W piątej klasie podstawówki zaczęłam bardziej skupiać się na przeprowadzce, przyjaciołach i zabawie, dlatego szkoła i wszystkie związane z nią kwestie były dla mnie wielkim ciężarem, jak i stresem. Bardzo opuściłam się w tamtym czasie w nauce, nie prowadziłam notatek, nie słuchałam na lekcjach, a każde zebranie z rodzicami sprawiało, że chorowałam ze stresu. Większość nauczycieli albo nie zwracała na to uwagi, albo zupełnie mnie ignorowała, skupiając się na lepszych uczniach. Już wiedziałam, że najprawdopodobniej nie przejdę do następnej klasy i nie zależało mi na tym, żeby dalej uczęszczać do szkoły. Jednak wtedy zauważyła mnie moja polonistka. Porozmawiała z moją mamą, przedstawiając jej moją sytuację w szkole i razem działały, żeby ją polepszyć. Polonistka zachęcała mnie do nauki, dawała mi dodatkowe prace, motywowała do brania udziału w konkursach i dużo rozmawiała ze mną o moich postępach. Doprowadziło to do tego, że zaczęłam interesować się nauką, a chodzenie do szkoły sprawiało mi przyjemność. Zrobiłam duży postęp, nadrobiłam wszystkie zaległości i bez problemu zdałam do następnej klasy. Od tamtej pory systematyczne uczenie się nie jest dla mnie problemem, zrozumiałam po co właściwie jest szkoła i dlaczego warto się rozwijać. Po latach spotkałam się z moją dawną nauczycielką i podziękowałam jej za to, jak bardzo zmieniła moje postrzeganie rzeczywistości szkolnej.

Marianna

Pedagogiem, który miał na mnie autentyczny, pozytywny wpływ był mój nauczyciel wiedzy o społeczeństwie z liceum. Był to niewątpliwie odpowiedni człowiek na odpowiednim miejscu. Przede wszystkim sprawił, że zainteresowałem się tym przedmiotem oraz polityką, zwłaszcza że po gimnazjum byłem zniechęcony do tej dziedziny. Miał niesamowicie rozwinięte zdolności retoryczne, kompetencje społeczne i organizacyjne. Lekcje prowadził w nietypowy sposób – skupiał się nie na suchych faktach, które znajdowały się w podręczniku, a na przykładach z życia. Potrafił je barwnie przedstawiać. Często odwoływał się do interesującej literatury oraz filmografii, a także polecał nam wg niego obowiązkowe pozycje. Angażował nas, uczniów, do brania udziału w dyskusjach, przy czym szanował odmienność zdań i każdego rozmówcę. Zawsze pod koniec lekcji sprawdzał, czy są jakieś wątpliwości, czy ktoś czegoś nie zrozumiał, a także na początku zajęć dbał o to, czy nie narodziły się w nas nowe pytania przez czas, jaki upłynął od poprzedniego spotkania. Tworzył atmosferę sprzyjającą nauce, motywował do działania i stawiania sobie celów. Skrupulatnie sprawdzał naszą wiedzę poprzez odpowiedź ustną oraz częste minikartkówki, które jednak nie spotykały się z tradycyjną niechęcią uczniów. Nie zapominał o nagradzaniu aktywności. Zachęcał do przychodzenia na dyżury oraz koło naukowe, na którym znacznie rozszerzał materiał z lekcji. Nie był tylko nauczycielem, ale również wychowawcą, a także opiekunem samorządu uczniowskiego, w którego skład wchodziłem. Wspólnie organizowaliśmy wiele wydarzeń i owocnie spędzaliśmy czas.

Z racji że moją pasją jest kinematografia, razem z nim powołaliśmy do życia wieczory filmowe, na których poza seansem prowadziliśmy dyskusję i zapraszaliśmy ciekawych gości. Do dziś utrzymuję z nim kontakt.

Bartosz

Moje spotkanie ze szkołą podstawową było autentyczną przygodą – a to za sprawą wychowawczyni w klasach 1–3, Pani Agatki. Każdego dnia witała nas w klasie ciepłym uśmiechem, zawsze miała dla nas czas i z uwagą wysłuchiwała naszych dziecięcych opowieści. Miała niewyobrażalne pokłady cierpliwości i nie pamiętam, aby kiedykolwiek straciła nad sobą panowanie. Potrafiła skupić uwagę nawet największych rozrabiaków w klasie. Wpajała nam zasady dobrego zachowania. Dbała o to, by każdy z uczniów odnajdywał swoje mocne strony i je rozwijał. Kiedy słuchała – słuchała z uwagą; kiedy był czas na zabawę – bawiła się razem z nami; kiedy był czas na naukę – egzekwowała od nas uwagę i na wszelkie sposoby motywowała nas do odkrywania wiedzy. Była dla nas „Naszą Ukochaną Panią”, autorytetem, ale także potrafiła być „jednym z nas”. Pamiętam, że w klasie pozwoliła zbudować nam domek z rozpiętych na sznurach koców, w którym bawiliśmy się na przerwach, a niejednokrotnie ona bawiła się w nim z nami. Aby zachęcić nas do czytania oraz przy okazji oswoić z wystąpieniami publicznymi, organizowała prezentacje przeczytanych książek. To było kilkuminutowe wystąpienie przed klasą, w którym trzeba było pokonać tremę i – patrząc w twarze koleżanek i kolegów – przedstawić ostatnio przeczytaną książkę: jej tytuł, autora, autora ilustracji oraz, w kilku zdaniach, tematykę. Jako osoba nieśmiała, miałam ogromny problem z wyjściem na środek klasy i głośnym mówieniem, gdy wszyscy inni mnie słuchali. Jednak moje obawy i lęki były do pokonania, gdy wiedziałam, że Pani Agatka z uwagą i ciepłym spojrzeniem słucha, kiwa przychylnie głową, zachęca do dalszej wypowiedzi, gdy przygotowana prezentacja utknęła w jakimś martwym punkcie. Niebywałą nagrodą była aprobata i pochwała za wypowiedź. Nauka w klasach 1–3 była dla mnie niesamowicie ekscytująca. Z zapałem wykonywałam ćwiczenia zadawane do domu, a nawet więcej. Kiedy w ćwiczeniach wykonałam wszystkie zadania, wymyślałam sobie zadania dodatkowe. Wykonywałam je na kartkach, a potem kartki te wklejałam do ćwiczeń. Niezwykle miło było usłyszeć pochwałę z ust Pani Agatki za włożony w dodatkowe ćwiczenia trud. Pani Agatka była miłośniczką przyrody i z ogromnym zaangażowaniem starała się podzielić z nami postawami ekologii. Zadanie wakacyjnej opieki nad rośliną doniczkową z klasy urastało w moich oczach do niebywale ważnej misji. Akcje sprzątania świata były pełne śmiechu, ale także przekazu, że sami śmiecić nie powinniśmy. Uświadamiała nam, że pomimo tego, że jesteśmy mali, mamy wielką moc sprawczą. Niejednokrotnie opowiadała nam o tym, że nie powinniśmy przechodzić po trawnikach. Tłumaczyła nam, że jedna osoba, gdy przejdzie, trawnika nie zniszczy, ale gdyby takich osób przeszło tysiąc… Sami dochodziliśmy do wniosku, że w takim miejscu trawy by już nie było. Zabawne jest to, że do tej pory, chcąc sobie skrócić drogę przez trawnik, przypominają mi się słowa Pani Agatki i… idę chodnikiem.

Ewa

Artykuł Jaki nauczyciel miał na mnie autentyczny wpływ? pochodzi z serwisu Miesięcznik Wychowawca.

Coraz częściej używamy nowych technologii. Są nie tylko źródłem rozrywki (filmy, memy, dowcipy, gry), środkiem komunikacji (komunikatory), sposobem ekspresji samego siebie (blogi, fora, media społecznościowe), ale i narzędziem wspomagającym naukę (artykuły, filmy i gry edukacyjne, quizy itp.). Robię tę wyliczankę po to, by uświadomić sobie jak często młode pokolenie ma kontakt z nowymi technologiami. Nie tylko w domu, w czasie wolnym, lecz i w szkole.

Najnowsze badania NASK – „Nastolatek 3.0” z 2019 roku pokazują, że niemal połowa polskich nastolatków spędza w Internecie więcej niż 4 godziny dziennie. W tym 22% – powyżej 6 godzin, a 12% powyżej 8 godzin. Badanie to dotyczyło wyłącznie Internetu. Nie pytano młodzieży np. o oglądanie filmów w telewizji, czy pisanie wypracowania na komputerze, a zatem całkowity czas z nowymi technologiami będzie dłuższy. Jednocześnie według badań Urzędu Komunikacji Elektronicznej z 2018 r. 10% dzieci poniżej 6 roku życia ma na własność telefon komórkowy, a w wieku 8 lat ma go już połowa.

Czas ekranowy ma silny wpływ na rozwijający się mózg. Szare komórki (neurony) przetwarzają informacje w postaci impulsów elektrycznych. Impulsy te przekazywane są za pomocą włókien nerwowych zakończonych synapsami. Te z kolei, w zależności od tego czy są używane, czy nie, zmieniają swą objętość. Synapsy często używane wzmacniają się i rozrastają, nieużywane zanikają. Generalnie – często używane połączenia między nerwami utrwalają się (pomaga temu mielinizacja, czyli otaczanie połączeń często używanych białą materią – mieliną).

Podstawowy problem, wynikający z tego, jest następujący: gdy dzieci siedzą po kilka godzin dziennie wpatrując się w ekran – czy to telewizora, czy komputera, czy smartfonu, a jedyne ruchy, które wykonują to ewentualne kliknięcia czy uderzanie w klawiaturę – nie robią jednocześnie czegoś innego. Doktor Lyelle Palmer z Winona State University w Minnesocie, prowadząc badania nad dziećmi w wieku przedszkolnym, wypracował metodę ćwiczeń, które okazały się zwiększać zdolność dzieci do efektywnej nauki szkolnej. Ćwiczenia te obejmowały kręcenie się wokół własnej osi, skakanie przez skakankę, balansowanie, przewroty, turlanie się, chodzenie po równoważni, huśtanie, wspinanie się i jazdę na łyżwach. Okazało się, że intensywna aktywność fizyczna jest niezbędna dla prawidłowego rozwoju funkcji poznawczych. Współcześnie dzieci niemal nie doświadczają tego. Zniknęły szalone zabawy na podwórku, maluchy mnóstwo czasu spędzają na oglądaniu filmów, graniu w gry, generalnie – przyklejeniu do ekranu. Połączenia neuronalne, które powinny w danym wieku być wzmacniane – zanikają.

Nie dotyczy to tylko małych dzieci – aktywność fizyczna jest ważna dla rozwoju również w wieku szkolnym. Jak wiemy z doświadczenia – bywa ograniczana do absolutnego minimum. Wygrywa ekran.

Pytanie brzmi – co możemy z tym robić? Świadomość jaką mają rodzice o zagrożeniu, jakie stanowi nadmierna ekspozycja na nowe technologie – zwłaszcza małych dzieci – jest znikoma. Warto myśleć nad sposobami docierania z tym przekazem do rodziców dzieci (zwłaszcza w wieku przedszkolnym). Jeżeli z kolei wykorzystujemy nowe technologie podczas pracy z dziećmi – warto trzy razy zastanowić się, czy puścić im film, czy raczej przeczytać opowieść i wybierać bardziej statyczne niż dynamiczne metody pracy.

