pozytywnego o sobie: chcę, mogę, nie boję się, szukam rozwiązań, reagowanie adekwatnie do bodźca

< przejawianie pomysłów i inicjatyw.

Od inscenizowanych i improwizowanych bajek blisko już do zajęć typowo teatralnych. Wspomagają one rozwój dzieci niepełnosprawnych i są bardzo atrakcyjne. Angażują dzieci w różne kierunki działalności, takie jak:

< aktywność werbalna

< odbiór tekstów kultury ze szczególnym uwzględnieniem tekstu literackiego

< ćwiczenia pamięci

< współpraca w grupie

< kreatywność inscenizacyjna

< ćwiczenia logopedyczne.

Placówką realizującą zajęcia teatralne z dziećmi niepełnosprawnymi jest Specjalny Ośrodek Szkolno-Wychowawczy w Starachowicach. Z inicjatywy Anny Wiśnios powstał tu Teatr Zielonego Słowa. Teatr działa od 2007 r., a powstał z potrzeby alternatywnych zajęć terapeutycznych. W swej przeszło dziesięcioletniej działalności teatr angażował wiele pokoleń uczniów, których pasją jest recytacja, śpiew i taniec.

Wychowankowie mają możliwość uaktywnienia swoich talentów i pomysłów podczas przygotowywania kolejnych spektakli. Każde dziecko wie, że uczestniczy w niezwykłym wydarzeniu, jakim jest widowisko teatralne. Dzieci mają też świadomość, że współtworzą spektakl i że każde z nich może wnieść do projektu coś pozytywnego.

W ostatnich latach Teatr Zielonego Słowa przedstawił następujące miniatury:

„Akademia Pana Kleksa”, „Alicja w krainie baśni i bajek”, „W lustrze Pana Andersena” oraz „Bajek bal”.

Anna Dominik

Anna Wiśnios

– SOSW w Starachowicach

Artykuł TERAPEUTYCZNA ROLA BAJEK I TEATRU W ZAJĘCIACH Z DZIEĆMI SPECJALNEJ TROSKI pochodzi z serwisu Miesięcznik Wychowawca.

Rozmawia Magdalena Guziak-Nowak.

Pani fotograficzne projekty z udziałem osób niepełnosprawnych to dla mnie praca domowa z humanizmu i powracające pytanie, na ile jestem otwarta na drugiego człowieka. A co Pani zapamiętała z tych lekcji?

– Moi bohaterowie nauczyli mnie pokory. Zrozumiałam, że nie warto się nad sobą użalać, utyskiwać na okoliczności, ale próbować odnaleźć się w tym miejscu i czasie. Mam przecież tylko tę chwilę. Zobaczyłam też wyraźnie, że nie ma sensu z nikim się porównywać, bo tak mało wiemy o innych. Trzeba żyć własnym życiem, ale z drugiej strony być uważnym na drugiego człowieka, nie zwracać się tylko ku sobie.

Do pierwszego projektu zaprosiła Pani mamy dzieci niepełnosprawnych. Jakie one są?

– Ponieważ nie fotografowałam mam maluszków, ale te, które mają już starsze dzieci, mogę o nich powiedzieć, że to mamy „z perspektywą”. Zdążyły już oswoić sytuację, w jakiej się znalazły, okrzepnąć i – co jest naprawdę piękne – zaakceptować. Nie stwarzają wokół siebie aury wyjątkowości, nie chcą, aby je przesadnie doceniać, mówić, że są szczególne, nieprzeciętne. Powiedziałabym raczej, że to zwyczajne mamy w niezwyczajnych sytuacjach. Zaangażowane. Zaradne. Dumne ze swoich dzieci. Dostrzegalnie wrażliwe, gdyż w życiu rodzica niepełnosprawnego dziecka nie ma miejsca na uproszczenia, na pójście na skróty. Jeśli np. dziecko ma trudności w komunikacji, nie można czegoś nie zauważyć, lecz odczytać każdy jego sygnał. Czasem mamy muszą być silne za dwoje – za siebie i ojca, który nie uniósł ciężaru choroby dziecka i odszedł.

Na szczęście dla równowagi mamy „Ojców”. Dobrych ojców.

– Oczywiście, nie zamierzałam generalizować. Po wystawie „Matek” odezwało się do mnie kilku tatusiów. Upomnieli się o siebie, zawalczyli o wizerunek dojrzałych, aktywnych rodziców. „My też opiekujemy się naszymi dziećmi” – mówili. Jeden z nich samotnie wychowuje czworo. Rola taty także jest kluczowa. I inna.

Widać to na zdjęciach. „Matki” są czarno-białe, subtelne. U „Ojców” ciągle coś się dzieje.

– Mamy z dziećmi fotografowałam w domach, gdzie każdy czuje się najlepiej. Skupiałam się na emocjach. Dobre uczucia, wsparcie, jakie dziecko dostaje od mamy, są w jego dalszym życiu nieocenioną pomocą i siłą napędową do samodzielności. Z kolei tata stawia dziecku wyzwania, zachęca je do pokonywania własnych ograniczeń, tych fizycznych. Zwykle to na jego barkach spoczywa utrzymanie rodziny, więc ma mniej czasu na budowanie relacji z dzieckiem. Tym bardziej warto, by był to czas naprawdę dobrej jakości.

Najbardziej poruszyła mnie fotografia ojca dającego swojej córce bukiet kwiatów. Nastolatka ma zespół Downa. Pomyślałam, że to jedna z najważniejszych rzeczy, które każdy ojciec powinien powiedzieć swojej córce: jesteś dla mnie najpiękniejsza.

– Bohaterami tej fotografii są Paulina i jej tata Zbigniew. Paulina jest najmłodszym dzieckiem w wielodzietnej rodzinie. Rodzice wiele razy podkreślali, że nie wyobrażają sobie, że mogłoby jej nie być. Odkąd Paulina została nastolatką, jej więź z tatą nabrała nowego wymiaru. Córka jest jego oczkiem w głowie. To on pierwszy chwali jej wygląd czy ubiór, a na rodzinnych imprezach jest niezastąpionym partnerem na parkiecie. Ich relacja jest bliska, namacalna – Paulina zawsze wita tatę wracającego z pracy, rzucając mu się na szyję. Lubi też towarzyszyć mu w ogrodzie lub w altanie. Paulina jest już dorosła. Mieszka z rodzicami, ale marzy o tym, żeby wziąć ślub ze swoim chłopakiem – Kubą. Poznali się w szkole i zaprzyjaźnili. I choć ślub i samodzielne życie jest w ich przypadku nierealne, rodzice młodych starają się umożliwiać im kontakt. To Paulina zainspirowała mnie do powstania kolejnego projektu „Inna Rodzina”, w którym pokazuję, jak osoby z niepełną sprawnością intelektualną czy ruchową budują własne związki i rodziny.

Związki osób niepełnosprawnych to tabu. Nie tylko społeczne, ale czasem nawet wśród rodziców dzieci z niepełnosprawnościami. Co chciała Pani powiedzieć swoimi zdjęciami?

– Że każdy człowiek ma niezbywalne prawo do miłości i bliskości. Ciało jest nam tylko „wypożyczone”. Fakt, że jest w pewien sposób ograniczone, nie oznacza, że osoby z niepełnosprawnościami są ograniczone w relacjach, w umiejętności kochania drugiego człowieka. Moim celem nie było stworzenie fotograficznej laurki, która upudruje moich bohaterów, niemal uczyni z nich nadludzi, którzy nie mają żadnych zmartwień i trudności, i funkcjonują w społeczeństwie na tych zasadach, co osoby zdrowe. Byłaby to nieprawda. Zdajemy sobie sprawę, że to, co dla nas jest bezproblemową codziennością, dla nich bywa ciągłym pokonywaniem przeciwności: ubranie się, poranna toaleta, przygotowanie posiłku, zrobienie zakupów… Mimo to „inne” rodziny, które poznałam, są naprawdę szczęśliwe. Psycholog czy socjolog mógłby powiedzieć, że „dobrze funkcjonują w społeczeństwie”. Traktowanie ich jak „duże dzieci” jest często niesprawiedliwe i nieuprawnione.

Pisze Pani: „w moich zdjęciach nie chodzi o podglądanie”. Zatem o co?

– O zrozumienie. Mam nadzieję, że odbiorcy zdjęć poznają świat moich bohaterów, zrozumieją go i już nigdy nie zawahają się przed przyznaniem im prawa do tworzenia własnych rodzin. Spójrzmy na przykład na Basię i Łukasza. Obydwoje zmagają się z konsekwencjami porażenia mózgowego. Ona jeździ na wózku, on porusza się o kulach. Ojciec Łukasza nie zgadzał się na ich związek, bał się, że sobie nie poradzą, ale Łukasz tak długo jeździł do Basi, że w końcu tata odpuścił. Lub inaczej – w końcu pozwolił im być szczęśliwymi.

Albo drugi Łukasz, fantastyczny mąż i tata, wzięty informatyk. Od urodzenia cierpi na porażenie czterokończynowe, nie mówi (żebym mogła go „usłyszeć”, pisał na komputerze). Zaczynał od publikowania własnych projektów informatycznych. Okazały się tak dobre, że praca znalazła go sama. Żona Łukasza, Ewelina, pomaga mu we wszystkich codziennych czynnościach. Poza tym tworzą zgodne małżeństwo, mają synka, własne mieszkanie, podróżują, choć bez samochodu. W swojej „inności” są tacy sami jak my. I zdecydowanie żyją pełnią życia.

A Kasia? Kiedy miała trzy tygodnie, przeszła sepsę. Jej konsekwencją było czterokończynowe porażenie mózgowe. Mimo niego Kasia doskonale mówi, co jest fenomenem. Skończyła studia, jest samodzielna. Co więcej, stała się „rzecznikiem” osób niepełnosprawnych – zabiega o to, aby jak najwięcej z nich mogło korzystać z pomocy asystenta osoby niepełnosprawnej, czyli wykwalifikowanego opiekuna, która pomaga w codziennych obowiązkach. Kasia ma świadomość, że osobom niepełnosprawnym trudniej jest wchodzić w związki, gdyż dla osób zdrowych ciężar opieki może się wydawać przytłaczający. Wspomniany asystent może być wielkim wsparciem. To piękne i… zawstydzające – mimo własnej choroby być tak bardzo dla innych.

Zdjęcia można obejrzeć na www.evahajduk.com 

Artykuł Zwyczajna niezwykłość pochodzi z serwisu Miesięcznik Wychowawca.

Tabela, która tu się znajduje, może posłużyć na lekcjach religii oraz w naszych domach do poznania wszystkich tych przypowieści i analogii Pana Jezusa, do porównania ich opisów u różnych Ewangelistów oraz do uświadomienia sobie, które z nich zawdzięczamy tylko jednemu Ewangeliście. Z prawej strony dodana jest kolumna z tematami, które tłumaczy dana nauka Jezusa.

ks. Adam Sołomiewicz

– kapelan szkoły „Żagle” w Warszawie, doktor filozofii (Uniwersytet Nawarry) w dziedzinie antropologii

	Przypowieści i porównania Jezusa
	Ewangelia	Mt	Mk	Łk	J	Temat
1	Lampa pod korcem	5,14–15	4,21–22	8,16; 11,33		Odwaga
2	Dom na skale i na piasku	7,24–27		6,47–49		Roztropność
3	Stara łata do nowego ubrania	9,16	2,21	5,36		Prostota intencji
4	Stare wino do starych bukłaków	9,17	2,22	5,37–38		Prostota intencji
5	Siewca	13,3–8	4,3–8	8,5–8		Hojność i wierność
6	Ziarno gorczycy	13,31–32	4,30–32	13,18–19		Cierpliwość
7	Pszenica i chwast	13,24–30				Sens zła
8	Zaczyn	13,33		13,20–21		Pokora i cierpliwość
9	Zakopany skarb	13,44				Całkowite oddanie
10	Drogocenna perła	13,45–46				Całkowite oddanie
11	Sieć zarzucona w morze	13,47–48				Sąd ostateczny
12	Zaginiona owca	18,12–13		15,4–5		Miłosierdzie Boże
13	Nielitościwy dłużnik	18,23–24				Miłosierdzie wobec bliźniego
14	Robotnicy w winnicy	20,1–16				Zazdrość
15	Dwaj synowie	21,28–31				Powaga oddania
16	Przewrotni rolnicy	21,33–41	12,1–9	20,9–16		Odrzucenie pana
17	Uczta królewska	22,2–14		14,16–24		Odpowiedzieć hojnie
18	Figowiec zwiastujący lato	24,32–33	13,28–29	21,29–32		Mądrość
19	Panny roztropne i nierozsądne	25,1–13				Roztropność wiary
20	Talenty	25,14–30		19,12–27		Zaradność i inicjatywa
21	Owce i kozły	25,31–36				Sąd ostateczny
22	Zasiew i żniwo		4,26–29			Boża skuteczność
23	Dwóch dłużników			7,41–43		Wartość skruchy
24	Dobry Samarytanin			10,30–37		Miłość bliźniego
25	Przyjaciel w potrzebie			11,5–8		Ufność w proszeniu
26	Głupi bogacz			12,16–21		Oderwanie
27	Czuwający słudzy			12,35–40		Wierność
28	Wierny i niewierny sługa			12,42–48		Nagroda dla wiernego
29	Nieurodzajny figowiec			13,6–9		Wiara z czynami
30	Miejsca na uczcie			14,7–14		Zapomnienie o sobie
31	Budowniczy wieży			14,28–30		Roztropność
32	Król przed bitwą			14,31–32		Roztropność
33	Sól, która traci smak			14,33–35		Wymagać od siebie
34	Zgubiona drachma			15,8–10		Radość z nawrócenia
35	Syn marnotrawny			15,11–32		Miłosierdzie
36	Nieuczciwy rządca			16,1–9		Słuszna przebiegłość
37	Niegodziwa mamona			16,10–13		Słuszna przebiegłość
38	Bogacz i ubogi Łazarz			16,19–31		Nagroda w niebie
39	Pan i sługa			17,7–10		Bezinteresowna służba
40	Wdowa i sędzia			18,2–5		Wytrwałość w modlitwie
41	Faryzeusz i celnik			18,10–14		Wartość skruchy
42	Pola na żniwa				4,35–38	Zapał apostolski
43	Pasterz i owce				10,1–5	Zażyłość z Jezusem
44	Brama owiec				10,7–9	Zaufanie Jezusowi
45	Dobry pasterz				10,10–18	Miłość Jezusa
46	Ziarno pszenicy				12,24–25	Oddanie
47	Światłość i ciemność				12,35–36	Wysiłek
48	Winny krzew i latorośle				15,1–8	Zjednoczenie z Jezusem
49	Rodząca kobieta				16,21	Umartwienie i radość
	Niektóre symbole Janowe: Życie światłością ludzi (J 1,4), Baranek Boży (1,29), Nowa Świątynia (2,21), Oblubieniec (3,29), woda żywa (4,14), chleb Życia (6,35), światłość świata (8,12; 9,5), kielich, który podał Ojciec (18,11).