Bogna Białecka

– psycholog, redaktor portalu rodzice.co

Artykuł Czy nowe technologie upośledzają rozwój dzieci? pochodzi z serwisu Miesięcznik Wychowawca.

Należy zauważyć, że na początku przygody z edukacją nauczyciel posiada najlepiej rozwinięte kompetencje merytoryczne, właśnie z zakresu wiedzy, którą ma przekazać swoim wychowankom. Dysponuje również podstawową wiedzą z zakresu pedagogiki, psychologii i dydaktyki. W jego CV odnajdziemy zwykle niewielkie doświadczenie, wynikające ze zrealizowanych praktyk pedagogicznych. Czasami, bardziej ambitni kandydaci prezentują bardzo wartościowy dorobek praktyczny zdobyty w trakcie studiów, np. wolontariat, koła naukowe, projekty edukacyjne, korepetycje, czy też pełnienie różnych funkcji w harcerstwie, oazie, na koloniach i obozach. Takie doświadczenie jest bardzo cenne w praktyce szkolnej – kandydat, który np. jest jednocześnie instruktorem harcerskim zwykle ma za sobą prowadzenie drużyny, czy organizację zimowisk/obozów, co oznacza, że z dużym prawdopodobieństwem potrafi planować pracę własną i swoich podopiecznych. Mimo oczywistego małego doświadczenia pracy w szkole, większość kandydatów do zawodu nauczyciela cechuje jednak coś, co jest bardzo optymistyczne i czego czasami brakuje już doświadczonym belfrom. Mianowicie, posiadają oni ogromną motywację, chęć zaangażowania, zapał do podejmowania nowych wyzwań. Czują w sobie pasję, misję i powołanie, a także moc i siłę, tak bardzo ważne na starcie. Mają też wiele interesujących pomysłów, które chcieliby zrealizować ze swoimi uczniami. Ten potencjał jest bardzo cenny i wartościowy. Należy go rozwijać i wspierać u początkujących nauczycieli. Tymczasem, nierzadko jest on tłumiony przez innych nauczycieli, dyrekcję szkoły, czy też sformalizowane i mocno biurokratyczne obowiązki zawodowe.

Bardzo ważne są kompetencje osobowościowe nauczyciela, zwłaszcza te, które zaowocują prawidłowymi relacjami z innymi uczestnikami społeczności szkolnej. To właśnie umiejętność budowania relacji z uczniami, rodzicami i innymi nauczycielami jest najważniejsza w edukacji. Od jakości tychże więzi zależy sukces pedagogiczny i poczucie satysfakcji z bycia nauczycielem. Stąd tak często podkreśla się potrzebę kreowania wzajemnych relacji w szkole opartych na zasadach podmiotowości, partnerstwa, czy też dialogu pedagogicznego. Bez porozumienia z uczniami nauczyciel nie osiągnie zamierzonych efektów dydaktyczno-wychowawczych. Zła współpraca z rodzicami prowadzi do wielu zbędnych konfliktów, a nieprawidłowe relacje z innymi pracownikami szkoły sprawiają, że młody nauczyciel nie może liczyć na wsparcie swoich koleżanek i kolegów z pokoju nauczycielskiego. Te przykre doświadczenia bardzo szybko mogą doprowadzić do bolesnego wypalenia zawodowego.

Zatem podczas wyboru osoby na stanowisko nauczyciela, dyrekcja szkoły powinna mądrze ocenić predyspozycje i cechy osobowościowe kandydata. Najważniejsze właściwości to: otwartość na innych, życzliwość w kontaktach międzyosobowych, szacunek do drugiej osoby, komunikatywność, umiejętność współpracy, odpowiedzialność, poczucie humoru i wiele innych cech niezbędnych w tym zawodzie. Są to również wartości, które wpisują się w świat aksjologiczny przyszłego nauczyciela, jego światopogląd, którym siłą rzeczy będzie dzielić się ze swoimi wychowankami.

Kolejne kompetencje określić można mianem prorozwojowych. Pojawia się pytanie, czy młody nauczyciel posiada w sobie tendencję do samorozwoju, doskonalenia zawodowego, czy jest otwarty na nowe wyzwania, czy posiada na tyle wewnętrznej motywacji, by poszukiwać rozwiązań pojawiających się problemów szkolnych? Bardzo ważną cechą jest jego refleksyjność, skłonność do samodzielnego myślenia, odwaga stawania w prawdzie przed sobą i swoimi uczniami.

Nieocenione są kompetencje podmiotowe nauczyciela, który rozpoczyna pracę w szkole. Należą do nich m.in.: świadomość własnego ja, poczucie aktywności sprawczej, samodzielność, spójny system wartości, umiejętność dokonywania krytycznych wyborów oraz gotowość do ponoszenia konsekwencji własnych działań.

Oczekiwana jest postawa twórcza kandydata, jego oryginalność i pomysłowość, otwartość na zmianę i nietypowe rozwiązania. Bardzo często początkujący nauczyciel odtwarza zachowania nauczycieli, których pamięta ze swojej szkolnej edukacji, a które uważa za najbardziej skuteczne. Tymczasem znaleźć musi pomysł na siebie, na swoje bycie i funkcjonowanie w zawodzie nauczyciela. Bardzo pożądanym jest, by posiadał pasje, hobby, którymi może zainteresować swoich wychowanków. Powinien być poniekąd erudytą, który posiada wszechstronną wiedzę i szeroki zakres dodatkowych umiejętności.

Nie bez znaczenia pozostają kompetencje metodyczne. Umiejętności stosowania przez nauczyciela różnorodnych metod i form pracy, kreowania celów zgodnych z podstawą programową, tworzenia konspektów zajęć, organizacji projektów edukacyjnych, pomagają w kierowaniu procesem nauczania i uczenia się. Do tego znajomość technologii informacyjnej pozwala w szerokim zakresie wykorzystywać zasoby techniczne szkoły i przygotować lekcję w sposób nowoczesny i atrakcyjny dla młodego człowieka.

Oczywiście nie sposób rozeznać w czasie rozmowy kwalifikacyjnej, a nawet podczas obserwacji lekcji pokazowej, czy kandydat posiada wszystkie wyżej wymienione kompetencje. Coraz częściej dyrektor szkoły analizuje „profil” przyszłego pracownika na Facebooku, czy też kontaktuje się z poprzednimi pracodawcami, by uzyskać pozytywne rekomendacje o danej osobie.

Jednak dopiero w pierwszym roku pracy, gdy stażysta zdobywa stopień awansu zawodowego nauczyciela kontraktowego, będzie miał większą możliwość obserwacji potencjału pedagogicznego osoby, która rozpoczyna przygodę z nauczaniem i wychowaniem drugiego człowieka. Powinien to być również czas wnikliwej samooceny swoich możliwości przez samego nauczyciela, który może w tym czasie liczyć także na wsparcie swoich koleżanek i kolegów, a zwłaszcza opiekuna stażu i dyrekcji szkoły. Warto zatroszczyć się o to, aby owo wsparcie nie było fikcją, ale rzetelną, szczerą i pozytywną w przekazie informacją zwrotną, aby nauczyciel miał szansę zmieniać siebie – i swoje metody pracy – na lepsze. Po tym okresie potrzeba odwagi, by podjąć decyzję o dalszych perspektywach zawodowych. Tej odwagi potrzebuje zarówno dyrektor, jak i nauczyciel – stażysta. Czasami dla dobra uczniów trzeba umieć zrezygnować z marzeń o drodze nauczycielskiej! Czasami dla dobra uczniów nie wolno przedłużać umowy z osobami, które nie potrafią odnaleźć się w szkolnej rzeczywistości. Warto pamiętać, że nie każdy może być nauczycielem. Polska szkoła potrzebuje tych najlepszych!

Należy jednak pamiętać, nawiązując do koncepcji rozwoju moralnego L. Kohlberga, że również logika rozwoju zawodowego nauczyciela zakłada, iż każdy z nich przechodzi przez trzy podstawowe fazy w swojej pracy nauczycielskiej. Pierwsze stadium, przedkonwencjonalne, to wchodzenie w rolę zawodową. Siłą rzeczy charakteryzuje się ono postawą odtwórczą nauczyciela, dopuszcza popełnianie błędów i poszukiwania własnej drogi zawodowej. Stadium konwencjonalne to pełna adaptacja w zawodzie nauczyciela. Ostatnie to stadium postkonwencjonalne, czyli faza twórczego przekraczania roli zawodowej. Przynosi ona ogromnie dużo satysfakcji z bycia nauczycielem oraz owocuje znacznymi efektami w pracy dydaktyczno-wychowawczej. Potrzeba nieco czasu, by kompetencje nauczyciela mogły się w pełni rozwinąć. Dlatego młodym adeptom sztuki pedagogicznej należy się wyrozumiałość i wsparcie ze strony bardziej doświadczonych nauczycieli i rodziców, których oczekiwania czasami są zbyt duże. Wyrozumiali bywają także uczniowie, którzy zazwyczaj lubią młodych nauczycieli, pod warunkiem, że dostrzegają ich zaangażowanie i pozytywnie oceniają relacje, jakie potrafią oni budować z dziećmi i młodzieżą.

Mariusz Noga

– doktor nauk społecznych w zakresie pedagogiki, nauczyciel akademicki w Studium Pedagogicznym Uniwersytetu Jagiellońskiego, nauczyciel dyplomowany oraz wicedyrektor i pedagog szkolny w Szkole Podstawowej nr 114 w Krakowie.

Artykuł Kompetencje nauczyciela na progu pracy zawodowej pochodzi z serwisu Miesięcznik Wychowawca.

Kojarzycie tego typu przepisy na udane relacje, pojawiające się na FB? Sympatyczne, zabawne i warte refleksji. Bo może należałoby się pokusić o stworzenie własnego przepisu na rodzinne szczęście? Jakie ingrediencje zawierałaby nasza receptura i w jakich proporcjach? Na czym miałoby polegać jej przyrządzanie na co dzień? Sięgnijmy po naukowe inspiracje:

Co jest spoiwem sprawiającym, że rodzina trzyma się razem? Co czyni rodzinę silną i szczęśliwą? – takie pytania zadali sobie doktorzy Marshall Duke i Robin Fivush z Emory University. Było to w latach 90., gdy badacze zaczęli przyglądać się rytuałom rodzin amerykańskich. Wobec wielu doniesień o osłabianiu się „instytucji’ rodziny, rozluźnianiu się więzów rodzinnych, postanowili odkryć czynniki mogące rodzinę wzmocnić. W tamtym czasie żona doktora Duke’a, psycholog pracująca z dziećmi z trudnościami w uczeniu się, zauważyła, że te, które wiedzą więcej o swoich rodzinach, lepiej znoszą wyzwania, z jakimi się muszą mierzyć. Zaintrygowani tym spostrzeżeniem, mąż wraz ze swoim wspólnikiem stworzyli narzędzie „Czy wiesz…?”. Składa się ono z 20 pytań, które zadali około pięćdziesięciorgu dzieciom. Nagrywali również rozmowy przy rodzinnym stole. Wyniki zebrane tą metodą porównali z wynikami testów psychologicznych, którymi te same dzieci były przebadane. Kwestionariusz okazał się najlepszym pojedynczym prognostykiem dziecięcego szczęścia i zdrowia emocjonalnego. Zauważono wysoką korelację pomiędzy znajomością historii rodzinnych a poczuciem kontroli nad własnym życiem, samooceną, wiarą w dobre funkcjonowanie swojej rodziny, a także większą odpornością na stres. Pytania zostały pomyślane tak, aby stanowić punkt wyjścia, pretekst do snucia rodzinnych opowieści. Mniej chodzi tu o precyzyjną znajomość szczegółów, a bardziej o dzielenie się członków rodziny historiami ze swojego życia z towarzyszącymi temu emocjami i zaangażowaniem.