Artykuł PRZYPOWIEŚCI I PORÓWNANIA PANA JEZUSA pochodzi z serwisu Miesięcznik Wychowawca.

Jesteśmy ludźmi, mamy wiele wspólnych cech i właściwości, które sprawiają, że klasyfikuje się nas jako gatunek Homo sapiens. Ale jednocześnie każdy z nas ma odmienne DNA czy niepowtarzalne linie papilarne. To na poziomie fizycznym. Psychicznie i duchowo również każdy z nas ma swoją specyfikę. Jesteśmy indywidualnościami. W małżeństwie spotykają się dwie rozwijające się indywidualności i tworzą niepowtarzalną relację, która jest żywa i cały czas się zmienia. W rodzinie, gdy pojawiają się dzieci, indywidualności przybywa. Każda rodzina jest inna niż pozostałe, istniejące gdziekolwiek na świecie. Pomyślcie: kilka „jedynych w swoim rodzaju” osób, w różnym wieku, rosnących, dojrzewających, budujących pomiędzy sobą relacje – żywe, zmienne, dynamiczne! Aż kipi w każdym takim rodzinnym kociołku! Tak samo żywy i dynamiczny jest język, jakim się porozumiewamy. I który jest jedną z cech składających się na naszą „jedyność”.

Już na poziomie narodu o wspólnej historii, kulturze i właśnie języku, rozumiemy znaczenie powiedzeń, które przenikają do codziennej komunikacji z literatury. Okrzyk zwracających się do ojca braci Kiemliczów: Ociec prać?!!! starszym kojarzy się z Sienkiewiczowską „Trylogią”, a młodszym z reklamą proszku do prania, do której został przewrotnie użyty ;). Do powszedniego języka wchodzi też wiele zwrotów z filmów; przypomina mi się: Ja jestem kobieta pracująca, żadnej pracy się nie boję! Ireny Kwiatkowskiej z kultowego „Czterdziestolatka”. Zdarzało mi się słyszeć ten zwrot np. z ust młodych mam, podczas przypadkowego spotkania na osiedlowej alejce, zdających sobie relację (w biegu, z niemowlakiem w chuście) z tego, co mają do zrobienia: Muszę jeszcze ugotować obiad, odebrać Grzesia z przedszkola, zawieźć garnitur męża do czyszczenia i wysłać szefowi e-maila z podsumowaniem ostatniego projektu, za który byłam odpowiedzialna w firmie! No, cóż: jestem kobieta pracująca… – dodawały ze śmiechem.

Każdy z nas ma swój sposób mówienia. Czasem jakieś maniery językowe albo tendencję do powtarzania czy wtrącania jakiegoś słowa. W rodzinach także tworzymy domowy sposób porozumiewania się. Składają się na niego neologizmy tworzone przez dzieci, rodzinne anegdoty związane ze wspólnymi przeżyciami. Warto zapisywać je na pamiątkę i zachowywać, tak jak kolekcjonujemy zdjęcia. U nas najnowsze są „odzywki” kilkunastomiesięcznego Szymka. Gdy chce, żeby mu coś dać, grzecznie zwraca się do nas: Tab, tiaba, tiaba, tab! Po tym, jak czytaliśmy mu książeczkę, w której pies wył do księżyca Auuuuuu!, Szymek księżyc nazywa: Auła.

Anna Kucharska-Zygmunt

– psycholog, trener warsztatów psychoedukacyjnych, współautor projektu latarnia.edu.pl

Artykuł TAB, TIABA, TIABA, TAB! pochodzi z serwisu Miesięcznik Wychowawca.

Gdy po całych tygodniach pracy nad stworzeniem przekonującego śladu internetowego typowej nastolatki zespół Roo opublikował profil „Libby” w mediach społecznościowych, pierwsze zdjęcia genitaliów i propozycje seksualne zaczęły napływać w ciągu kilku minut. W przypadku „Bailey”, gdzie wszystkie informacje i zdjęcia jednoznacznie wskazywały na jedenastolatkę, pierwsza fotografia penisa wpłynęła po minucie od opublikowania jej profilu. Wyniki eksperymentu były zatrważające. Okazało się, że publiczne profile nieletnich w mediach społecznościowych stają się niezwykle szybko przedmiotem zainteresowań pedofili.

Części problemów można zapobiec – na przykład przestrzegając zasad obowiązujących w mediach społecznościowych. Zdecydowana większość wymaga ukończenia 13 roku życia, by założyć konto. Kolejnym utrudnieniem dla predatorów seksualnych jest ochrona danych nieletniego – ukrywanie informacji o wieku, o szkole, do której się chodzi, ograniczanie widoczności publikowanych informacji i zdjęć do osób osobiście poznanych itp.

Mimo to, każda osoba nieletnia może spotkać się z predatorem seksualnym – na przykład przyjmując do znajomych „znajomego” beztroskiej koleżanki. Choć, jak już wspomniałam, wielu pedofili działa na poziomie bardzo prymitywnym, od razu atakując w wulgarny sposób swoją ofiarę, składając propozycje seksualnej, czy domagając się rozbieranych zdjęć, część z nich stosuje bardziej wyrafinowane metody. Dlatego warto zwrócić uwagę na sześć typowych chwytów, mających na celu grooming – czyli uwiedzenie nieletniej ofiary.

1. Sekrety. Czujność powinien wzbudzić znajomy, który prosi o zachowanie w tajemnicy czegoś, co chce powiedzieć. „Czy potrafisz dochować sekretu? Ufam Ci” – to tekst z reguły poprzedzający wynurzenia o seksualnej treści. Często to zdania typu: „Pokażę ci coś, ale niech to będzie nasza mała tajemnica. Nie pokazuj tego mamie, bo może to źle zrozumieć”.

2. Podkreślanie wyjątkowości relacji. „Jesteś moją szczególną przyjaciółką. Z nikim innym nie jestem tak blisko, nikomu innemu tak nie ufam, jak tobie” – to kolejne wyznanie, które powinno wzbudzić czujność dziecka. Pedofil często udaje, że interesuje się dokładnie tym samym co jego ofiara, stara się sprawić wrażenie jego najlepszego przyjaciela, zgadzającego się z każdym jej przemyśleniem.

3. Empatia, czułość. Predator będzie wykorzystywał każdą gorszą chwilę swej ofiary, by podkreślić, że jest jedyną osobą, która naprawdę ją rozumie i jej współczuje. Napisze np. „widzę, że potrzebujesz przytulenia” i wyrazi żal, że nie może tego zaoferować w spotkaniu osobistym.

4. Podważanie autorytetu rodziców i zaufania do rodziców. „Wiem doskonale jak się czujesz, rodzice po prostu nie są w stanie tego zrozumieć”. To typowy przekaz, który usłyszy w pewnym momencie ofiara. W szczególnie trudnych momentach dziecko może rzeczywiście mieć opór przed rozmową z rodzicami. Czuje się zażenowane, boi się oceny czy odrzucenia. To momenty, na które pedofile są szczególnie wyczuleni, bo mogą zaoferować „ramię do wypłakania”. Jednocześnie poza empatią podkreślają, że decyzja dziecka, by ukrywać swoje uczucia i problemy przed rodzicami, jest jedyna dobra.

5. Opowiadanie wulgarnych dowcipów, pokazywanie pornografii. Predator, wypracowawszy już bardziej zażyłą relację z nieletnią ofiarą, składa propozycje typu: „Chcesz usłyszeć niezły, ale trochę wulgarny dowcip?”, lub: „Pokażę ci coś, bo wiem, że jesteś na tyle dorosła, że możesz takie rzeczy oglądać”. Oglądanie wspólnie czy pokazywanie pornografii ma za zadanie sprawić wrażenie, że to normalny element relacji przyjaźni. Zwykle zaczyna się od treści zabawnych, lecz zawierających wulgaryzmy, czy odniesienia do seksu. Pornografia jako taka pojawia się nieco później. Dziecko z jednej strony może odczuwać dyskomfort w zetknięciu z treściami seksualnymi, z drugiej czuje się docenione. Uznaje to za dowód swojej „dorosłości” i wyższości swojej relacji z „przyjacielem” nad zwykłymi relacjami z nudnymi rówieśnikami czy rodziną.

6. Na pewnym etapie (szczególnie jeśli ofiara dała się namówić na wysłanie rozbieranego zdjęcia czy filmu) pedofil zacznie szantaż – „Twoi rodzice nigdy ci nie wybaczą tego, co zrobiłaś, mała świntuszko”, połączony z domaganiem się kolejnych, coraz bardziej śmiałych zdjęć. „Jeśli tego nie zrobisz – wszystko wyślę twoim rodzicom”. Ten etap jest niezwykle niebezpieczny, bo pedofil nigdy nie ma dość. Jeżeli już złapał ofiarę na szantaż (wzbudzając w niej poczucie winy – „sama chciałaś”, mało które dziecko odważy się opowiedzieć o tym rodzicom, lub innym zaufanym dorosłym. Rezultatem może być nagrywanie i przesyłanie predatorowi nagrań czynności seksualnych (np. masturbacji), czy nawet spotkanie w świecie rzeczywistym w celach seksualnych.

Jak temu zapobiec? Poza ochroną prywatności dziecka on-line, warto regularnie rozmawiać z nim o jego znajomych, z którymi ma kontakt na mediach społecznościowych. Warto zwrócić uwagę na typowe zagrania z początku groomingu – domaganie się zachowania w sekrecie pewnych informacji, zdjęć, zwierzeń, wchodzenie w rolę „najlepszego przyjaciela”, podważanie zaufania do dorosłych, opowiadanie wulgarnych dowcipów, pokazywanie seksualnych memów, obrazków, filmików. Należy też zapewnić dziecko, że jeżeli kiedykolwiek ktoś złoży mu propozycję seksualną lub prześle pornografię, powinno pokazać to rodzicom. Nic tak skutecznie nie powoduje odwrotu predatora niż zagadnięcie przez rodzica potencjalnej ofiary.

Bogna Białecka

– psycholog, portal rodzice.co

Grooming. Termin child grooming (z ang. oswajanie, uwodzenie) definiowany jest jako: „akt pedofilski polegający na zjednywaniu sobie dziecka za pośrednictwem sieci teleinformatycznej (np. chat, blog, komunikatory internetowe itp.), celem wytworzenia między dorosłym a dzieckiem kontaktów seksualnych”.

za: Dziembowski R., Szostak R., „Child grooming” w świetle polskiego prawa karnego, „Studia Prawnoustrojowe”, 2013, nr 19, s. 37–51.

Seksting oznacza przesyłanie treści (zdjęć, filmików) o charakterze erotycznym, za pomocą mediów elektronicznych. Z reguły oznacza to przesyłanie swoich nagich, półnagich lub upozorowanych na erotyczne zdjęć. Może również przyjmować formę sekskomunikacji na żywo, z wykorzystaniem kamerki internetowej w telefonie lub komputerze. Seksting niesie za sobą konsekwencje prawne. Regulacje Kodeksu Karnego mówią, iż umieszczanie, rozpowszechnianie i kopiowanie pornograficznych zdjęć osób nieletnich jest karalne.

Sekstortion oznacza sytuację, gdy ofiara zostaje przekonana do przesłania swojego zdjęcia lub nagrania, na którym prezentuje się w sposób erotyczny. Następnie materiał ten jest wykorzystany do szantażowania ofiary – pod groźbą upublicznienia kompromitujących materiałów sprawca przemocy seksualnej nakłania zwykle ofiarę do przesyłania kolejnych zdjęć i filmów – często już o charakterze czysto pornograficznym.

Bogna Białecka

Artykuł Predatorzy on-line pochodzi z serwisu Miesięcznik Wychowawca.

Cele: Rozwijanie więzi rodzinnych. Kształtowanie umiejętności interpersonalnych. Wzmacnianie wzajemnej miłości.

Przebieg imprezy: Powitanie przybyłych gości przez wychowawcę świetlicy.

1. Recytacja wiersza „Już na początku świata”.

2. Piosenka „Sto lat”, z wykorzystaniem instrumentów muzycznych w wykonaniu dzieci. (instrumenty w domu: pokrywki, garnki, butelki itp.).

3. Wręczenie Ojcom kwiatów z bibuły (lub żywych).

4. Zaproszenie do udziału w konkursach:

– Rozpoznawanie własnego dziecka na podstawie zdjęcia z okresu niemowlęctwa (w domu: określenie wieku dziecka na fotografiach).

– Jazda na hulajnodze na czas; pokonywanie toru przeszkód (np. jazda slalomem między pachołkami, przejazd pod rozciągniętą liną, jazda po wyznaczonym okręgu z trafieniem piłeczką kręgla stojącego centralnie w kole). W domu: zawody z dzieckiem – 1. Kładziemy monetę na stopę i próbujemy się przemieścić wzdłuż wyznaczonej linii, tak by nie spadła. Komu uda się przebyć najdłuższą trasę? 2. W postawie stojącej staramy się wrzucić jak najwięcej monet, trafiając do narysowanego na dnie garnka okręgu, o średnicy 5 cm. Wygrywa ten, kto tego dokona.

– „Familiada” – konkurs wiedzy rodzinnej.

– Zabawa integracyjna „Pakowanie walizki” (świetlica) / Kalambury (dom).

– Nagrodzenie zwycięzców.

– Mecz piłki nożnej z udziałem ojców (świetlica) / Znamy się dobrze (dom).

5. Zaproszenie na poczęstunek, przygotowany przez dzieci.

6. TEATRZYK: RODZICE – DZIECIOM; – świetlica: Chętne rodziny wybierają 2–3 ważne zdarzenia ze swojego życia i prezentują je innym, np. w postaci plakatu. Plakaty mogą ozdobić później świetlicę; dom: wedle instrukcji poniżej.

„Już na początku świata”

Już na początku świata –
przy Mamie musi być Tata!

On także patrzy wśród kwiatów
na radość swoich dzieciaków.

Naprawi rower i wszystko…
Serce bije mu blisko.

Dzisiaj dla Niego mamy
kwiaty od nas i …Mamy!

„Familiada”

(Przed konkursem są zbierane odpowiedzi dzieci, „na żywo” odpowiadają tylko Ojcowie. W domu można poprowadzić zabawę w ten sposób, że najpierw odpowiada dziecko/dzieci, a Tato ma na uszach słuchawki z muzykę, lub jest w innym pokoju, aby nie słyszeć odpowiedzi).

1. Data urodzenia dziecka ……….

2. Drugie imię dziecka .………

3. Rozmiar buta ……….

4. Maskotka, z którą usypia dziecko ……….

5. Zwierzęciem/owadem itp., którego dziecko boi się najbardziej jest ……….

6. Ulubione potrawy dziecka to: ……….

7. Imiona i nazwiska dwóch najlepszych kolegów/koleżanek z klasy dziecka ……….

9. Proszę wymienić trzy ulubione formy spędzania przez dziecko czasu wolnego ……….

10. Dziecko posiada talent/zdolności ……….

11. W przyszłości pragnie zostać ……..

Zabawa integracyjna na czas: „Pakowanie walizki” (dla zajęć w szkole)

Instrukcja: W zabawie bierze równocześnie udział kilka rodzin 3–osobowych drużyn (tata, mama i dziecko). Każda z drużyn dostaje worek z taką samą ilością pieniędzy, w identycznych nominałach (np. 20 zł = 2*5zł, 2*2 zł, 3*1zł,10*10 gr, 20*5gr, 100*1gr).

Należy przygotować kilka jednakowych map lub ich kserokopie.

Walizki powinny mieć zbliżone wymiary.

Konkurencje nr 3, 4, 5 oraz 6, 7, 8 poszczególni członkowie zespołu wykonują równocześnie.

Konkurencje:

1. Wspólne liczenie zaoszczędzonych na wakacje pieniędzy przez wszystkich członków poszczególnych drużyn. Zanotowanie obliczonej kwoty.

2. Wspólne szukanie i zaznaczanie na mapie Polski 3 nazw miejscowości, zapisanych na kartkach, otrzymanych od prowadzącego.

3. Nawlekanie igły i przyszywanie brakującego guzika w koszuli przez ojca.

4. Zapinanie 2 koszul przez mamę.

5. „Parowanie” 8 skarpet przez dziecko.

6. Pakowanie 5 przyborów toaletowych do kosmetyczki przez ojca.

7. Składanie koszul przez mamę.

8. Składanie 3 podkoszulków przez dziecko.

9. Zasuwanie walizki przez mamę i dziecko.

10. Dopasowywanie kluczyka do kłódki, zamykanie walizki i odniesienie jej przez ojca na wyznaczone miejsce.

RODZINNE KALAMBURY

Materiały: kartki, długopisy.

Przebieg zabawy: Na karteczkach wypisujemy hasła dotyczące np. codziennego życia. Kolejno członkowie rodziny losują hasła i przedstawiają je za pomocą gestów, bez użycia słów. Gra może toczyć się indywidualnie lub zespołowo. Kto jako pierwszy odgadnie hasło, zatrzymuje karteczkę. Ilość zebranych karteczek decyduje o zwycięstwie. W nagrodę każdy z pozostałych uczestników mówi zwycięzcy coś miłego lub przygotowuje niespodziankę.

Propozycje haseł: Gotowanie zupy, obieranie ziemniaków, smażenie naleśników, wieszanie prania, szorowanie wanny, odkurzanie mieszkania, czyszczenie butów, mycie naczyń, rozkładanie zakupów, podlewanie kwiatków, wyprowadzanie psa, prasowanie koszul, wynoszenie śmieci, parowanie skarpet itp.

ZNAMY SIĘ DOBRZE

Materiały: paski papieru w zależności od liczby pytań i osób w rodzinie, długopisy, kolorowe kartki dla poszczególnych członków, klej, lista zdań, koszulki foliowe, sznurek.

Przebieg zabawy: W ciągu dnia, po namyśle, każda osoba z rodziny na paskach papieru drukowanymi literami uzupełnia listę niedokończonych zdań, tak by wyrażały prawdziwe uczucia. Uzupełnione paski przykleja na poziomo ułożoną kolorową kartkę, podpisuje i wkłada do koszulki. Tak wypełnione koszulki należy ułożyć w poziomie i połączyć za pomocą sznurka, przeplatając go przez dziurki. Wspólne „dzieło” wieszamy w widocznym miejscu. Pracę można ozdobić zdjęciami członków rodziny, które, wydrukowane i pocięte w formie puzzli, powtórnie zostaną złożone i naklejone.

Propozycje zdań: „Marzę o…”; „Nie lubię, gdy…”; „Najbardziej boję się…”; „Denerwuję się, gdy…”; „Dumny jestem z…”; „Jest mi smutno, gdy…”; „Ogromnie cieszę się, gdy…”; „Jest mi miło, gdy…”; „Proszę Cię, abyś…”; „Tęsknię za…”; „Martwię się o…”.

RODZICE – DZIECIOM; TEATRZYK

Materiały: kartki formatu A-4, kredki, kolorowy papier, klej, nożyczki, farby, ilustrowane czasopisma, kartonowe pudełko (o podstawie większej niż A-4) z wyciętym od frontu okienkiem, nieco mniejszym od formatu kartek oraz z dwoma nacięciami w jego bocznych ścianach, tak aby swobodnie można było włożyć w otwory kartkę. Na poszczególnych kartkach należy wspólnie z dziećmi przygotować dowolną techniką ilustracje obrazujące najważniejsze wydarzenia z życia rodziny (np. narodziny taty i mamy, ulubiony sposób spędzania czasu w dzieciństwie, poznanie się rodziców, zaręczyny, ślub, narodziny dzieci, Chrzest św., pierwszy dzień w przedszkolu, wspólne wycieczki, zakup zwierzątka, wakacyjna przygoda, nauka jazdy na rowerze itp.). Pudełko można postawić na stole przykrytym materiałem.

Przebieg zabawy: Rodzice ukryci za tak przygotowaną sceną naprzemiennie opowiadają dziecięcej widowni historię rodziny, przesuwając kolejne kartki.

Anna Truty

– wychowawca świetlicy Szkoły Podstawowej nr 164 im. bł. Franciszki Siedliskiej w Krakowie

Artykuł Dzień Ojca – scenariusz imprezy świetlicowej oraz spotkania rodzinnego pochodzi z serwisu Miesięcznik Wychowawca.

W niedzielę 26 sierpnia 1956 r. rodzice obudzili mnie bardzo wcześnie. Poszliśmy na dworzec kolejowy. Było tam już dużo ludzi. Po dłuższym czasie podróży w zatłoczonym wagonie, dotarliśmy do Częstochowy. Jeszcze nigdy nie widziałem takiego tłumu. Rodzice zresztą też, chociaż oni nie dziwili się jak ja, a raczej byli szczęśliwi, że tylu ludzi przybyło na Jasną Górę, do naszej Matki i Królowej. Jakimś cudem udało nam się przecisnąć do Kaplicy, aby z daleka pokłonić się Jasnogórskiej Pani, a potem przejść na plac niemal pod sam ołtarz. Wiernych przybywało coraz więcej i więcej, aż zrobiło się tak ciasno, że nie widziałem nic oprócz nóg stojących obok nas ludzi. Dopiero gdy tata wziął mnie na swoje ramiona ujrzałem, że przybyłych na jasnogórki plac jest tak dużo, że nie widać było ich końca. Mama powiedziała, że za chwilę złożymy Śluby Matce Najświętszej i, że ułożył je sam Prymas Polski kardynał Stefan Wyszyński. Wyprostowałem się jeszcze bardziej na ramionach taty, aby móc zobaczyć Prymasa, ale go nie zabaczyłem. Ujrzałem natomiast na jego fotelu wiązankę biało-czerwonych kwiatów. Zastanawiałem się dlaczego, ale potem przypomniałem sobie, że przecież jest daleko, uwięziony i nie może być z nami. Z zamyślenia wyrwało mnie głośne: Królowo Polski – przyrzekamy!

• Acha – pomyślałem – to zapewne te Śluby, o których mówili rodzice.

Dochodziły do moich uszu słowa biskupa, który głośno wypowiadał tekst Jasnogórskich Ślubów Narodu. Włączyłem się w milionowy chór i razem ze wszystkimi powtarzałem ile tchu w płucach: Królowo Polski – przyrzekamy! Niewiele rozumiałem ze słów biskupa, ale wiedziałem jedno, że w moim małym sercu przyrzeczenie złożone Matce Bożej rozbrzmiało z tak wielką mocą, że trwa w nim do dzisiaj.

Dziadek zakończył swoją opowieść ze łzami w oczach. Nie próbował nawet ukryć wzruszenia. Wzruszyłem się też i ja, zwłaszcza wówczas, gdy wyjął schowane między książkami pożółkłe ze starości kartki, a na nich rysunki wykonane dziecięcą ręką. Było na nich wszystko to, o czym opowiadał, ale najpiękniejszy był portret kardynała Stefana Wyszyńskiego.

– Wiesz dziadku, ja też zrobię rysunek, wiele rysunków o błogosławionym Stefanie Wyszyńskim. Połączymy twoje z moimi i to będzie nasza rodzinna o nim książka.

Dziadek uśmiechnął się i dodał:

– I poprosimy jeszcze, aby opiekował się całą naszą rodziną. Będziemy w nim mieć wielkiego orędownika w Niebie.

Małgorzata Sasin

Artykuł Rodzinna książka o Prymasie pochodzi z serwisu Miesięcznik Wychowawca.

Temat: Prymas Tysiąclecia – błogosławiony kardynał Stefan Wyszyński

Cele
uczeń:
• wie, kim jest bł. Stefan Wyszyński
• potrafi wymienić ważne wydarzenia z życia Prymasa
• dostrzega wartość dokonań Prymasa
• poszukuje w nim wzoru do naśladowania
• wykona rodzinną książeczkę o bł. Stefanie Wyszyńskim.
Formy pracy: indywidualna, grupowa.
Metody pracy: rozmowa kierowana, praca z tekstem, objaśnienie, metody impresyjne.
Pomoce dydaktyczne: diagram, tekst opowiadania, kartki z informacjami, portret (zdjęcie) bł. Stefana Wyszyńskiego, książeczka.

Przebieg zajęć

1. Wstęp
Nauczyciel prosi dziecko o wykonanie ćwiczenia:
Pokoloruj w diagramie co drugą literę. Zacznij od litery P. Z pokolorowanych liter odczytaj hasło, a dowiesz się komu będzie poświęcona lekcja (Załącznik 1).

2. Prezentacja portretu (zdjęcia) kardynała Stefana Wyszyńskiego.
Nauczyciel prezentuje portret, zdjęcie kardynała Stefana Wyszyńskiego. Przygotowuje również kartki, na których zapisane są krótkie o nim informacje. Prosi, aby dziecko odczytało je i umieściło obok portretu zgodnie z chronologią. Pomocą w takim ułożeniu kartek posłużą numerki zapisane na ich odwrocie (Załącznik 2).

3. Odczytanie tekstu “Rodzinna książka o Prymasie”

4. Odpowiedzi ukierunkowane pytaniami:
Jakie ważne wydarzenie wspomina dziadek i gdzie ono odbyło się?
Kto napisał Jasnogórskie Śluby Narodu?
Dlaczego kardynała Stefana Wyszyńskiego nie było podczas ich złożenia?
Co dziadek pokazał wnuczkowi?
Na jaki pomysł wpadł chłopiec?