Psychologowie odkryli, że jednoczące opowieści rodzin przybierają jedną z trzech form:

• Pierwsza – the ascending family narrative (dosłownie rosnąca, zgrabniej – budująca, dodająca wiatru w żagle) pokazuje historię rodzinnego sukcesu, pięcia się w górę w różnych dziedzinach życia z pokolenia na pokolenie.

• Druga – the descending family narrative (malejąca, w tym kontekście – dołująca, podcinająca skrzydła) ilustruje historie rodzinnych porażek.

• Trzecia – the oscillating family narrative (oscylująca/sinusoidalna, zmienna), uważana za najbardziej konstruktywną i jednocześnie dotyczącą większości, mówi o wzlotach i upadkach rodziny, o sukcesach i porażkach jej członków. Rodziny, która cieszyła się czyimś dokonaniem i wspierała się/stawała za sobą murem wobec jakiejś niedoli.

Oto pytania kwestionariusza:

1. Czy wiesz, jak poznali się twoi rodzice?

2. Czy wiesz, gdzie dorastała twoja mama?

3. Czy wiesz, gdzie dorastał twój ojciec?

4. Czy wiesz, gdzie dorastali twoi dziadkowie?

5. Czy wiesz, gdzie się twoi dziadkowie poznali?

6. Czy wiesz, gdzie twoi rodzice się pobrali?

7. Czy wiesz, co się działo gdy się rodziłeś?

8. Czy wiesz, jakie jest źródło twojego imienia?

9. Czy wiesz, o jakichś wydarzeniach/co się działo, gdy rodzili się twoi bracia i siostry?

10. Czy wiesz, do kogo z rodziny jesteś najbardziej podobny/a z wyglądu?

11. Czy wiesz, do kogo z rodziny jesteś najbardziej podobny z zachowania/sposobu działania?

12. Czy wiesz o jakichś chorobach/kontuzjach, jakich twoi rodzice doświadczyli w młodości?

13. Czy wiesz, jakie nauki twoi rodzice wyciągnęli z dobrych lub złych doświadczeń?

14. Czy wiesz o jakichś zdarzeniach z okresu szkolnego twojej mamy i twojego taty?

15. Czy wiesz coś o jakichś narodowych korzeniach twojej rodziny (niemieckich, angielskich rosyjskich etc.)?

16. Czy wiesz coś o pracach/zawodach, jakie twoi rodzice wykonywali, gdy byli młodzi?

17. Czy wiesz coś o jakichś nagrodach, jakie twoi rodzice otrzymali, gdy byli młodzi?

18. Czy znasz nazwy szkół, do jakich chodziła twoja mama?

19. Czy znasz nazwy szkół do jakich chodził twój tato?

20. Czy wiesz, o jakimś krewnym/krewnej, który/a miał/a ponury wyraz twarzy, bo nie uśmiechał/a się wystarczająco często?

Jak widać, nie chodzi tu o głęboko sięgającą genealogię rodziny, daty czy koneksje, których trzeba by szukać w archiwalnych księgach. Dlatego można się zdziwić, w czym tkwi moc takiego przekazu? Otóż chodzi o dziecięce poczucie przynależności do „większej” Rodziny. Poczucie, że są czymś więcej niż one same jako jednostka, są częścią większej, zakorzenionej w przeszłości wspólnoty rodzinnej. Taka międzygeneracyjna świadomość dodaje pewności siebie. Przodkowie, nie oceniani jako chluba lub zakała rodu, ale tacy ze swoimi wadami i zaletami – „z krwi i kości”, pozwalają się czuć OK ze świadomością własnych słabości i zasobów.

W innych wspólnotach (niż rodzina) zostały odkryte podobne mechanizmy. Wiele grup używa tego, co socjologowie nazywają „tworzeniem sensu”, budując opowieści wyjaśniające czym jest ta grupa. Jim Collins, ekspert zarządzania, autor „Good to Great” mówi, że rodziny mogą tak jak firmy tworzyć swoją misję w oparciu o swoją tożsamość, wyznawane wartości.

Badania pokazują, że większość szczęśliwych rodzin efektywnie się komunikuje. Przy czym rozmawianie nie oznacza tu jedynie „przegadywania” ważnych problemów i bieżących spraw. Oznacza ono opowiadanie pozytywnej historii o danej rodzinie. Pozytywnej, bo nawet trudne wydarzenia stanowią tylko kolejny rozdział rodzinnych losów, z których wyciąga się jakąś naukę i doświadczenie na przyszłość.

Zachęcam Was do poznawania historii rodzinnej stworzonej przez przodków, jej kultywowania oraz tworzenie bieżącej. Ferie, święta, rodzinne spotkania przy różnych okazjach, a nawet powszednie wyprawy do marketu czy parku mogą stać się przestrzenią do tworzenia rodzinnych rytuałów, zwyczajów, tradycji. A te, im bardziej są właściwe dla danej rodziny, oryginalne, ich własne, tym wyrazistszą tworzą rodzinną tożsamość.

Gdy o tym myślę, przypominam sobie różne przykłady zwyczajów różnych rodzin: mierzenie jubilata w każde urodziny i odnotowywanie pomiaru na ścianie; świętowanie zakończenia roku szkolnego wyjściem na lody; czerwone róże na każdą rocznicę ślubu od męża dla żony; czczenie rocznicy ślubu poprzez coroczne wykonanie zdjęcia małżonków (wraz z pojawianiem się dzieci, zdjęcie rodziców z dziećmi); obdarowywanie drobiazgami z wyjazdu przez powracających tych, którzy nie brali udziału w wycieczce (kolekcjonerzy dostają zbierane rzeczy, np. magnes na lodówkę, pocztówkę, dzwoneczek); robienie albumów – kronik, zawierających oprócz zdjęć, rysunki, bilety, foldery; rurka z kremem w ulubionej cukierni w każdy piątek w drodze powrotnej z przedszkola itd.

(tekst powstał z wykorzystaniem artykułu „The Stories That Bind Us”, powstałego w oparciu o książkę B. Feiler „The Secrets of Happy Families”)

Anna Kucharska-Zygmunt

– psycholog, trener warsztatów psychoedukacyjnych, współautor projektu latarnia.edu.pl

Artykuł Gawędy rodzinne pochodzi z serwisu Miesięcznik Wychowawca.

W literaturze można spotkać różne definicje terminu kompetencja. Kompetencja to: – zdolność i gotowość do wykonywania zadań na określonym poziomie – wyuczalna umiejętność robienia rzeczy dobrze, sprawności niezbędne do radzenia sobie z problemami – szczególna właściwość wyrażająca się w demonstrowaniu na wyznaczonym przez społeczne standardy poziomie, umiejętności adekwatnego zachowania się¹. Można spotkać także analizy, które szczególnie akcentują rozumienie kompetencji jako dających się obserwować zachowań, a nawet zachowań o charakterze nawykowym, które przyczyniają się do sukcesu osoby w wypełnianiu funkcji lub zadania².

W jednym z klasycznych już dzisiaj polskich tekstów pedagogicznych Robert Kwaśnica ukazuje dwie grupy kompetencji nauczycielskich: praktyczno-moralne i techniczne. W grupie praktyczno-moralnych mieszczą się kompetencje interpretacyjne, czyli zdolność rozumiejącego odnoszenia się do świata, moralne, czyli zdolność namysłu nad moralną zasadnością własnych zachowań oraz komunikacyjne, czyli zdolność do bycia w dialogu z innymi i sobą samym. Do grupy kompetencji technicznych badacz zaliczył kompetencje postulacyjne, które wiążą się z umiejętnością ustanawiania celów działania, kompetencje metodyczne, czyli umiejętność działania według reguł określających optymalny porządek czynności oraz kompetencje realizacyjne, czyli umiejętność doboru środków i tworzenia warunków sprzyjających realizacji celów. Kwaśnica podkreśla, że w zawodzie nauczyciela pozycję nadrzędną zajmują kompetencje praktyczno-moralne. Zanim podjęte zostaną konkretne działania, muszą one bowiem uzyskać „akceptację praktyczno-moralną”³.

Zawód nauczyciela należy do wyjątkowych ze względu na niepowtarzalność sytuacji edukacyjnych i komunikacyjny charakter pracy. Z tego powodu nie jest możliwe pełne przygotowanie zawodowe nauczyciela⁴, które polega na ukształtowaniu zestawu wystarczających kompetencji. Jest to raczej nieustające stawanie się nauczycielem, nieustające stawanie się osobą. Uruchomienie mechanizmu autentycznego rozwoju zawodowego nauczyciela uzależnione jest od jego poczucia odpowiedzialności, które ma charakter zdecydowanie bardziej indywidualny niż instytucjonalny. Innymi słowy, to co najważniejsze w rozwoju zawodowym jest wynikiem osobistych decyzji, a nie instytucjonalnego przymusu.

Wszystko zaczyna się od uświadomienia sobie przez nauczyciela realnego zakresu swojej odpowiedzialności i następnie podjęcia decyzji o realizacji tej odpowiedzialności. Uporczywe ograniczanie jej zakresu do przekazywania wiedzy i rozliczania z przyswojenia wiedzy może prowadzić do marginalizowania, albo pomijania ważnych aspektów rozwoju ucznia, a w konsekwencji może także prowadzić do depersonalizacji relacji pomiędzy podmiotami edukacyjnymi.

Depersonalizacja może być również skutkiem zaniedbania, w procesie edukacji nauczycieli, kształtowania tak zwanych kompetencji miękkich. W wielu krajach ten aspekt kształcenia traktowany jest bardzo poważnie, także ze względu na świadomość dotyczącą wpływu jakości relacji pomiędzy podmiotami procesów edukacyjnych na efektywność uczenia się uczniów. Celem kształcenia kompetencji zwanych również społeczno-emocjonalnymi jest zwiększenie zdolności uczących się do integrowania umiejętności, postaw i zachowań oraz zdobycie umiejętności radzenia sobie skutecznie i etycznie z codziennymi zadaniami oraz wyzwaniami. Przyjmuje się, że pięć kompetencji rdzeniowych, które powinny być wynikiem kształcenia w zakresie społeczno-emocjonalnym, to: samoświadomość, zarządzanie sobą, świadomość społeczna, umiejętności interpersonalne, odpowiedzialne podejmowanie decyzji.

Skutkiem stawiania kompetencji społeczno-emocjonalnych w centrum kształcenia nauczycieli może być utrzymywanie na wysokim poziomie świadomości obejmującej osobowy charakter edukacji. Takie ujęcie przyczynia się do umiejętnego budowania relacji pomiędzy wszystkimi podmiotami procesów edukacyjnych. Dzięki takim relacjom edukacja może wrócić do postulowanego, ludzkiego wymiaru (spotkanie osób).

Analiza funkcjonowania naszego systemu edukacji prowadzi do wniosku, że w centrum procesów edukacyjnych nie znajduje się, tak jakbyśmy sobie tego życzyli, uczeń i jego rozwój, ale program nauczania i jego realizacja. W procesie kształcenia nauczycieli akcentowane są te kompetencje, które służą transmisji wiedzy, realizacji programu nauczania i realizacji przez uczniów edukacyjnych standardów. Nowe wytyczne ministerialne dotyczące kształcenia nauczycieli, które pojawiły się przed kilkoma miesiącami, nie wprowadzają istotnych zmian w tym zakresie. Kształcenie społeczno-emocjonalne czy personalizacja kształcenia nauczycieli nadal znajdują się na marginesie.

Kompetencje nauczyciela bez wątpienia stanowią ważny element jego zawodowego przygotowania, ale trzeba pamiętać, że nauczyciel wywiera wpływ na uczniów nie tylko za pomocą świadomie stosowanych środków, ale poprzez cały swój sposób bycia, przez to, jakim jest człowiekiem. Rozwój zawodowy nie obejmuje tylko zawodowych umiejętności, ale wymaga od nauczyciela rozwoju prowadzącego ku byciu osobą. Rozwój osobowy w tym wyjątkowym przypadku ma zatem wymiar indywidualny i jest czymś, co należy do przygotowania zawodowego⁵. Odpowiedzialność nauczyciela za rozwój w tym zakresie ma także wymiar odpowiedzialności osobistej, która może mieć swoje źródło w trosce o osobowy, zintegrowany rozwój ucznia.

Stanisław Kowal

–doktor nauk humanistycznych, Instytut Nauk o Wychowaniu UP w Krakowie.

Artykuł Kompetencje i rozwój zawodowy nauczyciela pochodzi z serwisu Miesięcznik Wychowawca.

Nauczyciel-wychowawca musi wiedzieć kim jest człowiek-osoba, jaki jest sens i cel ludzkiego życia, co niszczy jego człowieczeństwo. Musi kochać uczniów, zapewniać poczucie bezpieczeństwa i akceptacji. Ma być wzorem postępowania, przeciwstawiać się relatywizmowi moralnemu, pustce aksjologicznej, kultowi bezmyślnej konsumpcji, postawom hedonistycznym i egoistycznym, a uznawane i głoszone wartości potwierdzać własnym życiem.

Zakres kompetencji składających się na zawód-powołanie nauczyciela jest ogromny. Nauczyciel musi posiadać dojrzałą osobowość i umiejętność nawiązywania szczerych i autentycznych więzi międzyludzkich. Musi troszczyć się o swój rozwój w sferze intelektualnej, zawodowo-społecznej, emocjonalnej, moralnej, duchowo-religijnej. Niezbędna jest wiedza ogólna i przedmiotowa oraz ustawiczne dokształcanie się i doskonalenie. Musi posiadać znajomość zasad, technik, metod, środków i materiałów dydaktycznych. Musi pamiętać, że człowiek jest bytem osobowym, rozumnym, wolnym, społecznym, poznającym samego siebie i świat, bytem potencjalnym. Powinien znać rozwój poznawczy, emocjonalny, społeczny ucznia. Ma reagować ze spokojem, z godnością, potrafić zdystansować się od emocji negatywnych, umieć rozwiązywać konflikty, posiadać umiejętność prowadzenia dialogu. Umieć zmotywować uczniów do nauki, sprawiedliwie oceniać ich postępy w nauce. Posiadać kompetencje informatyczno-medialne, w procesie dydaktycznym korzystać z najnowszych technologii, z platform edukacyjnych. Efektywnie współdziałać i współpracować z innymi nauczycielami, rodzicami, placówkami oświatowymi. Winien być mentalnie zakorzeniony w historii, tradycji, kulturze polskiej. Kochać pracę z dziećmi i młodzieżą, wspomagać rozwój ucznia-wychowanka, ukazywać życie człowieka w umiłowaniu prawdy, dobra i piękna, rozumieć głęboki sens nauczycielskiego powołania.

Artykuł Drodzy Czytelnicy pochodzi z serwisu Miesięcznik Wychowawca.

O bezpieczeństwie nigdy za dużo

Cele

uczeń:

• zna zasady zachowania bezpieczeństwa podczas zabaw zimowych i potrafi je sformułować,

• poprawnie udziela odpowiedzi na pytania zgodnie z treścią opowiadania i swoimi przemyśleniami,

• swobodnie wypowiada się tworząc skojarzenia,

• przestrzega zasad pracy w grupie.

Formy pracy: grupowa, indywidualna, zbiorowa.

Metody pracy: rozmowa kierowana, praca z tekstem, objaśnienie, mapa mentalna, metoda niedokończonych zdań.

Pomoce dydaktyczne: kartki z ilustracjami, duże arkusze papieru.

Przebieg zajęć

1. Skojarzenia.

Dzieci siedzą w kole. Na środku znajdują się luźno położone kartki. Są to ilustracje przedstawiające łyżwy, sanki, narty, dzieci na śniegu oraz dziecko bawiące się w domu. Kartki ułożone są obrazkiem do spodu. Wybrane dziecko odsłania jedną z kartek, następnie dzieci swobodnie wypowiadają się o tym, z czym kojarzy im się odsłonięty obrazek. Podobnie postępują z kolejnymi kartkami.

2. Nauczyciel odczytuje krótkie opowiadanie.

Do niedawna byłem przekonany, że o bezpieczeństwie podczas zimowych ferii wiem wszystko. Znałem na pamięć pogadanki wygłoszone przez naszą panią, policjanta, strażnika miejskiego, panią pedagog, dyrektora szkoły, redaktora w telewizji, nie wyłączając moich rodziców oraz babci. Wiedziałem jak się zachować podczas jazdy na łyżwach, sankach, nartach. Jak bezpiecznie bawić się na śniegu i gdy będę sam w domu. Potrafiłem wszystkie zasady i przestrogi wyrecytować z pamięci, obudzony nawet w środku nocy. Dlatego nie wiem, jak to się stało, że celowałem twardą śniegową kulą prosto w twarz Tomka. Dobrze, że w ostatniej chwili pomyślałem o bezpieczeństwie, bo nieszczęście wisiało na włosku. Nie wiem również jak to się stało, że dałem się namówić na zjeżdżanie na sankach z wysokiej górki, która niestety kończy się tam, gdzie zaczyna jezdnia. Dobrze, że w ostatniej chwili, tuż przed zjazdem, poszedłem po rozum do głowy, bo i tym razem nieszczęście wisiało na włosku. W jednej chwili przypomniałem sobie wszystkie wysłuchane pogadanki i teraz wiem, że każda była ważna, bo o bezpieczeństwie nigdy nie jest za dużo.

3. Wypowiedzi dzieci ukierunkowane pytaniami:

• O jakich pogadankach mówił chłopiec?

• Jakie zasady i przestrogi dotyczące bezpieczeństwa znał bohater opowiadania?

• Dlaczego nie doszło do nieszczęścia?

• Co znaczy, że mówić o bezpieczeństwie nigdy nie jest za dużo?

4. Praca w grupach.

Nauczyciel dzieli klasę na pięć grup. Każda grupa otrzymuje duży arkusz papieru oraz jedną z ilustracji, na temat których dzieci wypowiadały się na początku zajęć. Ilustrację przyklejają na środku arkusza, od niej rozpoczynają tworzenie mapy mentalnej (załącznik).

5. Każda grupa po kolei prezentuje swoją pracę. Pozostali mogą również podać swoje propozycje, które zostają dopisane na arkuszu.

6. Mapy zostają wywieszone w widocznym miejscu w szkole. Aby były zrozumiałe też dla uczniów klas pierwszych można uzupełnić je rysunkami.

7. Dzieci siedzą w kole. Nauczyciel poleca każdemu po kolei dokończenie zdania:

Moje ferie będą bezpieczne, bo…

8. Zadanie domowe.

Będę przestrzegał wszystkich zasad bezpiecznego zachowania się podczas zimowych ferii.

Małgorzata Sasin

– nauczycielka edukacji wczesnoszkolnej w Szkole Podstawowej nr 62 w Bydgoszczy

Artykuł O bezpieczeństwie nigdy za dużo – scenariusz zajęć dla klasy II i III pochodzi z serwisu Miesięcznik Wychowawca.

Każdy nauczyciel powinien mieć też świadomość własnych niedociągnięć i wad zawodowych. Praca nauczycielska wykonywana przez dłuższy czas, może wywołać u niektórych osób specyficzne ułomności charakteru, które czasem są niezauważalne, ale mogą utrudniać harmonijną współpracę w szkole. Należą do nich m.in.: apodyktyczność i upór, osłabienie samokrytycyzmu i uwielbienie, pozerstwo i afektacja, drobnostkowość, skłonność do plotkarstwa i intryg, nadwrażliwość, znieczulenie, czyli ograniczenie aktywności do minimum¹. Jeżeli wymienione problemy dotyczą większej liczby osób, wówczas na pewno utrudniają harmonijną współpracę w zespole nauczycielskim.

Niepokojące jest też zjawisko konkurencji zawodowej, z którym wiążą się np. różne przejawy nieuczciwości, intrygi, donosy. Szczególnie w środowisku nauczycielskim istnieje niebezpieczeństwo występowania przejawów wzajemnych niechęci, towarzyszących sukcesom lub aspiracjom zawodowym, małostkowości i zawiści czy wręcz złośliwości. Wbrew poglądom o korzyściach wypływających z rywalizacji, w ostatecznym rozrachunku okazuje się, że prowadzi ona do wrogości i agresji, osłabia więź emocjonalną, wypacza ideę współpracy oraz obniża poczucie godności².

W pracy nauczyciela dość istotne jest współdziałanie i współpraca z innymi nauczycielami. Poprzez wspólną pracę i wymianę doświadczeń nauczyciele mogą wzbogacać oraz rozwijać niezbędne kompetencje zawodowe i interpersonalne.

W relacji nauczyciel–nauczyciel bardzo ważne jest wzajemne wsparcie, zrozumienie i pomoc w realizacji podejmowanych działań, troska o kulturę pracy, w której nauczyciele mogą rozwijać swoje osobiste wizje, pokonywać stres i strach, czerpać energię i motywację do rozwoju własnego „mistrzostwa” .

Polskie Towarzystwo Nauczycieli wskazuje również zasady szczegółowe nauczyciela wobec pracowników oświaty³:

1. Nauczyciel wraz z nadzorem pedagogicznym i innymi pracownikami oświaty powinien tworzyć zespół ludzi wspomagających się w realizacji wspólnego celu, jakim jest nauczanie i wychowanie. Tworzenie grup nacisku dla obrony własnych korzyści jest niemoralne.

2. Nauczycieli powinny łączyć więzy koleżeństwa, współpracy, pedagogicznej solidarności i szlachetnego współzawodnictwa.

3. Nauczyciel doświadczony winien otoczyć opieką nauczycieli rozpoczynających pracę, służąc im radą i pomocą. Nauczyciel młodszy winien okazywać szacunek i uznanie kolegom z dłuższym stażem pracy.