5. Rodzinna książeczka o Prymasie Tysiąclecia.
Nauczyciel poleca uczniom wykonanie książeczki, najlepiej w formacje A-5.
Rodzic może wykonać książeczkę wspólnie z dzieckiem. Jej wykonanie będzie okazją do pogłębienia wiedzy o życiu i duchowości bł. Stefana Wyszyńskiego.

Propozycja:
Strona tytułowa: tytuł książki, autorzy, ilustratorzy, rysunek.

Str. 1 Ukochanie Kościoła świętego
“Kościół Boży nieustannie nam pomaga, aby w nas był Bóg…”.

Str. 2 Ukochanie Matki Bożej
„Pragnę wyznać, że wszystko w swoim życiu przypisuję Maryi”.

Str 3 Ukochanie człowieka
„Warto służyć każdemu człowiekowi i dla każdego warto się poświęcić”.

Str. 4 Ukochanie Ojczyzny
„Kocham Ojczyznę więcej niż własne serce i wszystko, co czynię dla Kościoła, czynię dla niej”.

Książeczka może posiadać więcej stron.
Każda strona jest opatrzona odpowiednimi do jej treści ilustracjami.
Można ją również wykonać według własnego pomysłu.

6. Zakończenie
Rodzinna prezentacja książeczki.

Małgorzata Sasin
– nauczyciel edukacji wczesnoszkolnej w Szkole Podstawowej nr 62 w Bydgoszczy

Załącznik 1

Uzupełnij zdanie odczytanym hasłem:

Kardynał Stefan Wyszyński – ………………………………………………………………………..…

Załącznik 2

Narodziny Stefana Wyszyńskiego w 1901 r. w miejscowości Zuzela.

kartka 1

Nauka w gimnazjum, potem liceum, następnie w Wyższym Seminarium Duchownym.

kartka 2

Posługa kapłańska i praca naukowa.

kartka 3

Kapelan podczas Powstania Warszawskiego.

Pseudonim “Radwan II”

kartka 4

Mianowany biskupem, potem arcybiskupem, Prymasem Polski, kardynałem.

kartka 5

Aresztowany i uwięziony przez władze państwowe.

kartka 6

Składa Jasnogórskie Śluby Narodu Polskiego.

kartka 7

Uczestniczy w konklawe, na którym wybrano papieżem Karola Wojtyłę.

kartka 8

Umiera 28 maja 1981 r., w Uroczystość Wniebowstąpienia Pańskiego.

kartka 9

Beatyfikowany 7 czerwca 2020 r.

kartka 10

Artykuł Prymas Tysiąclecia – błogosławiony kardynał Stefan Wyszyński pochodzi z serwisu Miesięcznik Wychowawca.

Aneta K.

Pani Aneto,

sprawa prezentów od pewnego czasu, najpewniej od kiedy ludzie zaczęli wyraźnie się wzbogacać, jest tak naprawdę ogromnym problemem. Może na początku faktycznie chcieli oni w ramach wdzięczności przekazywać większe (to znaczy też droższe) upominki, ale z czasem zaczęło to w niektórych sytuacjach przechodzić ramy absurdu.

Wydaje mi się, że ten problem dotyczy nie tylko opisanej przez Panią sytuacji w szkołach, ale również np. Komunii św. czy ślubów. Sama osobiście zastanawiam się, jak odwrócić ten trend, a ponieważ jestem w trójce klasowej młodszego syna, mam prawo do podejmowania pewnych decyzji.

Co ciekawe, zauważyłam, że moja opinia odnośnie do prezentów dla nauczycieli jest podzielana przez wielu rodziców. To daje mi ogromne wsparcie. Przekonałam się o tym jednak dopiero wtedy, kiedy odważyłam się zaproponować z okazji Dnia Nauczyciela skromny prezent. Większość rodziców przyjęła tę propozycję przyjaźnie. Oczywiście część była przeciwna. No cóż, wytrzymałam krytykę. Kolejne sytuacje były akceptowane już znacznie łatwiej. Jasno dałam rodzicom do zrozumienia, że tu chodzi o gest pamięci, a nie pokazanie wielkości portfela. Ku mojemu zaskoczeniu, również nauczyciele z serdecznością przyjmowali skromniejsze prezenty. Myślę, że takie rozwiązanie jest dla nich też mniej zobowiązujące. Oczywiście, zdarzają się rodzice, którzy postanawiają zrobić po swojemu i dodatkowo kupują prezent od siebie. Uważam, że mają do tego prawo, a jak to zostanie przyjęte przez nauczycieli? – to już nie moja sprawa.

Generalnie, pani Aneto, trzeba kogoś odważnego, kto pierwszy zdecyduje się na zmianę. Warto być przekonanym do swoich pomysłów i je realizować, nie oglądając się na innych. Zawsze znajdzie się ktoś niezadowolony, ale nie należy się tego bać, bo w takim wypadku nigdy nie zmienimy tego absurdalnego zwyczaju, a jeszcze prawdopodobnie będzie się on pogłębiał. Poza tym, nie oszukujmy się, łatwiej jest kupić prezent, jeśli się dysponuje większą kwotą; przy mniejszej, a tym bardziej kiedy upominkiem ma być coś własnoręcznie zrobionego, trzeba się bardziej wysilić. Taki prezent jest naprawdę więcej wart! Może faktycznie dobrze byłoby, żeby poszukała Pani wśród rodziców myślących podobnie. Będzie wtedy po prostu łatwiej realizować swoje pomysły.

Odwagi!

MP

Magdalena Poprawa

– pedagog, psychoterapeuta

Artykuł Okiem psychologa pochodzi z serwisu Miesięcznik Wychowawca.

Najpiękniejszą definicję miłosierdzia – według mnie – podał święty Jan Paweł II w encyklice o Bożym Miłosierdziu. Oto ona: „w swoim właściwym i pełnym kształcie miłosierdzie objawia się jako dowartościowywanie, jako podnoszenie w górę, jako wydobywanie dobra spod wszelkich nawarstwień zła, które jest w świecie i w człowieku” (Dives in misericordia, 6). Papież podaje ją jako podsumowanie rozważań przypowieści o synu marnotrawnym i miłosiernym ojcu. Miłosierdzie to dowartościowanie, podnoszenie w górę, wydobywanie ukrytego dobra. Czyż nie jest to również doskonała definicja misji szkoły i wychowawcy, którym ma być każdy nauczyciel? Antropologia chrześcijańska mówi nam, że w człowieku jest wielkie dobro, wynikające ze stworzenia przez dobrego Boga, ze stworzenia na Jego obraz i podobieństwo. Człowiek jest synem Bożym, Bożą córką. Takiej godności i takiego personalizmu nie daje żadna inna religia, ideologia, filozofia czy mądrość jakichś domorosłych mędrców, marksistów, lewaków, czy co tam jeszcze wymyślimy. To wewnętrzne dobro trzeba dostrzec, podnieść, pozwolić mu się rozwijać, pomóc, aby budowało tożsamość młodego człowieka.

We wspomnianej encyklice Jan Paweł II pokazuje różne aspekty miłosierdzia, wydobywając je z biblijnych idei, także Starego Testamentu. Bóg jest miłosierny, bo jest wierny samemu sobie, zawsze kocha, choć człowiek się zmienia. Bóg jest wierny przymierzu z człowiekiem, nie może bowiem samemu sobie zaprzeczyć. W zmieniającym się świecie i w zmiennym ludzkim życiu ta wierność jest skałą, na której można się oprzeć.

Oto zadanie szkoły – wierność prawdzie, wierność swojej misji, wierność zasadom. To może się wydawać młodemu człowiekowi twarde i trudne, ale ostatecznie to jest coś, na czym można się oprzeć. Dramatyczny jest w dzisiejszym świecie relatywizm wszystkiego i brak stabilności. Postmodernizm głosi płynność prawdy i buduje niszczący chaos.

Obok wierności, Miłosierdzie Boga to także Jego czułość, delikatność, zrozumienie. Wielki Prorok Jan Paweł II pokazuje, że zarówno wierność i pewna twardość ojca jest obrazem miłosierdzia Boga, ale także czułość i delikatność matki jest też znakiem tego miłosierdzia. Każdy człowiek, a zwłaszcza młody, potrzebuje tej miłości, akceptacji, potwierdzenia własnej wartości, bardziej niż słońca. Młody człowiek musi po prostu wiedzieć, że jest w szkole ważny, że jest kochany.

Wszechmocny Bóg, który przerasta nasze możliwości poznawcze, potrafi w zadziwiający sposób zharmonizować coś co nam wydaje się nie do połączenia. To prawdziwa sztuka być miłosiernym jak Bóg. W relacji z młodym trzeba znaleźć równowagę między zasadami, jasnymi i niezmiennymi, a zrozumieniem, delikatnością i czułością. Oto jest piękna pedagogia Boża! Ona podnosi, dowartościowuje i pozwala żyć.

bp Piotr Turzyński

– adiunkt na Wydziale Teologii Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego Jana Pawła II w Instytucie Historii Kościoła i Patrologii, Biskup Pomocniczy Radomski, Delegat do Krajowego Duszpasterstwa Nauczycieli przy Konferencji Episkopatu Polski

Artykuł O miłosierdziu i o szkole pochodzi z serwisu Miesięcznik Wychowawca.

Jednym z najbardziej powszechnych przestępstw jest fałszowanie tożsamości lub jej kradzież. Osoby dokonujące tego typu przestępstwa podają się za kogoś innego. Każdy z nas może założyć konto na portalu społecznościowym i nim się posługiwać, wprowadzając w błąd co do tożsamości. Zjawisko to staje się dość powszechne, obejmuje ono przesyłanie zainfekowanych plików z wirusami, wysyłanie e-maili z próbami wyłudzenia haseł, obserwowanie Twojej obecności on-line w sieci.

Wśród procedur kradzieży tożsamości wymienić można m.in. metodę przejęcia kont internetowych; metodę pozyskują wskazane wrażliwe dane za pomocą technik komputerowych – programów szpiegowskich typu spyware, koni trojańskich, wirusów oraz za pomocą tzw. phisingu, metodę podglądania danych osobowych, metodę zakupu danych od nieuczciwych osób prowadzących różne bazy danych, metodę wyłudzenia danych – sprawcy poprzez różnego rodzaju pozorne działania (np. rzekome zainteresowanie CV danej osoby w celu zatrudnienia).

Wykrywanie tego typu przestępstw jest możliwe m. in. dzięki tzw. adresowi IP, czyli unikatowemu kodowi, który posiada każdy komputer. Zawsze można zatem sprawdzić, z jakiego komputera dokonano danego przestępstwa i do kogo on należy. Zgodnie z art. 190a § 2 kodeksu karnego, za podszywanie się pod inną osobę poprzez wykorzystanie jej wizerunku lub innych danych osobowych grozi do trzech lat więzienia. Sprawca musi jednak działać w celu wyrządzenia jej szkody majątkowej lub osobistej.

Możliwe jest także pociągnięcie do odpowiedzialności cywilnej za naruszenie dóbr osobistych. Samo posłużenie się jest już naruszeniem. Ten, czyje dobro osobiste zostaje zagrożone cudzym działaniem, może żądać zaniechania tego działania, chyba że nie jest ono bezprawne. W razie dokonanego naruszenia może on także żądać, ażeby osoba, która dopuściła się naruszenia, dopełniła czynności potrzebnych do usunięcia jego skutków, w szczególności ażeby złożyła oświadczenie odpowiedniej treści i w odpowiedniej formie. Na zasadach przewidzianych w kodeksie, może on również żądać zadośćuczynienia pieniężnego lub zapłaty odpowiedniej sumy pieniężnej na wskazany cel społeczny.

Pamiętajmy, aby nie paść ofiarą tego typu przestępców: nie podawaj swoich danych osobowych nieznajomym odbiorcom, pamiętaj, że zawsze po korzystaniu z systemów zabezpieczonych hasłem należy się wylogować. Otwieraj wiadomości e-mail od znanych Ci odbiorców, jeżeli nie miałeś otrzymać dokumentów od konkretnego odbiorcy nie otwieraj załączników, unikaj klikania w linki od nieznanych odbiorców, stosuj trudne do odgadnięcia hasła, a co najważniejsze miej świadomość, że osoba poznana w sieci nie musi być tym, za kogo się podaje.

dr Paweł Śwital

– prodziekan Wydziału Prawa i Administracji, Uniwersytet Technologiczno-Humanistyczny im. Kazimierza Pułaskiego w Radomiu

Artykuł Kradzież tożsamości w Sieci pochodzi z serwisu Miesięcznik Wychowawca.

„Wy jesteście przyszłością świata, wy jesteście nadzieją Kościoła. Wy jesteście moją nadzieją”. To przesłanie z początku pontyfikatu Ojca Świętego Jana Pawła II, skierowane do młodych, było jedną z głównych myśli rozwijanych przez Niego podczas całej posługi jako głowy Kościoła. Pragnął, by wspierali go w wychowaniu młodzieży nauczyciele-wychowawcy. „Zwracam się również do was, drodzy nauczyciele i wychowawcy. Podjęliście się wielkiego zadania przekazywania wiedzy i wychowania powierzonych wam dzieci i młodzieży. Stoicie przed trudnym i poważnym wezwaniem. Młodzi was potrzebują. Oni poszukują wzorców, które byłyby dla nich punktem odniesienia. Oczekują odpowiedzi na wiele zasadniczych pytań, jakie nurtują ich umysły i serca, a nade wszystko domagają się od was przykładu życia. Trzeba, abyście byli dla nich przyjaciółmi, wiernymi towarzyszami i sprzymierzeńcami w młodzieńczej walce. Pomagajcie im budować fundamenty pod ich przyszłe życie” (Homilia w Łowiczu, 14 czerwca 1999 r.).