4. Nauczyciel nie powinien podważać autorytetu innych nauczycieli i pracowników oświaty. Wszelkie uwagi o dostrzeżonych błędach w ich postępowaniu powinien najpierw przekazać bezpośrednio zainteresowanym.

5. Nauczyciel zobowiązany jest do nierozpowszechniania informacji z posiedzeń rad pedagogicznych.

6. Nauczyciele pełniący funkcje w nadzorze pedagogicznym zobowiązani są kierować się w swojej działalności zasadami niniejszego Kodeksu.

Opracowanie

dr Lidia Mergalska – nauczyciel Szkoły Podstawowej nr 13 w Starachowicach

Artykuł Między nauczycielami pochodzi z serwisu Miesięcznik Wychowawca.

Na nic nie przydadzą się nawet najlepsze umiejętności jeśli nauczyciel nie odkryje własnej tożsamości. Pytanie o tożsamość, o to, czy wiem kim jestem będąc nauczycielem, jest pytaniem o podstawę wszelkich moich umiejętności.

Jaka jest moja tożsamość jako nauczyciela? W Wikipedii znajdujemy wyjaśnienie pojęcia tożsamość – bycie tym samym człowiekiem (tą samą osobą); bycie sobą, bycie tym, za kogo się podajemy. Tożsamość to więcej niż identyczność, jednakowość.

Kim jesteśmy, gdy mówimy o sobie: „jestem nauczycielem”? Co to znaczy być nauczycielem? Przekazać odrobinę, albo bardzo wiele wiedzy? Radzić sobie z trudną klasą? Zajmować się wszelkiego rodzaju pomocą i powoli z nauczyciela przemieniać się w terapeutę? Stanąć ponad uczniami oraz ich ograniczeniami i po prostu robić swoje? Poświęcić się dla dobra uczniów, zapominając o własnych potrzebach?

Trudno znaleźć odpowiedź na to pytanie, bo nasze bycie nauczycielem to coraz częściej „upuszczona tożsamość”.

Słownik języka polskiego z 1919 r. tak tłumaczy słowo upuścić/upuszcza: „upuścić” znaczy uronić, nie dotrzymać, dać sobie z rąk upaść: „upuścić” znaczy opuścić, zaniechać, zaniedbać, nie dopilnować, nie skorzystać: Co masz, nie upuszczaj – powiadali nasi dziadowie, tzn. trzymaj, coś uchwycił, bo już to zginione, co raz upuszczone¹.

Upuszczenie nie jest zaniedbaniem świadomym, ze złą intencją działania. Ale jest wynikiem nieuwagi, roztargnienia, zapatrzenia się na coś, co rozprasza i dekoncentruje. Nie będąc świadomym zaniedbaniem, upuszczenie czegoś może wydawać się błahym przypadkiem, lekkim niedociągnięciem lub niechcianym wypadkiem przy pracy. Jednak ten błahy przypadek może być brzemienny w skutki, jeśli nie podniesie się tego, co zostało upuszczone.

Wiele upuściliśmy z naszej tożsamości nauczyciela. To trochę tak, jakby cała tożsamość utkana była z idealnie pasujących do siebie koralików, tworzących razem piękny przedmiot. Niestety, w wyniku nieuwagi ów drogocenny przedmiot upadł, a koraliki się rozsypały. Trzeba je pozbierać.

Co zostało upuszczone z naszej tożsamości nauczyciela?

Poszukiwanie odwiecznych, nieprzemijających wartości i sensu życia. Kiedyś jeden z moich uczniów, w ankiecie, w której uczniowie odpowiadali na pytanie: „Czego najbardziej pragniesz?”, napisał: „Szukam kogoś, kto by mi powiedział jaki jest sens życia. Szukam i nie znajduję”.

Pozwoliliśmy upaść na ziemię prawdzie o tym, że to, co materialne nie zaspokoi serca człowieka. Zbyt często nosząc w sobie pustkę, zrodzoną z głodu za tym, co naprawdę wartościowe, karmimy tym głodem naszych uczniów.

Upuściliśmy zdrowy rozsądek, który mówi, że człowiek dorasta w trudzie i wyzwaniach. Nadmierna ochrona nie buduje, ale niszczy. Stworzenie edukacji bez wymagań i konsekwencji jest kijem, który ma dwa końca. Uderza zarówno w ucznia, jak i w nauczyciela. Tymczasem głos zdrowego rozsądku mówi: „(…) w dziecku człowieczym będziecie się starali obudzić człowieka, ucząc je przemieniać siebie w coś, co je przerasta, gdyż nie umiejąc tego, zamknie się w twardej skorupie. Tylko zetknięcie się z koniecznością – niesie ocalenie. Pożytek daje to, co stawia opór²”

„Posypała” nam się prawda o tym, że człowiek człowiekowi nie wystarczy, i że bez odniesienia do Boga wszystko zaledwie bywa, człowiek skazany jest na wieczną przygodność i tułaczkę. „Człowiek nie może za pomocą myślenia wydobyć się ze zła, bo to właśnie umysł, czyli organ myślenia, uległ schorzeniu, stał się nieposłuszny swemu właścicielowi, jakby niezależny od niego. Człowieka tego może ocalić tylko jego wola, albo wiara”³.

Pozwalając na to, że wysunęła nam się z rąk i serca wiara w Boga, pozwoliliśmy oszukać się wiarą w siebie. Wiele z tego, co nas otacza i ma na nas wpływ mówi: „Jesteś tego wart! Dasz radę! Masz w sobie dość siły!”. Tymczasem, zamiast mocy, spotykamy w sobie nieraz rozczarowanie i pustkę, do której jednak przyznać się nie wolno, bo przecież… sukces jest miarą wartości człowieka – nauczyciela! A w rzeczywistości: „Owi poszukiwacze Nadczłowieka, którzy zawsze spodziewają się go znaleźć we własnym lustrze: owi pisarze mówiący o odciśnięciu własnej osobowości zamiast o stworzeniu żywego świata – wszyscy oni znajdują się dosłownie o krok od przerażającej pustki. A kiedy przyjazny świat otaczający człowieka czernieje jak najczarniejsze kłamstwo, kiedy przyjaciele rozpływają się jak zjawy, a fundamenty świata rozsypują się w gruzy, i kiedy człowiek, nie wierząc w nic i w nikogo, zostaje sam na sam, ze swoim koszmarem – wtedy właśnie należałoby wypisać nad nim z mściwą ironią dumne motto indywidualistów: <On wierzy w siebie>” ( Chesterton).

Upuściliśmy przekonanie, że nauczyciel jest człowiekiem pokornym. Pokora to nie życiowe nieudacznictwo i przekonanie, że nic nie potrafię, ale świadomość tego, że ciągle muszę się uczyć, szukać, poznawać, wchodzić głębiej… Zdaje nam się teraz, że zdobywając kolejne dyplomy i stopnie awansu zawodowego wiemy więcej, widzimy lepiej – i już więcej nie musimy. I może dlatego przegapiamy to, co najbardziej oczywiste i niczym niezastąpione. A przecież: „To człowiek pokorny dokonuje wielkich rzeczy. To człowiek pokorny dokonuje rzeczy śmiałych. To on dostrzega niezwykłe perspektywy, a to z trzech oczywistych przyczyn: po pierwsze, bardziej niż ktokolwiek inny wytęża wzrok, by je zobaczyć; po drugie, jest bardziej przejęty i rozradowany, gdy je ujrzy; po trzecie, widzi je lepiej i dokładniej, bo w mniejszym stopniu są zafałszowane przez trywialną i zarozumiałą stronę jego natury”⁴.

Jak szukać własnej tożsamości?

Trzeba szukać prawdy pamiętając o tym, że: „Prawda jest dziwniejsza od fikcji. Prawda z konieczności musi być dziwniejsza od fikcji, bo fikcję wymyślamy tak, by nam odpowiadała”⁵. I pamiętać trzeba, że tylko ten nauczyciel, który w pełni odnajdzie własną tożsamość jako nauczyciel, będzie w pełni kompetentny i sprosta nawet najtrudniejszym wymaganiom.

s. M. Urszula Kłusek

– pallotynka, wieloletnia katechetka. Autorka artykułów i książek dla dzieci, rodziców, katechetów i nauczycieli. Prowadzi spotkania dotyczące współczesnych zagrożeń w wychowaniu i rozwoju dzieci.

Artykuł Tożsamość a kompetencje współczesnego nauczyciela pochodzi z serwisu Miesięcznik Wychowawca.

1. Czy posłuszeństwo i wolność są przeciwstawne?

• Jak myślicie: czy posłuszeństwo to ograniczenie wolności, czy jej realizowanie?

• Może się wydawać, że to ograniczenie wolności, jeśli wolność oznaczałaby robienie tego, „co mi się akurat chce”. Ale spełnianie niedobrych zachcianek i kaprysów jest raczej oznaką zniewolenia:

• Łasuchowi zawsze chce się jeść słodycze i nie ma on siły woli czasem z nich zrezygnować. Jest zniewolony przez łakomstwo.

• Gdy ktoś ciągle gra na komputerze zaniedbując naukę, sen, obowiązki domowe i relacje z członkami rodziny, okazuje się zniewolony przez ten typ rozrywki: staje się niewolnikiem komputera.

2. Pan Jezus jest najbardziej wolnym człowiekiem i najbardziej posłusznym

• W Ewangelii św. Łukasza czytamy, że gdy Jezus miał 12 lat, po świętach w Jerozolimie wrócił do Nazaretu i był posłuszny Maryi i Józefowi. Jezus, Syn Boga Żywego, był zawsze posłuszny swoim ziemskim rodzicom.

• Św. Paweł mówi, że Chrystus uniżył siebie samego, stając się posłusznym aż do śmierci, i to śmierci na krzyżu. Pan Jezus wybawił nas od grzechu i śmierci poprzez swoje posłuszeństwo Bogu Ojcu, które kosztowało Go mękę i śmierć na krzyżu.

• W Panu Jezusie nie ma konfliktu między wolnością a posłuszeństwem, bo realizuje swoją wolność poprzez bycie posłusznym osobom, które Go kochają: Bogu Ojcu oraz Jego ziemskim rodzicom, Maryi i Józefowi.

• Co jest więc miarą wartości wolności człowieka? Nie bezgraniczne spełnianie kaprysów i zachcianek, ale wartość tego, komu tę wolność podporządkowujemy. Jeśli poświęcamy naszą wolność grom, ma małą wartość gier; jeśli podporządkowujemy ją naszym rodzicom, którzy nas kochają i chcą naszego dobra, ma wartość pięknej miłości ludzkiej; kiedy oddajemy ją Panu Bogu, ma wartość boską, nieskończoną, nadprzyrodzoną.