Ojciec Święty kochał młodych, nawiązywał z nimi szczere dialogi, zwracał się do nich w sposób odważny i prosty. To, co mówił, stawało się dla nich punktem odniesienia, podstawą wyborów, źródłem życiowych inspiracji. Apelował: „Bądźcie na tym świecie nosicielami wiary i nadziei chrześcijańskiej, żyjąc miłością na co dzień. Bądźcie wiernymi świadkami Chrystusa zmartwychwstałego, nie cofajcie się nigdy przed przeszkodami, które piętrzą się na ścieżkach Waszego życia. Liczę na Was. Na Wasz młodzieńczy zapał i oddanie Chrystusowi…(Homilia w Poznaniu, 3 czerwca 1997 r.). I zachęcał: „Nie lękajcie się wejść na drogę waszego powołania, nie lękajcie się szukać prawdy o sobie i otaczającym was świecie”(Homilia w Łowiczu, 14 czerwca 1999 r.).

Podczas ostatniej podróży apostolskiej do naszej Ojczyzny Jan Paweł II w homilii wygłoszonej na krakowskich Błoniach, 18 sierpnia 2002 roku, mówił: „W obliczu współczesnych form ubóstwa, których jak wiem nie brakuje w naszym kraju, potrzebna jest dziś – jak to określiłem w liście Novo millennio ineunte – <wyobraźnia miłosierdzia> w duchu solidarności z bliźnimi, dzięki której pomoc będzie <świadectwem braterskiej wspólnoty dóbr> (por. nr 50). Niech tej <wyobraźni> nie zabraknie mieszkańcom Krakowa i całej naszej Ojczyzny”. Słowa te stały się inspiracją do stworzenia przez Samorząd Województwa Małopolskiego, we współpracy z Kuratorium Oświaty, Kurią Archidiecezji Krakowskiej i Diecezji Tarnowskiej, przy współudziale organizacji pozarządowych (m.in. Hospicjum Św. Łazarza, Wolontariatu Św. Eliasza) Małopolskiego projektu „Mieć wyobraźnię miłosierdzia”, przygotowującego uczniów do niesienia pomocy potrzebującym.

Dziś projekt ten (https://www.mwm.edu.pl) jest realizowany przez Instytut Dialogu Międzykulturowego im. Jana Pawła II w Krakowie. Wzięło w nim dotychczas udział ponad 43 tysiące uczniów, niosących pomoc i radość wielu osobom oczekującym pomocy i bliskości drugiego człowieka.

Od momentu rozpoczęcia projektu, w 2007 r., minęło już trochę czasu, zmieniły się warunki życia, zmalała bieda społeczeństwa, ale ludzi potrzebujących pomocy, nie tylko materialnej ale duchowej, przyjacielskiej dłoni, współczucia, troski, ciągle potrzeba.

Artykuł 100-lecie urodzin św. Jana Pawła II pochodzi z serwisu Miesięcznik Wychowawca.

Definiowanie problemu

Prezentacja skali wykorzystania seksualnego dzieci i młodzieży w Polsce wymaga zdefiniowania samego problemu. Przyjęte w publikacjach definicje wykorzystania seksualnego można podzielić na kliniczne, prawne oraz społeczne¹. Najważniejszym celem definicji klinicznych jest trafna diagnoza. Przykładem jest definicja Dawida Finkelhora, która mówi, że „wykorzystanie seksualne dziecka to angażowanie go przez dorosłego w jakąkolwiek aktywność seksualną niezależnie od motywów”².

Światowa Organizacja Zdrowia (WHO) definiuje wykorzystanie seksualne jako „włączanie dziecka w aktywność seksualną, której nie jest ono w stanie w pełni zrozumieć i udzielić na nią świadomej zgody i/lub na którą nie jest dojrzałe rozwojowo i nie może zgodzić się w ważny prawnie sposób i/lub która jest niezgodna z normami prawnymi lub obyczajowymi danego społeczeństwa”. Sprawcą wykorzystania seksualnego może być osoba dorosła, lub rówieśnik w sytuacji gdy te osoby mają przewagę nad dzieckiem z powodu wieku lub stopnia rozwoju i pozostając z nim w relacji opieki, zależności, czy też władzy zaspokajają swoje własne potrzeby³.

Definicje prawne są węższe, a ich celem jest opisanie zachowań karalnych oraz wyznaczenie granicy wieku ochrony przed kontaktami seksualnymi⁴. W Polsce granica ta jest ustalona w kodeksie prawa karnego na 15 lat. Zgodnie z podpisanymi i ratyfikowanymi przez Polskę zobowiązaniami międzynarodowymi, wiek ochrony powinien zostać podwyższony do 18 lat⁵. W definicjach klinicznych i prawnych nie ma znaczenia zachowanie dziecka. I to jest bardzo ważne założenie. Zdejmuje ono z dziecka jakąkolwiek odpowiedzialność karną za ten czyn. To dorosły jest odpowiedzialny przed prawem.

Definicje społeczne są związane z przekonaniami ludzi na temat zjawiska seksualnego wykorzystywania dzieci i duży wpływ na nie mają przekazy medialne. W miarę ujawniania zjawiska wykorzystywania seksualnego małoletnich w społeczeństwie, ujmują one coraz szerszy zakres zachowań uznawanych za wykorzystanie seksualne. Węższe definicje, które jako wykorzystanie rozumiały jedynie „obcowanie płciowe” dorosłego z dzieckiem, poszerzyły swój zakres o włączanie dziecka przez osoby dorosłe (i rówieśników) w różne inne czynności o charakterze seksualnym. Obejmują one zarówno zachowania z kontaktem fizycznym jak i bez kontaktu fizycznego⁶. Znajduje to swoje odbicie również w ustawodawstwie i orzecznictwie sądów.

Dynamika i statystyka występowania przestępstw wykorzystania seksualnego

Zanim przejdziemy do statystyk koniecznie musimy świadomie przyjąć zastrzeżenie, że żadne dane rejestrowane przez wymiar sprawiedliwości i przez organy ścigania nie opisują realnej skali wykorzystywania seksualnego małoletnich. Niezależnie od tego, że dzieci rzadko ujawniają dorosłym swoje doświadczenia w tej dziedzinie, to nawet gdy to robią, nie zawsze dochodzi do poinformowania organów państwa o przestępstwach. Statystyki policyjne i sądowe opisują tylko wąski obszar tego, co jest ujawnione lub wykryte, a dane z różnych lat nie zawsze są porównywalne w powodu zmian w prawie oraz w metodologii gromadzenia danych. Ponadto nie ma obowiązku gromadzenia pewnych danych dotyczących zarówno małoletnich ofiar, jak i sprawców⁷, a bardziej szczegółowe dane są trudno dostępne. W 2013 r. zostało ograniczone gromadzenie danych nt. małoletnich pokrzywdzonych przestępstwami, bo zakończono działanie Policyjnego Systemu Statystyki Przestępczości Temida. Dlatego trudno jest na podstawie oficjalnych danych śledzić trendy opisujące dynamikę całego problemu. Na podstawie oficjalnych statystyk bardziej dokładne dane można uzyskać na temat przestępstw stwierdzonych w zakończonych postępowaniach z art. 200 kk (obcowanie płciowe z osobą poniżej 15 r.ż) oraz z przestępstw stosunkowo niedawno (2010) wprowadzonych do prawa karnego jak grooming, czyli nakłanianie (uwodzenie) do kontaktów seksualnych za pomocą środków elektronicznych (art. 200a kk), pochwalanie pedofilii (art. 200b kk) i udostępnianie osobom małoletnim treści pornograficznych, jak też produkcja, posiadanie i upowszechnianie pornografii z udziałem dziecka poniżej 15 r.ż. (art. 202 kk)⁸. Wspomniane tu trudności z dostępem do danych oznaczają, że trzeba ostrożnie podchodzić do informacji o danych podawanych poza literaturą fachową. Pod tym względem korzystnie wyróżniają się informacje i interpretacje danych opublikowanych w raporcie Fundacji Dajemy Dzieciom Siłę Dzieci się liczą 2017⁹ oraz w ogólnopolskich diagnozach skali krzywdzenia dzieci przez różne formy przemocy, w tym seksualnej z r. 2013¹⁰ i 2018¹¹.

Liczba małoletnich pokrzywdzonych przestępstwem wykorzystania seksualnego przez obcowanie płciowe z dzieckiem poniżej 15 r.ż. (art. 200 § 1) od roku 2000 rosła stopniowo, by w roku 2006 przekroczyć 4 tys., a w 2007 aż ponad 8 tys. przypadków, które zostały zgłoszone organom ścigania. Potem ilość zgłoszeń zaczęła się stabilizować na poziomie między 5 a 6 tys. przypadków rocznie. Natomiast liczba sprawców przestępstw z art. 200 kk stwierdzonych w zakończonych postępowaniach w ostatnich latach powoli spada.

Inaczej jednak przedstawia się sytuacja przestępstw związanych z udostępnianiem małoletniemu treści pornograficznych, czy też z wytwarzaniem, posiadaniem i upowszechnianiem treści pornograficznych z udziałem małoletnich. Ilość tych przestępstw w ostatnich latach zdecydowanie rośnie. Ten wzrost jest niepokojący i świadczy o tym, że przestępczość seksualna na szkodę dzieci i młodzieży przesunęła się w kierunku sieci. Przytoczone wyżej dane wskazują z jednej strony na związek z ujawnieniami w mediach polskich i zagranicznych skandali z udziałem duchownych katolickich, a z drugiej na nowe wyzwanie, jakim jest dla Kościoła, rodziny i społeczeństwa ochrona dzieci i młodzieży w sieci i poza nią. Wskazuje to też na konieczność rzeczowego podjęcia tematyki przemocy zagrażającej dzieciom w sieci, przez wychowawców i rodziców.

Większość sprawców zgłaszanych przestępstw wykorzystywania seksualnego małoletnich do lat 15, to mężczyźni¹². Wśród nich najwięcej jest sprawców w wieku poniżej 20 lat oraz w wieku między 30 a 49 r.ż. Kobiety według statystyk policyjnych stanowią jedynie 2% osób podejrzanych o czyny związane z kontaktem seksualnym z dzieckiem przed 15 r.ż. oraz 5% o rozpowszechnianie i tworzenie pornografii dziecięcej. Z tych samych statystyk wynika, że wśród kobiet główną grupą podejrzanych sprawczyń są dziewczęta poniżej 16 r.ż. i że jedna czwarta wszystkich podejrzanych sprawców to osoby nieletnie poniżej 16 r.ż. Jest to fakt bardzo niepokojący. Oznacza bowiem, że sprawcy przestępstw wykorzystania seksualnego są coraz młodsi. Dla wychowawców jest to szczególne ponaglenie do czujności.

Konsekwencje wykorzystania seksualnego w życiu dorosłym

Istotnym w temacie zagrożeń związanych z wykorzystywaniem seksualnym dzieci i młodzieży jest fakt wpływu takich doświadczeń na życie dorosłe¹³. Autorka Raportu na temat konsekwencji wykorzystania seksualnego w życiu dorosłym piszą o długotrwałych skutkach takich doświadczeń w dzieciństwie. Konsekwencją mogą być zaburzenia interpersonalne, emocjonalne, związane z samooceną, z funkcjonowaniem społecznym, somatycznym oraz zaburzenia dysocjacyjne. Osoby wykorzystane w dzieciństwie są narażone w dorosłości na ryzykowne doświadczenia seksualne oraz na powtórne wykorzystanie. Zwiększone prawdopodobieństwo takich długofalowych konsekwencji jest związane z doświadczeniami rodzinnymi, innymi formami przemocy w rodzinie oraz z różnego rodzaju uzależnieniami członków rodziny.

Wnioski

Jakie mogą być wnioski z przeprowadzanych przez Fundację Dajemy Dzieciom Siłę badań? Widać po pierwsze, że wychowawcom i rodzicom wciąż brakuje wiedzy na temat cyberprzemocy. Jest tak pomimo coraz większej ilości materiałów dotyczących tego tematu. Wydaje się, że tę trudność trzeba pokonywać przez edukowanie zarówno nauczycieli i wychowawców, jak i rodziców. Edukowanie zarówno w umiejętności poruszania się w świecie wirtualnym, jak i w narzędziach kontrolowania tego poruszania się u dzieci i młodzieży. Ale również edukowania w kwestii umiejętności stawiania granic dzieciom i uczenia ich samych wyboru oraz sygnalizowania wszystkiego, co może być zagrażające.

Jakimś pocieszeniem może być fakt, że coraz więcej przestępstw związanych z wykorzystywaniem dzieci i młodzieży wychodzi na jaw. Społeczeństwo staje się bardziej wyczulone na konieczność objęcia nadzorem osób, które kiedykolwiek popełniły taki czyn. Istotne jest jednak zauważenie, że większa część przestępstw wykorzystania seksualnego jest dokonywana w rodzinach lub też przez osoby, które dzieci traktują z zaufaniem. Niestety, takie czyny rzadziej wychodzą na jaw, gdyż dzieci mają większy problem z ich ujawnieniem, z powodu uwikłania przez sprawcę w uzależniającą relację. Dlatego ważne jest duże wyczulenie wychowawców na wszelkie zachowania dzieci i młodzieży, które mogą sygnalizować, że dzieje się im coś złego. Ważna jest umiejętność wychowawców i przede wszystkim rodziców rozmawiania z dzieckiem na tematy intymne. Ważna jest też umiejętność rozmawiania wychowawców z rodzicami na te tematy oraz rzetelność rozeznania sytuacji domowej z ogromną delikatnością i wyczuciem. To wszystko może pomóc w ochronie tych, którzy są najsłabsi i bezbronni.

dr Anna Seredyńska

– Akademia Ignatianum w Krakowie, Centrum Ochrony Dziecka

Artykuł Wykorzystanie seksualne dzieci i młodzieży – definicje, zakres, wyzwania pochodzi z serwisu Miesięcznik Wychowawca.

Te i inne pytania mogą pojawić się w sytuacji szkolnej. Wynik rozmowy z rodzicem może mieć bezpośrednie przełożenie na udzielenie lub nieudzielnie dziecku właściwego wsparcia dziecku. Zgodnie z art. 304 k.p.k. każdy jest zobowiązany do zawiadomienia o popełnieniu przestępstwa ściganego z urzędu. Tego typu przestępstwem jest podejrzenie stosowania przemocy seksualnej wobec osoby poniżej 15 r.ż. (art. 200 k.k.). Do zgłoszenia zobowiązane są szczególnie osoby wykonujące obowiązki służbowe, w tym placówki państwowe i samorządowe. Brak podjęcia działań, czy tylko zaniechanie udzielenia pomocy, pociąga za sobą karę pozbawienia wolności do lat 3 (art. 240 k.k., art. 162 k.k.). Zaniechanie sprawia przede wszystkim, że milcząco godzimy się na krzywdzenie, stając się moralnie współodpowiedzialnymi za cierpienie dziecka. Z drugiej strony nasza wiedza nie może opierać się na wątpliwych przypuszczeniach. Musi być wystarczająco „wiarygodna”, aby nie narażać się na zarzut fałszywego zgłoszenia (art. 238 k.k.) czy oskarżenia innych osób (art. 234 k.k.). Swoje stanowisko będziemy musieli uzasadniać przed organami śledczymi. Musimy też mieć na względzie, że bezpodstawne wszczynanie procedury prawnej może prowadzić do negatywnych konsekwencji dla dziecka, tj. rozbicia rodziny, umieszczenia w placówce opiekuńczej, naznaczenia społecznego, problemów emocjonalnych czy ekonomicznych rodziny. Rzadko występują jednoznaczne objawy świadczące o  stosowaniu przemocy seksualnej. Obserwowane zachowania bywają niespecyficzne i mogą wynikać z różnych przyczyn. Jakimi więc przesłankami kierować się, gdy zaobserwujemy niepokojące objawy? Rozmowa z rodzicem może rozwiać wiele naszych wątpliwości.

Model LOGOS¹

Greckie słowo logos w tłumaczeniu oznacza: mówię lub słowo. Model LOGOS jest propozycją organizacji i prowadzenia rozmowy z rodzicem, aby w jak najpełniejszym stopniu zweryfikować wiarygodność niepokojących nas zachowań w szkole. Proces ten uwzględnia 5 kroków.

Krok 1. Lokalizuję problem i zbieram wiarygodne informacje.

Zanim spotkamy się z rodzicem, musimy przede wszystkim uporządkować swoją wiedzę. Pomocne mogą być poniższe pytania: Skąd pochodzi moja wiedza? (np. obserwacja, mówi to dziecko, nauczyciel); Dlaczego to mnie niepokoi? (np. zmiana w funkcjonowaniu ucznia, nieadekwatne zachowanie do wieku); Czy moje podejrzenie jest wiarygodne? (Tak, bo… np. M. masturbuje się w klasie i tego nie kontroluje lub: Nie, bo… np. M. może tak rozładowywać napięcie związane z chorobą w rodzinie). Ważne jest, aby nie tylko uporządkować swoją wiedzę, ale też nazwać przeżywane emocje wobec sprawy, pokrzywdzonego, potencjalnego sprawcy czy niekrzywdzącego rodzica. Warunkują one nasze nastawienie i tym samym mogą wpływać zniekształcająco na pozyskiwane informacje. Warto odpowiedzieć sobie na pytania: czy mam gotową tezę, którą chcę udowodnić (np. Wobec M. jest stosowana przemoc seksualna, bo jej ojciec to alkoholik), czy też jestem otwarty na testowanie wszystkich możliwych hipotez (Zobaczę, z czego to wynika, gdy porozmawiam z mamą M.)​? Uporządkowanie wiedzy i emocji pozwoli rzetelnie ocenić motywację, której celem winna być ochrona dziecka, a nie lęk przed konsekwencjami prawnymi czy chęć posiadania „świętego spokoju”.

Kolejne kroki to rozmowa z niekrzywdzącym rodzicem, która powinna prowadzić do weryfikacji naszej wiedzy i pozyskania go do dalszych działań. Pojawiające się napięcie u rodzica należy traktować jako normę. Naszym zadaniem jest obniżyć je oraz stworzyć odpowiednią przestrzeń do rozmowy.

Krok 2. Obniżam napięcie i wyciszam emocje.

Czynniki sprzyjające obniżeniu napięcia to:

1. Odpowiednio przygotowane miejsce.

Prowadzenie rozmów na korytarzu, w czasie przerw między lekcjami, w pokoju nauczycielskim czy w sali lekcyjnej jest niewskazane. Będzie to negatywnie wpływać na jakość kontaktu, może wręcz doprowadzić do efektu przeciwnego od zamierzonego. Stąd ważne będzie zapewnienie warunków sprzyjających intymności, poczuciu dyskrecji oraz zarezerwowanie wystarczającego czasu na rozmowę. Dodatkowo odpowiednia estetyka wnętrza, równorzędne i wygodne miejsca do rozmowy (np. fotele) pozwolą czuć się bezpiecznie i komfortowo.

2. Profesjonalne prowadzenie rozmowy.

Nauczyciel prowadzący rozmowę jest gospodarzem spotkania. To od niego wymaga się profesjonalizmu i kontrolowania jej przebiegu. Powinien zapewnić atmosferę równowagi, mając świadomość „nierównej pozycji” w relacji nauczyciel-rodzic. Podstawowe zasady w prowadzeniu dialogu (tj. nie przerywaj, słuchaj z uwagą tego co ma do powiedzenia twój rozmówca; mów w swoim imieniu [stosuj komunikat „ja”]; nie używaj obraźliwych zwrotów; panuj nad swoim zachowaniem [nie podnoś głosu, nie przekraczaj granic fizycznego kontaktu]; wyłącz telefon komórkowy) muszą być przestrzegane przede wszystkim przez inicjatora kontaktu. Rodzic ma prawo do większej swobody.

3. Motywowanie do wypowiedzi.

Do swobodnej wypowiedzi motywuje przede wszystkim unikanie barier komunikacyjnych (tj. oceniania, uogólniania, przerywania, krytykowania, grożenia). Mimo iż mogą się one pojawiać u rodzica, to niedopuszczalne są u profesjonalisty. Nie oznacza to, że nie możemy wyrażać swoich emocji. Powinniśmy jednak nie dać się sprowokować. Stąd konieczna jest szczególna wrażliwość na komunikaty niewerbalne, płynące od rozmówcy (tj. mimikę twarzy, ton głosu, postawę ciała). Swoją postawą musimy motywować do kontaktu (aktywnie słuchać, utrzymywać kontakt wzrokowy, współodczuwać wyrażane emocje, itp.). Jednocześnie dbamy o szanowanie wzajemnych granic. Skupiamy się tu na informacjach pozytywnych. Na tematach, który pozwolą rodzicowi poczuć się swobodnie. Powinien on nabrać pewności, że chcemy tylko pomóc.

Krok 3. Godzę się wysłuchać i nie oceniać.

Przechodząc do właściwego tematu spotkania staramy się, aby rodzic mógł spontanicznie podzielić się z nami swoją wiedzą.

1. Zachęcam do swobodnej wypowiedzi.

Zachętą będzie stawianie pytań otwartych (tj. Czy wie Pani/Pan w jakim celu tu się spotkaliśmy? Czy zauważyła Pani/Pan coś niepokojącego w zachowaniu córki/syna? Czy wydarzyło się coś w szkole lub w domu co Panią/Pana zaniepokoiło?). Dawanie wystarczającego czasu, nieprzerywanie wypowiedzi, aktywne słuchanie oraz powstrzymywanie się od komentarzy z pewnością pomoże. Okazując szacunek i zrozumienie, zachęcimy rozmówcę do szczerych i otwartych wypowiedzi. Może się okazać, że już na tym etapie rozwieją się nasze wątpliwości (np. rodzic powie: Niepokoi mnie zachowanie córki po narodzinach młodszej siostry. M. ostatnio często siedzi w kącie pokoju i masturbuje się. Nie wiem, czy powinnam coś z tym robić?).

2. Zachęcam do rozwinięcia wypowiedzi.

Pytania otwarte mogą niewiele wnieść. Konieczne będzie wtedy aktywne zachęcanie rodzica do rozwinięcia wypowiedzi. Przechodząc od pytań ogólnych do bardziej szczegółowych, unikamy stosowania sugestii, oceniania, wzmacniania jednych wypowiedzi kosztem innych. Ważne jest, aby podążać za rodzicem i starać się wyjaśnić niepokojące nas sytuacje. Zawsze odwołujemy się do znanych nam faktów (np. Ważne jest dla mnie, by usłyszeć co Pani/Pan o tym myśli… [nazywam konkretną sytuację, np. Widziałam jak M. na lekcji ociera kroczem o krzesło]). Staramy się, aby rodzic dokładnie wyraził to, co ma na myśli (np. Czy mogłaby Pani/Pan wyjaśnić mi to jeszcze raz? Co rozumie Pani/Pan przez… [parafraza]?) i by wypowiedź była pełna (np. Czy może Pani/Pan powiedzieć coś więcej o… [parafraza]). Dobrze jest poznać zdanie rodzica na temat jego oczekiwań, zanim przedstawimy mu obwiązujące procedury (np. Czego Pani/Pan oczekiwałby ode mnie w tej sprawie? Proszę nie zwracać na to uwagi). Może się okazać, że i te pytania nie doprowadzą do rozwiania naszych wątpliwości.

3. Informuję o niepokojących zachowaniach.

Informując o naszych obawach zachęcamy do wyrażania stanowiska przez rodzica. Musimy być gotowi na stawienie czoła silnym i trudnym emocjom (np. Takie jest moje stanowisko, co Pani/Pan o tym myśli? Jak Pani/Pan rozumie to, co powiedziałam w sprawie…?). Zawsze powinniśmy zachować spokój, mówiąc krótko i konkretnie, rzetelnie opisując sytuację. Odwołujemy się wyłącznie do znanych nam faktów i własnych przekonań, starając się je uzasadnić (np. Zaniepokoiło mnie…; Obserwuję od…, że [dziecko] zachowuje się…; Podejrzewam, że…?).

4. Pozwalam rozładować napięcie.

Podczas całej rozmowy pamiętamy o pojawiających się emocjach, kontrolując samopoczucie rodzica (np. Jak Pani/Pan się czuje w tej sytuacji?). Porządkowanie danych (np. Pozwoli Pani/Pan, że podsumuję to, co Pani/Pan powiedziała…), okazywanie współczucia (np. Widzę, że Pani/Pan czuje się…?) i aktywne słuchanie (np. Co sprawia, że Pani/Pan czuje się… [parafraza]?) może wzmacniać poczucie bezpieczeństwa u rodzica. Przy podejmowaniu kolejnych kroków, wynikających z procedury, współpraca będzie łatwiejsza.

Kolejne kroki to: Krok 4. Oferuję pomoc i zachęcam do współpracy; Krok 5. Stawiam zdecydowane wymagania; będą podejmowane już w ramach procedur szkolnych w zależności od uzyskanych informacji i „wiarygodności” naszych podejrzeń.

Słowo może mieć istotny wpływ na życie naszych podopiecznych. Ważne jest, aby nie przekraczać granic własnych kompetencji, ale też milcząco nie stać z boku. Dziecko szuka osoby godnej zaufania, której może powierzyć swoją tajemnicę. Ujawnieniem są sygnały, które nas niepokoją i trzeba próbować je odczytywać: Dziecko jest skłonne ujawnić wykorzystanie, jeśli widzi ku temu sposobność, jest w stanie wybrać osobę godną zaufania, z którą dzieli określone doświadczenia ułatwiające nawiązanie porozumienia. Kiedy widzi cel ujawnienia, który warto osiągnąć nawet za cenę licznych negatywnych konsekwencji oraz kiedy ma wsparcie ze strony zaufanych osób, które podejmują z nim dialog². Warto też włożyć wysiłek w pozyskanie współpracującego rodzica.

mgr Beata Wójtowicz

– psycholog, teolog. Biegły sądowy Sądu Okręgowego w Krakowie w zakresie psychologii dzieci i młodzieży. Dyplomowany mediator w sprawach rodzinnych, karnych i cywilnych. Psycholog dyplomowany Poradni Psychologiczno-Pedagogicznej w Myślenicach

Artykuł Jak rozmawiać z rodzicami, gdy niepokoi nas zachowanie dziecka w szkole? pochodzi z serwisu Miesięcznik Wychowawca.