3. Historia Olka w jego nowej szkole

Pani wychowawczyni dowiedziała się, że do jej klasy 6b ma dojść nowy uczeń: Olek. Chłopiec w innych dwóch szkołach stwarzał trudności, ta obecna miała być trzecią. Klasa szósta była zgrana i pani nie chciała, aby dobra atmosfera prysła wraz z pojawieniem się nowego ucznia. Zanim Olek przyszedł pierwszy raz, pani powiedziała uczniom: „Dojdzie do nas nowy kolega, przywitajcie go przyjaźnie. Dla niego to jest trudna sytuacja, więc może zachowywać się w różny sposób. Spróbujmy mu pomóc dobrze poczuć się w naszej klasie. Może ktoś mógłby go zaprosić do siebie do domu, aby szybciej Was poznał? Kto byłby chętny, aby pomóc mu nadrobić zaległości? Piłkarze – czy możecie go na początku wybierać pierwszego do składów? Starajcie się o to, aby Olek mógł się tak dobrze czuć w klasie, jak i Wy”. Kiedy Olek przyszedł pierwszy raz do szkoły, jeden z uczniów zaprosił go do siedzenia razem w ławce. Chłopiec został serdecznie przyjęty przez klasę, poczuł się zaakceptowany. Skoro zapraszali go do domów, szybko się z wieloma kolegami zaprzyjaźnił i starał się zachowywać tak dobrze, jak oni. Olek skończył tę szkołę, poszedł na studia, założył rodzinę i jeszcze po wielu latach cała ta klasa odwiedzała swoją dawną panią wychowawczynię, której wszyscy byli szczerze wdzięczni za jej serce dla uczniów.

W tej historii widzimy, że wolność nie oznacza tego, że każdy robi to, co mu się chce, podoba, w danej chwili, ale wolność polega na czynieniu dobra, na posłuszeństwie osobie, która chce dobra dla nas i dla innych. Uczniowie 6b byli posłuszni pani wychowawczyni i przyczynili się do tego, że Olek nauczył się przy nich dobrych postaw.

• Czy potraficie pokazać inne przykłady tego, że wolność i posłuszeństwo nie kłócą się ze sobą?

Ks. Adam Sołomiewicz

– kapelan szkoły „Żagle” w Warszawie, doktor filozofii (Uniwersytet Nawarry) w dziedzinie antropologii

Artykuł Osoba wolna jest posłuszna pochodzi z serwisu Miesięcznik Wychowawca.

Natalia W.

Witam,

po raz kolejny w Państwa zapytaniu pojawia się problem w relacjach nauczyciel – rodzic. Tym razem rzecz dotyczy specyficznej sytuacji wykorzystania współczesnych mass mediów do wspólnego kontaktu.

Wyjaśnijmy jedną rzecz – cokolwiek o tym myślimy – rodzice mają prawo używać Facebooka dla swoich celów. Faktycznie popularne stało się wykorzystanie tego narzędzia do opiniowania placówek, produktów, sklepów itp. Czy ktoś z tego korzysta – to już jego prywatna sprawa. Prawdą jest również to, że osoby wypowiadające się mają różne zdania i wyrażają je za pomocą najróżniejszych słów. W zasadzie nie mamy na to wpływu – jeśli bezpośrednio nie dotyczy to naszej osoby. Ewentualnie można prosić administratora strony/grupy o dopilnowanie stosowania ogólnie przyjętych reguł zabierania głosu w różnych kwestiach.

Moim zdaniem, nauczyciele nie powinni zabierać głosu w dyskusjach toczących się na FB, a dotyczących szkoły. Można opcjonalnie pokusić się o jakąś rzetelną neutralną opinię dotyczącą szkolnictwa – coś co nie wpłynie na postrzeganie ani nauczycieli, ani szkoły. Dzięki takiej postawie nauczyciele pokażą lojalność wobec nie tylko placówki, w której pracują, ale również dyrekcji i grona pedagogicznego. Jeśli nawet nie spodoba się to rodzicom, wyjdziemy jako nauczyciele z twarzą wobec swoich kolegów, a być może również uczniów. To samo – wydaje mi się – dotyczy „wywoływania do odpowiedzi” nauczycieli przez rodziców na różnych forach. Nie ma obowiązku odpowiadania, ale również zawsze można grzecznie odpisać, że jeśli ktoś chce porozmawiać z nami na dany temat, to zapraszamy na dyżur. Takie kwestie należy omawiać również na spotkaniu z rodzicami. Najlepiej od razu na pierwszym z nich odnieść się do sprawy jasno i wyraźnie przedstawić, jakie są dopuszczalne formy kontaktu rodziców z nauczycielem. Myślę, że warto wyjaśnić rodzicom, że nie mamy chęci wypowiadania się w mass mediach na temat czy to szkoły, czy szkolnictwa w ogóle. To jest nasza potrzeba – i prosimy o jej uszanowanie. Co nie oznacza, że nie możemy rozmawiać z rodzicami bezpośrednio, jeśli będą mieli taką potrzebę.

Pojawia się jeszcze problem, jak przedstawić to swoim uczniom. Jeśli chodzi o uczniów – to może również warto zrobić ogólną pogadankę na temat komunikacji i wpleść w nią kontaktowanie się na pośrednictwem Internetu (wady i zalety takiego sposobu). Wówczas można, nie odnosząc się do nikogo konkretnie, przedstawić, jak najlepiej przeprowadzać trudne rozmowy czy to na linii rodzic – nauczyciel, czy uczeń – nauczyciel.

MP

Magdalena Poprawa

– pedagog, psychoterapeuta

Artykuł Okiem psychologa – luty pochodzi z serwisu Miesięcznik Wychowawca.

Jest czymś charakterystycznym (i bardzo smutnym) dla stanu naszej debaty publicznej, że te zmiany są w niej praktycznie nieobecne. Trzeba zaznaczyć, że nowe zasady kształcenia przyszłych nauczycieli to spełnienie ważnego warunku, niezbędnego do poprawy jakości kształcenia w polskich szkołach. Równocześnie należy podkreślić, że wprowadzone od bieżącego roku akademickiego nowe standardy kształcenia przyszłych nauczycieli są efektem kompromisu pomiędzy rozmaitymi środowiskami akademickimi, jak również politycznymi, co sprawia, że powinniśmy je traktować jako pierwszy, ale znaczący krok na drodze zbudowania optymalnego systemu kształcenia przyszłych nauczycieli. Jego realizacja musi kosztować zdecydowanie więcej w odniesieniu do pojedynczego studenta niż środki obecnie przeznaczane na ten cel. Gdybyśmy jednak ograniczyli kształcenie przyszłych nauczycieli tylko do najlepszych polskich uniwersytetów, to wówczas moglibyśmy w sposób zdecydowanie bardziej racjonalny wykorzystać przeznaczane na ten cel środki. Obecnie są one bardzo rozpraszane pomiędzy zbyt wiele szkół wyższych, z których znaczna część nie zapewnia przyszłym nauczycielom odpowiedniej jakości kształcenia.

Ogromne zmiany w kształceniu nauczycieli edukacji przedszkolnej i wczesnoszkolnej

Najbardziej radykalne zmiany nastąpiły w obszarze kształcenia przyszłych nauczycieli edukacji przedszkolnej i wczesnoszkolnej. Od 1.10.2019 r. jedyną drogą do uzyskania uprawnień do pracy nauczycielskiej w przedszkolach i szkolnym nauczaniu początkowym są jednolite, pięcioletnie kierunkowe studia magisterskie. Od początku bieżącego roku akademickiego zniknęła możliwość studiowania na kierunku pedagogika, ze specjalnością edukacja przedszkolna i wczesnoszkolna, zniknęły również kwalifikacyjne trzysemestralne studia podyplomowe, umożliwiające uzyskanie uprawnień do pracy nauczycielskiej z najmłodszymi dziećmi. Warto dodać, że kończąc takie studia podyplomowe kwalifikacje do pracy w przedszkolach i nauczaniu początkowym mógł uzyskać absolwent dowolnego kierunku studiów. Równocześnie znaczna liczba takich studiów prowadzona była przez szkoły wyższe niespełniające odpowiednich wymagań (obecnie nie mogą one prowadzić jednolitych pięcioletnich studiów magisterskich), co sprawiło, że z najmłodszymi dziećmi pracuje obecnie sporo osób o niskich kompetencjach. W efekcie edukacja wczesnoszkolna jest jednym z najsłabszych elementów naszego systemu oświatowego. Szczególnie smutny obraz przedstawia jej matematyczna część. Bardzo wiele uzdolnionych dzieci było – i niestety ciągle jeszcze jest – hamowanych w swoim matematycznym rozwoju. Przychodzące do pierwszej klasy dzieci radzące sobie z dodawaniem i odejmowaniem, znające tabliczkę mnożenia, operujące na liczbach ujemnych, musiały „uczyć się” znajomości poszczególnych cyfr, co często wprawiało je, delikatnie to określając, w zdumienie. W znacznej mierze winna takiej sytuacji jest obowiązująca podstawa programowa, ale również niskie kompetencje matematyczne nauczycielek i nauczycieli edukacji wczesnoszkolnej sprawiały, że traktowali oni takie dzieci jako „zło konieczne”.

Dzieci w nauczaniu wczesnoszkolnym bardzo często tracą posiadaną ciekawość poznawczą, wpadając w szkolny schemat. Nowy system kształcenia nauczycieli, mających w przyszłości pracować z najmłodszymi, ma sprawić, że przed dziećmi staną osoby dobrze przygotowane do pracy z nimi, ale również w pełni kompetentne w zakresie nauczania zintegrowanego, umiejące rozbudzać i rozwijać uczniowskie talenty. Trzeba zaznaczyć, że w nowym systemie kształcenia przyszłych nauczycieli edukacji przedszkolnej i wczesnoszkolnej wzmocnieniu uległo kształcenie w poszczególnych elementach edukacji zintegrowanej, jak również pojawił się warunek prowadzenia tych zajęć przez specjalistów w danej dyscyplinie, czyli np. elementy matematyki będą nauczane przez matematyków, a nie jak dotychczas bywało przez specjalistów w zakresie pedagogiki wczesnoszkolnej i przedszkolnej. Pomysł na nową formułę kształcenia przyszłych nauczycieli przedszkoli i edukacji wczesnoszkolnej zakłada, że będą oni w pełni przygotowani do prowadzenia wszystkich elementów kształcenia zintegrowanego. Tymczasem już teraz jest to podważane w kontekście m.in. nauczania języka angielskiego, prowadzenia zajęć muzycznych czy ruchowych. Może jednak warto sprawdzić, jak absolwentki (a może również absolwenci) jednolitych pięcioletnich studiów magisterskich z edukacji przedszkolnej i wczesnoszkolnej będą sobie radzić z wszystkimi elementami kształcenia zintegrowanego.

Kształcenie nauczycieli przedmiotu wg nowych zasad

W przypadku kształcenia przyszłych nauczycieli przedmiotu, najważniejsza zmiana dotyczy wprowadzenia warunku studiowania tego samego (lub ewentualnie bardzo zbliżonego) kierunku w cyklu pięcioletnim, czyli np. przyszły nauczyciel historii powinien studiować historię zarówno na pierwszym, jak i na drugim stopniu studiów. Innymi słowy nie będzie już możliwości uzyskania uprawnień do nauczania danego przedmiotu, jeżeli był on kierunkiem studiów tylko na jednym stopniu. Równocześnie podniesione zostały wymagania dla uczelni mogących kształcić przyszłych nauczycieli. Z kolei programy zajęć z pedagogiki, psychologii i dydaktyki zostały mocno zakorzenione w szkolnej (oświatowej) rzeczywistości, jak również wzmocniona została rola praktyki pedagogicznej. Jednak, aby można było w pełni wykorzystać możliwości, jakie stwarza praktyka dla dobrego przygotowania studenta do przyszłych nauczycielskich zadań, powinna ona zostać poważnie potraktowana finansowo, co pozwoliłoby zapewnić uczelniom właściwe warunki do jej prowadzenia. Pięcioletni cykl kształcenia kierunkowego prowadzony na dobrym uniwersytecie ma sprawić, że przyszły nauczyciel nie będzie miał żadnych problemów ze znajomością nauczanego przedmiotu (obecnie niestety takie sytuacje mają miejsce). Dodatkowo mocne powiązanie zajęć przygotowania pedagogicznego z oświatową rzeczywistością powinno sprawić, że zmniejszone do minimum zostaną problemy adaptacyjne początkującego nauczyciela w szkolnym środowisku; zostanie on m.in. lepiej przygotowany do budowania dobrych relacji z rodzicami swoich uczniów. Ogromne znaczenie w tej materii ma prowadzenie zajęć z przyszłymi nauczycielami przez nauczycieli akademickich, mających doświadczenie bogatej w sukcesy pracy w systemie oświaty.

Nauczyciele konkretnego przedmiotu będą mogli uzyskiwać dodatkowe kwalifikacje do nauczania przedmiotu pokrewnego (a nie jak dotychczas dowolnego) na kwalifikacyjnych studiach podyplomowych. Jednak te studia o danym kierunku będą mogły prowadzić tylko te uczelnie, które będą prowadzić studia I i II stopnia z tego kierunku. W efekcie liczba podmiotów prowadzących studia podyplomowe zdecydowanie spadnie. Trzeba dodać, że na rynku nauczycielskich kwalifikacyjnych studiów podyplomowych mieliśmy dotychczas wręcz patologiczną sytuację. Zresztą najczęściej nauczyciele mający kłopoty ze znajomością materii nauczanego przedmiotu posiadali uprawnienia do jego nauczania zdobyte na studiach podyplomowych. Nie można jednak nie wspomnieć, że właśnie unormowania dotyczące studiów podyplomowych wymagają sprecyzowania, gdyż ich obecne brzmienie pozwala na zbyt swobodne interpretacje, co może sprawić, że w małym stopniu ograniczone zostaną istniejące w tym obszarze nieprawidłowości. Poza tym aktualnie studia podyplomowe nie podlegają kontroli Polskiej Komisji Akredytacyjnej (PKA). Tymczasem w przypadku nauczycielskich studiów kwalifikacyjnych powinna obowiązywać podobna procedura ich sprawdzania przez PKA, jak w przypadku studiów wyższych.

Pedagodzy specjalni na jednolitych studiach magisterskich

Od bieżącego roku akademickiego istotne zmiany nastąpiły również w kształceniu przyszłych nauczycieli placówek dla dzieci i młodzieży o specjalnych potrzebach edukacyjnych. Otóż studia na kierunku pedagogika specjalna stają się pięcioletnimi jednolitymi studiami magisterskimi. W ich ramach kształceni będą przyszli pedagodzy specjalni, logopedzi oraz nauczyciele prowadzący zajęcia wczesnego wspomagania dziecka. Przy czym w tym obszarze dla niektórych specjalności pozostanie możliwość uzyskania kwalifikacji poprzez studia podyplomowe.

Zagrożenia

Trzeba zaznaczyć, że obecnie uprawnienia nauczycielskie będzie mogła uzyskać tylko osoba legitymująca się co najmniej wykształceniem magisterskim. Kształceni wg nowych zasad nauczyciele powinni być generalnie lepiej niż dotychczas przygotowani do wykonywania swoich zadań. Warto dodać, że w finalnej fazie są prace nad nowym rozporządzeniem MEN w sprawie kwalifikacji wymaganych od nauczycieli, skorelowanym z nowymi standardami kształcenia przyszłych nauczycieli. Istnieje jednak poważna obawa, że jeżeli nie zmieni się system wynagradzania nauczycieli na prawdziwie motywacyjny, umożliwiający najlepszym i dobrym nauczycielom wysokie i dobre wynagrodzenia, to ci potencjalnie bardzo dobrzy nauczyciele w większości niestety nie podejmą pracy w szkolnictwie. W efekcie może dojść do sytuacji, w której trzeba będzie zrezygnować z wyższych wymagań dla przyszłych nauczycieli, wprowadzanych przez nowe standardy ich kształcenia, jak również obniżyć stawiane im wymagania kwalifikacyjne, aby zapewnić dzieciom i młodzieży jakichkolwiek nauczycieli. Gdyby doszło do takiej sytuacji, to mielibyśmy do czynienia z prawdziwą edukacyjną katastrofą. Stąd też obecnie szczególnego znaczenia nabiera kwestia szybkiego wprowadzenia w życie nowego systemu nauczycielskich wynagrodzeń, w którym ich wysokość będzie bezpośrednio powiązana z jakością i efektywnością pracy poszczególnych osób. Czy jednak będzie wola polityczna do wprowadzenia takich zmian? Czy dyrektorzy placówek będą popierać takie rozwiązanie? Czy dobrzy i bardzo dobrzy nauczyciele będą wspierać takie działania, rozumiejąc, że w ich interesie jest autentycznie motywacyjny system wynagrodzeń?

Jerzy Lackowski

Artykuł Zmiany w kształceniu nauczycieli szansą na lepszą szkołę pochodzi z serwisu Miesięcznik Wychowawca.

Nie sposób nie znaleźć analogii z dzisiejszym światem. Barbarzyńcy już weszli do naszego Królestwa. Mówią, że nie ma prawdy, albo że każdy ma swoją własną „prawdę” i że żyjemy w czasach postprawdy. Barbarzyńcy, choć posiadają tytuły profesorów (o zgrozo!) uważają, że związki dwóch mężczyzn rodzą więcej dzieci niż małżeństwa, chcą by zwierzęta miały dowody osobiste i paszporty, i by uznano ich prawa. Nie znają św. Franciszka i chrześcijańskiej miłości do wszystkiego, co Bóg stworzył. Polscy barbarzyńcy nie śpiewają kolęd, gdyż w porównaniu z „Jingle Bells” wydają się im bardzo prymitywne. Barbarzyńcy zachęcają dzieci do masturbacji. Chcą zniszczyć nasze skarby: przekonanie o istnieniu prawdy, poczucie sensu, naturę ludzką, wzajemne zaufanie ludzi, małżeństwo, rodzinę, dzieci, Kościół, wszystkie autorytety. Oni chcą wymazać święta, tradycję, Ewangelię. Są ignorantami. Nie wiedzą dlaczego mamy już 2020 rok, a chcieliby może liczyć lata od zbrodniczej rewolucji francuskiej, a nawet październikowej. Uważają Inkę za bandytę i równocześnie się jej boją. Nie wiedzą, kto dał Polsce wolność.

To jest naprawdę starcie cywilizacji. Trzeba wziąć udział w zmaganiu. Wspomniany Augustyn był przekonany, że dopóki człowiek walczy jest zwycięzcą. To nie jest walka nienawiścią. To jest ochrona skarbów. Chodzi o wierność skarbom, by pozostały skarbami. Skarby są piękne i warte obrony.

Zróbcie dobre rekolekcje w szkole. Pomóżcie kapłanom i katechetom. Nie stójcie obok. To jest wspólna sprawa. Niech barbarzyństwo was nie zwycięży. Niech nie ogarnie młodych.

bp Piotr Turzyński

–

Artykuł O barbarzyńcach i skarbie pochodzi z serwisu Miesięcznik Wychowawca.

(bibliografia w wyborze)

„Kompetencja to harmonijna kompozycja wiedzy, sprawności, rozumienia oraz pragnienia” (Maria Czerepaniak-Walczak)

Książki i artykuły z czasopism:

1. Fundament kompetencji pedagogicznych / Joanna Femiak // Psychologia w Szkole. – 2010, nr 3, s. 113–119.

2. Inicjatywność i przedsiębiorczość jako kompetencja kluczowa (nauczyciela) XXI wieku / Joanna Jaworska // Problemy Opiekuńczo-Wychowawcze. – 2018, nr 8, s. 3–10.

3. Inteligencja emocjonalna jako kluczowa kompetencja współczesnego nauczyciela / Irena Przybylska // Chowanna. – T. 1 (2006), s. 85–95.

4. Kompetencje coachingowe nauczycieli: jak rozwijać potencjał ucznia w szkole / Lilianna Kupaj, Wiesława Krysa. Warszawa: Wolters Kluwer, 2014. – 183 s.

5. Kompetencje diagnostyczne i terapeutyczne nauczyciela / pod red. nauk. Danuty Wosik-Kawali, Teresy Zubrzyckiej-Maciąg. Wyd. 2. Kraków: „Impuls”, 2013. – 248 s.

6. Kompetencje emocjonalne nauczyciela / Joanna Madalińska-Michalak, Renata Góralska. Warszawa: Wolters Kluwer Polska, 2012. – 248 s.

7. Kompetencje interpersonalne w pracy współczesnego nauczyciela / red. nauk. Stefan T. Kwiatkowski. Warszawa: Wydaw. APS, 2017. – 288 s.

8. Kompetencje kreatywne nauczyciela wczesnej edukacji dziecka / pod red. nauk. Ireny Adamek i Józefy Bałachowicz. Kraków: „Impuls”, 2013. – 292 s.

9. Kompetencje nauczyciela szkoły współczesnej / Wacław Strykowski, Justyna Strykowska, Józef Pielachowski. – Wyd. 2. Poznań: Wydaw. eMPi2, 2007. – 231 s.

10. Kompetencje społeczne i międzykulturowe nauczycieli i pedagogów w świetle badań własnych / Mariola Badowska // Kultura i Edukacja. – 2018, nr 3, s. 184–200.

11. Kompetencje przyszłych i czynnych zawodowo nauczycieli / Maria Kocór // Edukacja i Dialog. – 2011, nr 3–4, s. 56–63.

12. Kompetencje społeczne: metody pomiaru i doskonalenia umiejętności interpersonalnych. Warszawa: Wolters Kluwer, 2016. – 215 s.

13. Kompetencje współczesnego nauczyciela: (bibliografia w wyborze) / Elżbieta Trojan // Nowa Szkoła. – 2016, nr 7, s. 52–59.

14. Kształcenie nauczycieli: wyzwanie i zaangażowanie / pod red. Witolda Bobińskiego, Jolanty Sujeckiej-Zając. Kraków: „Universitas”, 2019. – 192 s.

Elżbieta Trojan – RZPWE-PBW Opole

Artykuł Kompetencje współczesnego nauczyciela pochodzi z serwisu Miesięcznik Wychowawca.

CELE:

CEL STRATEGICZNY:

uczniowie poznają wartość planowania zadań życiowych

CELE OPERACYJNE:

Uczniowie:

– znają i wymieniają korzyści wynikające z dobrego planowania

– rozumieją znaczenie celów długofalowych i krótkofalowych

– potrafią sformułować własne cele życiowe z uwzględnieniem czasu realizacji

– stosują w praktyce umiejętności planowania zadań życiowych o różnym zakresie czasowym

METODY: słońce, projekt

FORMY: indywidualna i grupowa przez działalność twórczą

POMOCE: arkusz „Słoneczko” oraz „Co zamierzasz?”