Prewencja

Od pewnego czasu obserwujemy w Polsce wyraźny wzrost zainteresowania różnymi działaniami profilaktycznymi, adresowanymi do dzieci i młodzieży szkolnej. Takie programy pomagają skutecznie zapobiegać narkomanii, czy wychowywać w trzeźwości. Zawierają konkretne wskazania, a ich autorzy zbierają uwagi od realizatorów, dbają o ocenę skuteczności i starają się korygować błędy.

Większość programów profilaktyczno-prewencyjnych jest częścią szerszych strategii postępowania. W największym uproszczeniu, określenie „strategia postępowania” stosuje się do programów dużych, wieloczłonowych, długofalowych, adresowanych do większych i zróżnicowanych zbiorowości. Program profilaktyczno-prewencyjny natomiast odnosi się do programu małego, stanowiącego narzędzie pracy profilaktycznej. Oznacza mniej lub bardziej ustrukturalizowane zajęcia profilaktyczne, przeważnie realizowane zgodnie z przygotowanym wcześniej scenariuszem i adresowane do ściśle określonej grupy lub grup odbiorców.

Celem przyjętej w roku 2014 przez KEP strategii jest stworzenie szczegółowych programów dla każdej diecezjalnej instytucji, w której realizowana jest praca z dziećmi i młodzieżą, czyli rozmaite projekty i dzieła wychowawcze, edukacyjne i opiekuńcze, dostosowanych do charakteru lokalnych środowisk i instytucji opiekuńczo-wychowawczych. Dzięki wsparciu specjalistów z krakowskiego Centrum Ochrony Dziecka (www. cod.ignatianum.edu.pl), własne programy profilaktyczno-prewencyjne ochrony dzieci i młodzieży przed wykorzystywaniem seksualnym opracowały już wszystkie polskie diecezje i zgromadzenia zakonne.

Uściślijmy, że mówiąc o prewencji nadużyć seksualnych wobec małoletnich w Kościele nie chodzi o ochronę dzieci i młodzieży przed księżmi, katechetami czy osobami zakonnymi. Chodzi w niej o ochronę nie tyle przed sprawcą, ile przed KRZYWDĄ. Musimy otwarcie podkreślić, że jedną z głównych przyczyn tego nagannego zjawiska jest szeroko rozumiana demoralizacja oraz źle rozumiana i propagowana seksualizacja. Niestety, wcześniejsze społeczne normy dotyczące seksualności załamały się całkowicie i powstały nowe standardy. Bolesnym skutkiem tego załamania stał się współczesny kryzys wartości, który najmocniej odbija się na najsłabszych.

Prewencja ma zatem przyczynić się do promocji ochrony dzieci i młodzieży przed różnymi formami przemocy oraz wykorzystania również poza środowiskiem kościelnym. Jej nadrzędnym celem jest troska, by dzieci zawsze i wszędzie były bezpieczne, niezależnie od tego, kim mógłby być potencjalny sprawca nadużyć. Prewencja powinna wszystkich uwrażliwić na zachowania, które w sensie ścisłym jeszcze nie są wykorzystaniem, ale są już jakimś przekroczeniem granic.

Dobrze by było, gdyby prewencja i profilaktyka funkcjonowały już na poziomie parafii oraz szkoły. Do takich działań powinien być przekonany każdy proboszcz, katecheta, nauczyciel, pedagog. Jednocześnie wszystkie osoby pracujące w parafii z dziećmi i młodzieżą powinny być świadome tego, które zachowania nie są właściwe.

Tym samym wciąż konieczne są dalsze działania, mające chronić dzieci i młodzież oraz zapobiegać takim nadużyciom. Na szczęście jest ich już bardzo wiele. Podejmowane są one nie tylko w czasie formacji seminaryjnej, permanentnej formacji kapłańskiej, lecz także równolegle wśród katechetów oraz innych osób posługujących w Kościele.

Kodeks

Kolejnym ważnym wyzwaniem staje się przygotowanie tzw. kodeksów zachowań. Przyjęcie takiego szczegółowego kodeksu pomogłoby wyjaśnić i uściślić wiele istotnych kwestii. Opracowane zasady powinny dotyczyć nie tylko konkretnych środowisk: wspólnot parafialnych, katechezy, grup parafialnych, szkół i internatów prowadzonych przez diecezje oraz zgromadzenia, pielgrzymek, letnich oaz i wyjazdów, lecz także konkretnych osób: dorosłych, jak i małoletnich.

Warto postarać się, by w danym środowisku powołać funkcję tzw. kuratora – czyli osoby zaufanej, do której można zgłaszać się w przypadku zaistnienia podejrzenia o niewłaściwe zachowanie.

Zapisane w kodeksie normy zachowania i postępowania winny odnosić się do dbałości o kulturę osobistą, o kulturę relacji, przebywania między sobą. Wiemy dobrze, że wiele osób nie widzi nic złego w niesmacznych żartach, ordynarnych słowach, powszechnym nagrywaniu filmów smartfonami (wszystkich i wszędzie). Dla niektórych ludzi na przykład przytulenie to już przekroczenie jakiejś granicy intymności, dla innych to tylko większa wylewność. Wśród innych zasad można na przykład przyjąć, że osoba duchowna nie powinna prowadzić prywatnych dysput z dzieckiem w mediach społecznościowych, itd.

Kodeks mógłby między innymi regulować co wolno, co wypada, a czego stanowczo się zakazuje. Jasno precyzować, który czyn i zachowanie wynika ze złych intencji, co jest przekraczaniem granic i jak w takim przypadku należy zwrócić uwagę. Warto podkreślić, że dotyczy to zarówno dorosłych, jak i małoletnich. Do tej pory nierzadko takie nietaktowne zachowania kwitowane było stwierdzeniem: „A bo on (ona) już taki(a) jest!”. Dziś wiemy, że to za mało. W ten sposób ustrzeżemy się przed czynem, który już będzie krzywdzący. Każde zło zaczyna się od stopniowego przekraczania granic. Aby zapobiegać pewnym wydarzeniom trzeba mieć oczy i uszy otwarte – i działać w sposób uczciwy oraz prawdomówny.

Przygotowanie takiego kodeksu to praca na bardzo wielu frontach. Dlatego w jego tworzenie warto zaangażować, oprócz specjalistów, także rodziców oraz samych małoletnich. Wprowadzenie w życie norm zapisanych w kodeksie będzie wymagało zmiany mentalności, umiejętności reagowania na niepokojące sygnały, które mogą przecież pochodzić spoza środowiska danej instytucji. Np. dziecko biorące udział w zajęciach grupy ministrantów czy w grupie modlitewnej może przejawiać symptomy, których przyczyny leżą gdzie indziej. Tak również powinno się reagować w szkołach, gdy problem pojawił się poza jej obszarem. Trzeba umieć to rozpoznawać, wtedy prewencja będzie rzeczywiście prewencją, a nie spóźnioną reakcją na coś, co już się wydarzyło.

Szkolenia

Przygotowanie oraz wdrożenie strategii, programów jak i samego kodeksu powinny stanowić asumpt do rzeczywistych i dynamicznych działań osób odpowiedzialnych za właściwe wychowanie dzieci i młodzieży. Trudno będzie to zrobić bez właściwej edukacji, szkoleń, budowania odpowiednich struktur, korzystając przy tym z kompetencji wyszkolonych fachowców. Wielką pracę w tej materii wykonuje od lat COD, pod kierownictwem ks. Adama Żaka SJ.

Oferta szkoleniowa powinna być ukierunkowana na kształtowanie świadomości sprzyjającej oczyszczeniu Kościoła i budowaniu bezpiecznych środowisk dla młodych. Przygotowane strategie i programy powinny być wzmocnione w zakresie operacjonalizowania treści aksjologicznych, jak i postulaty pedagogiczne oraz prawne. Można to zrobić poprzez chociażby dzięki określeniu szczegółowych treści problemowych szkoleń profilaktycznych (dla osób pracujących z małoletnimi; rodziców i opiekunów; samych małoletnich). Pomocnym będzie także określenie treści problemowych szkoleń warsztatowych w zakresie tworzenia i wdrażania procedur interwencyjnych; a także przyjęcie harmonogramu oraz zakresu ewaluacji i kontroli realizacji programów.

Warto postarać się, by wszyscy biorący udział w szkoleniach obligatoryjnie podpisywali deklaracje, potwierdzające udział oraz informujące o zakresie szkolenia. Deklaracje te powinny być włączone do akt pracowników oraz teczek uczniów. Natomiast teksty programów i kodeksu winne być umieszczone na stronach internetowych.

Zakończenie

Wyzwania związane z wykorzystywaniem seksualnym w Kościele, jakie pojawiły się przed nami po ich nagłośnieniu, należy rozumieć w szerszym kontekście społecznym. Warto przypomnieć, nie unikając własnej winy, że wcześniejsze społeczne normy dotyczące seksualności załamały się. Bolesnym skutkiem tego załamania stał się współczesny kryzys wartości, który najmocniej odbija się na najsłabszych. Tym bardziej nie możemy zwlekać z opracowaniem i wprowadzeniem w życie procedur strategii, prewencji i kodeksu. Powinno się to dokonać we współpracy wszystkich osób oraz grup zaangażowanych w pracę z dziećmi i młodzieżą, nie wyłączając samych dzieci i młodzieży.

ks. dr Bartosz Mitkiewicz

– Diecezjalny Duszpasterz ds. pomocy duchowej

ofiarom wykorzystywania seksualnego

i ich rodzinom w Archidiecezji Wrocławskiej

Bibliografia:

Friedrich W. N., Bezpośrednie konsekwencje wykorzystywania seksualnego dzieci, https://fdds.pl/wp-content/uploads/2016/05/Friedrich_W_N_2012_Besposrednie_konsekwencje_wykorzystywa nia_seksualnego_dzieci.pdf

Podlewska J., Szredzińska R., Włodarczyk J., Analiza polskiego systemu ochrony dzieci przed krzywdzeniem, https://fdds.pl/wp-content/uploads/2020/03/Analiza-polskiego-systemu-ochrony-dzieci-przed-krzywdzeniem_pdf.pdf

Skierkowska M., Edukacyjne programy profilaktyki wykorzystania seksualnego dzieci, https://fdds.pl/wp-content/uploads/2016/05/Skierkowska_M_Edukacyjne_programy_profilaktyki_wykorzystywania_seksualnego.pdf

Szymańska J., Programy profilaktyczne, Podstawy profesjonalnej psychoprofilaktyki, Ośrodek Rozwoju Edukacji, Warszawa 2015

Żak A. Kusz E., Seksualne wykorzystywanie małoletnich w Kościele, Problem – odpowiedź Kościoła – doświadczenie polskie, Kraków 2018.

Przykłady Kodeksów:

http://www.mojarodzina.org.pl/images/news/NormyDotyczaceOchronyDzieciIMlodziezy.pdf

Artykuł Prewencja – uwrażliwienie na przekraczanie granic pochodzi z serwisu Miesięcznik Wychowawca.

• Nauczyciel musi zdobyć konieczną wiedzę na temat zagrożeń seksualnych, uwarunkowań społecznych i rodzinnych, sprzyjających eskalacji wykorzystywania seksualnego nieletnich, oraz powinien zapoznać się z listą symptomów w zachowaniu dzieci, które mogą wskazywać na to, że dziecko mogło doświadczyć wykorzystania seksualnego lub jest nim zagrożone. Fundacja Dzieci Niczyje udostępnia na swojej stronie bardzo ciekawą analizę i listę takich właśnie zachowań. Można ją znaleźć pod adresem: https://www.edukacja.fdds.pl/a33c939b-f9cc-4408-b748-10435ee2b780/Extras/zachowania_seksualne_dzieci_i_mlodziezy-broszura.pdf.

• W pracy z dziećmi ważne jest budowanie relacji zaufania i więzi z nauczycielem, na tyle silnej, żeby dziecko miało odwagę przyjść i powiedzieć nauczycielowi (lub pedagogowi szkolnemu), że czuje się zagrożone, że boi się, lub że stała mu się krzywda.

Koniecznie trzeba dzieciom tłumaczyć, czym jest wykorzystanie seksualne. Dzieci muszą wiedzieć, że to coś złego, coś za co nie ponoszą odpowiedzialności i że im bardziej ktoś mówiłby im, że nie powinny nikomu o tym mówić i groziłby różnymi konsekwencjami, tym bardziej powinny o tym powiedzieć komuś dorosłemu, do kogo mają zaufanie. Trzeba jasno powiedzieć dzieciom, że bycie ofiarą wykorzystania seksualnego to nie wina i wstyd, ale wielka krzywda, wyrządzona osobie wykorzystanej.

• Ważne jest aby wychowawca, nauczyciel, dał dzieciom odpowiednią do ich wieku i rozwoju wiedzę o zagrożeniach związanych z wykorzystaniem seksualnym. Nawet małe dzieci powinny wiedzieć, że czasem ludzie czynią zło. Że mogą być namawiane i zmuszane do rzeczy, do których nikt nie powinien ich namawiać. Dzieci powinny wiedzieć, że to nie jest ich wina, i że wtedy, gdy coś takiego się dzieje, mogą przyjść do osób dorosłych, do których mają zaufanie i o tym powiedzieć.

• Konieczne jest też prowadzenie przez nauczycieli edukacji rodziców na temat wykorzystania seksualnego. Często rodzice sami nie zainteresują się tym tematem, dlatego w czasie obowiązkowych spotkań z rodzicami powinni oni usłyszeć dobrze przygotowane prelekcje i otrzymać materiały edukacyjne o wykorzystaniu seksualnym, symptomach w zachowaniu dzieci, po których można poznać, że dzieje się coś niepokojącego w tej dziedzinie w życiu dziecka, z adresami, gdzie i u kogo mogą w takich sytuacjach szukać pomocy.

• Również dzieciom należy podać adresy i numery telefonów przydatnych, gdyby działa im się krzywda. Warto podać dzieciom na przykład numer Telefonu Zaufania dla dzieci i młodzieży numer 116-111, lub Katolickiego Telefonu Zaufania: (58) 380 21 41, lub inne.

• Dyrektorzy szkół powinni zatroszczyć się o nauczycieli i zaproponować im Rady Pedagogiczne i odpowiednie szkolenia, które pomogą im w niesieniu pomocy dzieciom.

I na koniec. Najlepiej widzi się kłopoty innych, gdy patrzymy na nich sercem czystym i kochającym. Takim spojrzeniem najszybciej zobaczymy te dzieci, które potrzebują naszej pomocy.

s. M. Urszula Kłusek

– pallotynka, wieloletnia katechetka. Autorka artykułów i książek dla dzieci, rodziców, katechetów i nauczycieli. Prowadzi spotkania dotyczące współczesnych zagrożeń w wychowaniu i rozwoju dzieci

Artykuł Chroniąc dziecko przed wykorzystaniem seksualnym pochodzi z serwisu Miesięcznik Wychowawca.

Jak pokazuje „Raport o zagrożeniach bezpieczeństwa i rozwoju dzieci w Polsce”, istnieje wiele czynników, które mogą stać się zagrożeniem dla dzieci. Niektóre z nich istniały zawsze i były ogólnie znane. Inne są wytworem obecnych czasów. Jeszcze inne występowały wcześniej, ale dopiero od niedawna zaczęto głośno o nich mówić. Powszechność i łatwość dostępu do informacji powoduje, że wszelkie wiadomości ze świata docierają do nas błyskawicznie, a dążenie do sensacji i działania na emocje sprawia, że wiadomości trudne, złe, są chętnie przekazywane przez stacje informacyjne, często zniekształcając prawdziwy obraz świata, ukazując go jako miejsce niebezpieczne, pełne patologii, w którym na każdym kroku czyha na nas – a zwłaszcza na nasze dzieci – śmiertelne niebezpieczeństwo.

W tej sytuacji musi odnaleźć się rodzic, którego zadaniem jest wprowadzić dziecko w świat i nauczyć je w nim sobie radzić, dać narzędzia, aby w nim funkcjonować. Jak w tym wszystkim wychować dziecko, aby z jednej strony nie napełnić go lękiem i nie ukształtować w nim obrazu drugiego człowieka jako potencjalnego zagrożenia, a z drugiej – nie wystawić go na krzywdę, bezbronnego i naiwnego?

Zagrożeń jest wiele – jednym z nich jest kwestia wykorzystania seksualnego, dotycząca bardzo delikatnej sfery. Ze wspomnianego wyżej raportu wynika, że postawy rodziców wobec tego problemu są różne – od przekonania, że ich to nie dotyczy, po próby rozmowy z dzieckiem na te tematy, niemniej ogólnie rodzice deklarują swój lęk i bezradność.

Kiedy zacząć rozmawiać z dzieckiem na te tematy? Jak ustrzec je przed krzywdą?

Od początku

Przede wszystkim trzeba sobie uświadomić, że ochrona dziecka przed wykorzystaniem seksualnym nie polega tylko na rozmowie z nim, uświadomieniu niebezpieczeństwa i podaniu lub przećwiczeniu sposobów zachowania w konkretnych sytuacjach. To jest bardzo ważne, ale niewystarczające.

Zacząć musimy od samego początku – wychowania dziecka w poczuciu godności własnej i innych osób, szacunku, świadomości siebie jako osoby, właściwym poczuciu wstydliwości i skromności. Dziecko, które jest kochane, ma poczucie, że ma oparcie w rodzicach, ma świadomość swojej wartości, akceptuje siebie i innych, będzie mniej podatne na niebezpieczne sytuacje. Ale tego nie osiąga się podczas jednej rozmowy, a nawet wielu rozmów. To wynika z klimatu wychowawczego w domu, z tego, jak odnosimy się do siebie na co dzień, o czym rozmawiamy, jak się ubieramy, jak traktujemy najbliższych, przyjaciół, znajomych i nieznajomych.

Szacunek wobec osoby i jej intymności

Nadużycia seksualne związane są z naruszeniem intymności dziecka. Zatem powinno ono od początku swojego życia wzrastać w poczuciu, że jego intymność, jego najgłębsza godność, otaczana jest szacunkiem i powinna być chroniona, a z drugiej strony że ono powinno szanować intymność innych osób. I to niezależnie od wieku dziecka, oczywiście adekwatnie do jego rozwoju.

Trzeba uważać szczególnie na wczesne dzieciństwo, ponieważ wtedy często wydaje się, że wstydliwość jest dziedziną, która dziecka nie dotyczy, że ono „nie rozumie”, że „wolno mu więcej”. Istotnie, być może wielu rzeczy nie pojmuje jeszcze rozumowo, ale chłonie atmosferę, obrazy, emocje. Dlatego bardzo ważne jest, aby czynności pielęgnacyjne i związane z potrzebami fizjologicznymi były podejmowane w odpowiednim miejscu – dla niemowlęcia nie ma zapewne znaczenia, czy jest przewijane na przewijaku w toalecie, czy na stoliku kawiarnianym w centrum handlowym. Dwulatek gotów jest wysiusiać się w dowolnym miejscu. To do rodziców należy ukształtowanie w dziecku, już od najwcześniejszych lat, dobrych nawyków w tej dziedzinie. Jeżeli zaczniemy od początku, będzie to dla dziecka naturalne i oczywiste.

W ogóle w tej kwestii bardzo ważny jest przykład rodziców. Jeżeli oni w sposób naturalny i z szacunkiem traktują siebie nawzajem oraz innych członków rodziny, dziecko będzie wiedziało, że w ten sposób przejawia się godność poszczególnych członków rodziny. To od rodziców dziecko uczy się okazywania gestów miłości. Jeżeli w sposób naturalny okazują sobie czułość, dla dziecka te sposoby również będą naturalne. Jeżeli dbają w domu o odpowiedni, elegancki ubiór, szanują sekrety swoich dzieci – tajemnicę korespondencji, dbałość o powierzone tajemnice, prywatność w ich pokojach – wówczas dla dziecka będzie naturalne, że w ten sposób odnosimy się do innych i oczekujemy, że inni również uszanują tę sferę u nas.

Rozmowa

Atmosfera zaufania i otwartości między rodzicami i dziećmi jest efektem codziennej pracy, a nie jednorazowego działania. Ojciec nie może oczekiwać, że nastolatek opowie mu o swoich tajemnicach, jeżeli nie miał czasu zagrać z nim w piłkę jako pięciolatkiem. Nastolatka nie porozmawia z mama o swoim nowym chłopaku, jeżeli ta zlekceważyła jej dziecięcy problem, gdy była siedmiolatką. Porozumienie z dziećmi buduje się latami.

Kiedy zacząć rozmawiać z dziećmi o intymności? Kto powinien prowadzić te rozmowy? Mama? Tata? Oboje? To są często kwestie indywidualne i zależą od doświadczenia oraz możliwości każdego. Niemniej ważne jest, żeby dzieci otrzymały od nas zawsze rzetelną odpowiedź – adekwatną do ich wieku i możliwości pojmowania – na każde zadane pytanie. Powinny wzrastać w przekonaniu, że nie ma tematów tabu i zawsze zostaną wysłuchane, a ich wątpliwości czy niewiedza rozwiane. To daje im poczucie bezpieczeństwa i świadomość, że mogą zawsze zwrócić się do rodzica. Jeżeli z cierpliwością odpowiemy na ich pytania, gdy mają 3 lata, jest duża szansa, że zadadzą nam swoje pytania, gdy będą miały lat 13. Choć, gwarancji, oczywiście, nie ma.

Nie ma zgody

Dziecko, już kiedy jest małe, powinno mieć świadomość, że ma prawo nie zgadzać się na przekroczenie swojej intymności przez inne osoby – dzieci i dorosłych. Ma prawo w danym momencie nie mieć ochoty na przytulanie. Czasem może zechce pobyć samo w pokoju. Nie musi zgadzać się, aby obca pani w parku głaskała je po głowie. Nie musimy namawiać go, by pocałowało ciocię na powitanie, jeżeli nie ma na to ochoty. Oczywiście, potrzeba tu dużego wyczucia i delikatności, aby w każdej obcej osobie dziecko nie widziało potencjalnego zagrożenia, niemniej powinno nauczyć się wytyczać swoje granice, szanując granice innych.

Kiedy dziecko jest starsze i bardziej samodzielne, powinno mieć świadomość, że nie wszyscy dorośli mają wobec niego dobre intencje i ma prawo nie zgodzić się na wszelkie zachowania, które powodują jego niepokój lub zawstydzenie, że nie powinno wchodzić w jakąkolwiek relację z obcymi bez wiedzy rodzica.

Nie jesteśmy w stanie ustrzec dziecka przed złem tego świata. Nie zamkniemy go w złotej klatce, nie przestrzeżemy przed wszystkimi trudnymi sytuacjami, nie ochronimy przed ludźmi, którzy będą chcieli mu zrobić krzywdę.

Możemy dać dziecku jeszcze jedno, bardzo ważne zabezpieczenie przed złymi sytuacjami – modlitwę rodziców za dzieci. Z wielu świadectw z dawnych i obecnych czasów wiemy, jak wielką ona ma moc. Mamy w Niebie potężnych sojuszników – choćby Aniołów Stróżów i Świętych Patronów. Mamy do dyspozycji wiele pięknych modlitw indywidualnych i wspólnotowych – choćby różaniec (również róże rodziców, którzy modlą się w intencji dzieci), czy błogosławieństwo rodzicielskie. Wytrwała modlitwa jest naprawdę potężną bronią.

To, co możemy zrobić, to ukształtowanie mocnego człowieka, który będzie nawiązywał dobre relacje z innymi i potrafił szanować siebie i innych.

Maria Kowalska

Artykuł Wychować osobę, która nie da się skrzywdzić pochodzi z serwisu Miesięcznik Wychowawca.

(Bibliografia w wyborze)

1. Dziecko – ofiara seksualnego wykorzystania / Marian Łakomski // Wychowawca. – 2008, nr 4, s. 8–9.

2. Jak pomóc dziecku wykorzystywanemu seksualnie? / Magdalena Czub // Świat Problemów. – 2016, nr 9, s. 15–19.

3. Kampanie społeczne przeciwko wykorzystywaniu seksualnemu dzieci / Agnieszka Wrzesień // Dziecko Krzywdzone. – 2007, nr 1, s. 161 –172.

4. Polityka państwa wobec sprawców seksualnego wykorzystywania dzieci w Polsce / Jolanta Szymańczak // Dziecko Krzywdzone. – 2004, nr 7, s. 21–25.

5. Profilaktyka wykorzystania seksualnego dziecka – systemowe oddziaływania w zakresie edukacji seksualnej / Agnieszka Izdebska, Agata Ruchel // Dziecko Krzywdzone. – 2011, nr 1, s. 54–61.

6. Społeczno-prawne aspekty wykorzystania seksualnego dziecka / Sebastian A. Zdończyk, Paulina K. Trzaskuś W: // Przemoc w rodzinie : ujęcie interdyscyplinarne / pod red. nauk. Łukasza Wirkusa i Pawła Kozłowskiego. – Kraków : „Impuls”, 2017. – s. 115–129.

7. Wykorzystywanie seksualne dzieci: ocena, dokumentacja i leczenie / David Muram; tł. Anna Dunajska // Dziecko Krzywdzone. – 2004, nr 9, s. 101–111.

8. Wykorzystywanie seksualne dzieci. Ustalenia terminologiczne, skala zjawiska, oblicza problemu społecznego / Monika Sajkowska // Dziecko Krzywdzone. – 2002, nr 1, s. 5–28.

9. Zauważyć dziecko. Jak rozpoznać wykorzystywanie seksualne dziecka / Magdalena Czub // Terapia Specjalna Dzieci i Dorosłych. – 2019, nr 3, s. 11–17.

10. Zapobieganie wykorzystywaniu seksualnym w rodzinie / Kevin D. Browne // Dziecko Krzywdzone. – 2008, nr 2, s. 48–74.

11. Zrozumieć dziecko wykorzystywane seksualnie / Magdalena Czub. Sopot : Gdańskie Wydawnictwo Psychologiczne, 2015. – s 286 s. : il.; 24 cm.

Elżbieta Trojan

– Regionalny Zespół Placówek Wsparcia Edukacji. Pedagogiczna Biblioteka Wojewódzka w Opolu

Artykuł Jak chronić dziecko przed wykorzystywaniem seksualnym? pochodzi z serwisu Miesięcznik Wychowawca.

Papież Franciszek, przemówienie na zakończenie szczytu o pedofilii, Watykan, 24 lutego 2019 r.

Artykuł Myśl miesiąca – czerwiec pochodzi z serwisu Miesięcznik Wychowawca.