PRZEBIEG LEKCJI

Załącznik 1

Arkusz: „Słoneczko”

(Źródło: J.M. Łukasik, Spoko lekcja 2, czyli jeszcze więcej sposobów na oryginalne zajęcia. Kielce: Jedność 2011, s. 89–90)

Załącznik 2

Arkusz „Co zamierzam osiągnąć?”

(Źródło: J.M. Łukasik, Poznać siebie i dbać o rozwój. W drodze do sukcesu. Kraków 2016, s. 97 oraz Załączniki. Co zamierzasz? [w:] G. Lutomski (red.), Uczyć inaczej. Poznań 1994, s. 185).

Bibliografia do lekcji:

Lutomski G. (red.), Uczyć inaczej. Poznań 1994.

Łukasik J.M., Poznać siebie i dbać o rozwój. W drodze do sukcesu. Kraków 2016.

Łukasik J.M., Spoko lekcja 2, czyli jeszcze więcej sposobów na oryginalne zajęcia. Kielce 2011.

Artykuł O skutecznej realizacji zadań życiowych – godzina wychowawcza dla uczniów liceum pochodzi z serwisu Miesięcznik Wychowawca.

Wstęp

Cała droga krzyżowa jest naszym patrzeniem na krzyż. Patrzę na Ciebie, ileś przeszedł dla mnie. Ale droga krzyżowa jest też drogą wiary. Wiary Bogu. Jest drogą zaufania – bo trzeba zaufać Panu, aby podjąć trud wędrowania, trzeba zaufać, aby wiedzieć, że wszystko co się zdarza w moim życiu jest od Ciebie. Już na początku tej drogi krzyża, można usłyszeć dźwięk gwoździ, wbijanych w Twoje Święte Ciało. Słychać Twój krzyk. Do dziś brzmią w moich uszach słowa wypowiedziane przez Ciebie z krzyża – wykonało się. Jezu, pomóż nam przetrwać wszystkie trudy naszego życia, daj nam przyjmować co dzień wolę Ojca.

Całuję ten krzyż

Beznamiętny niemówiący

By uklęknąć na pacierze

Bez miłości i czułości

Ale trochę mam nadziei

Garstkę wiary że istniejesz

Ona trzyma mnie

Pod tym krzyżem

Obok krzyża

Niosąc krzyż na swym ramieniu

Wiedz Panie

Stacja I Pan Jezus na śmierć skazany

Kłaniamy Ci się Panie Jezu Chryste i błogosławimy Tobie.

Piłat wykonuje gest obmycia rąk, wszystko staje się jasne. Jezu, już przy pierwszej stacji słyszę Twoje słowo wypowiedziane na krzyżu – „Pragnę”. Z tym słowem wchodzisz na drogę krzyża – mówiąc „pragnę” wyrażasz chęć pełnienia woli Ojca. Pragnę robić to, czego Ty chcesz, Ojcze, ode mnie. Ty Ojcze wiesz, co dla mnie jest najlepsze. Jezu, Twoja postawa posłuszeństwa wobec Ojca przyniosła zwycięstwo, ucz nas spełniać wolę Ojca. Ucz nas pragnąć Boga w naszym życiu. Niech moja wola stanie się Twoją. Jest jednak pytanie – jak rozpoznać wolę Ojca? Patrzę na Ciebie, Jezu: modlisz się; zawsze gdy Bóg działa w Twoim życiu, modlisz się – nawet w godzinę śmierci, kiedy zdaje się, że Ojciec kryje się przed Tobą, modlisz się – Boże mój, Boże mój. Pragnę, Panie, pełnić Twoją wolę – naucz mnie modlić się, bo tylko wtedy będę mógł być prawdziwie Twój.

Stacja II Pan Jezus bierze krzyż na swe ramiona

Kłaniamy Ci się Panie Jezu Chryste i błogosławimy Tobie.

„Wykonało się” – Wyrok zapadł, rozpoczęła się droga krzyża. Wykonało się – podjąłeś zadanie, które dał Ci Ojciec. Przyjmujesz – to jest wiara – przyjąć cierpienie ze względu na Boga. Jezu, po co moje wczesne wstawanie rano i przesiadywanie do późna w nocy, jeśli nie ma Boga; Po co mój czas na kolanach i moje słowa, jeśli Boga nie ma. Ty najlepiej pokazujesz: Bóg jest – i wszystko co w moim życiu robię powinienem czynić ze względu na Boga. Ty, Panie, ze względu na Ojca i posłuszeństwo odkupiłeś człowieka.

Stacja III Pierwszy upadek

Kłaniamy Ci się Panie Jezu Chryste i błogosławimy Tobie.

Przebacz im Panie, bo nie wiedzą co czynią. Jezu, upadasz pod ciężarem belki. Nikt nie chce pomóc, zostajesz sam. Czuję Twoją samotność, nie masz z kim podzielić bólu. Jezu, przebaczasz najgorsze obelgi. Przebaczasz oprawcom każdą ranę. A przecież jesteś cały poraniony. Na Twoim ciele nie ma miejsca, które nie byłoby raną. Dusza przeniknięta bólem samotności. Panie, ucz mnie przebaczać, jak Ty. Ucz mnie przebaczać to, co najgorsze. Jeśli ktoś zadaje mi ból – Ty milczysz – a ja oddaję. Kiedy ktoś skrzywdził mnie słowem – Ty milczysz – a ja oddaję. Nie zatrzymamy zła inaczej, jak tylko kiedy złem na zło nie odpowiemy.

Stacja IV Spotkanie Matki

Kłaniamy Ci się Panie Jezu Chryste i błogosławimy Tobie.

Oto syn Twój. Matka słyszy z Twoich ust testament – oto syn Twój. Maryjo – masz specjalne zadanie: wychowywać. Zajmować się synem powierzonym Ci przez Jezusa. Masz go chować, ukrywać przed złem, pokazywać co dobre. Ja jestem synem, który został ofiarowany Matce. Jezu, pozwalaj mi dać się kształtować. Dać się wychowywać przez Matkę. Całe nasze życie jest rzeźbą – to ja jestem klockiem drewna, z którego ma powstać piękny kształt – ale aby klocek nabrał kształtu, trzeba ostrym dłutem i młotkiem po kawałku usuwać niepotrzebne elementy. Kształtowanie bryły może boleć. Ale efekt jest piękny. Oto syn Twój. Jezu, przy tej stacji uczymy się od Ciebie posłuszeństwa Matce – posłuszeństwa, które kształtuje mnie.

Stacja V Szymon pomaga nieść krzyż

Kłaniamy Ci się Panie Jezu Chryste i błogosławimy Tobie.

Jeszcze dziś będziesz ze Mną w raju. Szymon jest przymuszony, nie chce spełniać tego, co każą mu żołnierze. Okazuje się jednak, że nie ma odwrotu. Każdy krok Szymona, krok który stawiał idąc na Górę, był krokiem nawrócenia. Jezu, Twoja krew spływała po Szymonie, a on się nawracał. Wolą Ojca było wasze spotkanie. Spotkałeś Chrystusa, bo Go potrzebujesz – dzięki Niemu zmieniałeś myślenie o życiu. Jezu, żadne spotkanie w moim życiu nie jest bezsensowne i niepotrzebne. Wszyscy których stawiasz na mojej drodze służą mojemu nawróceniu. Daj mi, Panie, łaskę co dzień spotykać Ciebie. Spotykać Ciebie w drugim człowieku, ale i w Słowie, i w modlitwie, i na adoracji.

Stacja VI Weronika ociera twarz Jezusowi

Kłaniamy Ci się Panie Jezu Chryste i błogosławimy Tobie.

Znowu słychać „Pragnę”. Pragnę być dla ciebie, człowieku. Weronika chciała ulżyć Ci w cierpieniu, ocierając twarz całą zalaną potem zmieszanym z krwią, a to Ty, Panie, dałeś jej dar. Weronika dostała doświadczenie. Mogła Cię spotkać twarzą w twarz. Odeszła, aby dać świadectwo. Jezu, na drodze wiary i spotkania z Tobą pomagaj mi dawać świadectwo. Czasami nie umiem mówić, nie umiem zmieniać świata pomimo tego, że Ciebie spotykam. Każdy kto spotkał Chrystusa może powiedzieć: już nie ja żyję, lecz żyje we mnie Chrystus. A żyjąc Bogiem trzeba mi powiedzieć: nie jestem z tego świata – mogę być niezrozumiały – bo nie jestem z tego świata. Dawanie świadectwa nie jest proste – ale kto prawdziwie spotkał Ciebie, Chryste, ten nie idzie tam gdzie jest łatwiej, ale tam gdzie widzi Ciebie.

Stacja VII Drugi upadek

Kłaniamy Ci się Panie Jezu Chryste i błogosławimy Tobie.

„Elloi”. Kto umie powiedzieć: Boże, w chwili upadku; kto umie powiedzieć: Ojcze, kiedy jest w ciemności i zupełnie nie odczuwa obecności Boga. Twoje, Jezu, „Elloi” wyraża wszystko. Boże mój, Tyś dał, a ja chcę pełnić Twoją wolę do końca. Jezu, ucz nas przyjmować wolę Boga i nawet w największych ciemnościach naszego życia, w trudach i beznadziei wołać: Boże mój!

Stacja VIII Jezus pociesza płaczące niewiasty

Kłaniamy Ci się Panie Jezu Chryste i błogosławimy Tobie.

„Ojcze, w Twoje ręce powierzam ducha mojego”. Jezu, Ty nawet obok płaczek nie przechodzisz obojętnie. Każdy Twój krok na tej drodze krzyża jest dzieleniem się z drugim człowiekiem. Idziesz i wciąż dajesz. Żaden spotkany przez Ciebie człowiek nie odchodzi pusty. Umiesz brać od innych, jak pokazałeś to w spotkaniu z Szymonem czy z Matką i umiesz dawać prawdziwie. Jezu, ucz mnie dawać całego siebie, ucz mnie na mojej drodze wiary kochać prawdziwie. Ale też naucz mnie przyjmować dary – te dary będą dla mnie nauką miłości i ocaleniem.

Stacja IX Trzeci upadek

Kłaniamy Ci się Panie Jezu Chryste i błogosławimy Tobie.

„Czemuś mnie opuścił”. Jezu, wołasz do Ojca, który się ukrywa: gdzie jesteś? Czemu Cię nie odczuwam. Może pojawia się lęk, na pewno doświadczenie ogromnej samotności. Jezu, Ty wiesz, upadki mają sens – pokazują prawdę o człowieku, pokazują słabość. Ty upadłeś, bo popchnięto Cię, bito i krępowano więzami. Upadłeś pod grzechami i powstałeś jako Bóg zwyciężający grzech, jako Bóg podnoszący każdego z nas ze słabości. Jezu, Twoje powstanie uczy mnie powstawać. Pokazujesz mi jak nie szemrać, gdy moje upadki są spowodowane tym, że inny mnie popchnie, podłoży nogę. Uczysz przebaczać, uczysz powstawać. Ale najważniejsze, czego uczysz, to że bez Boga się nie podniosę. Uczysz, że bez Ciebie moje powstanie z upadku będzie niemożliwe.

Stacja X Jezus z szat obnażony

Kłaniamy Ci się Panie Jezu Chryste i błogosławimy Tobie.

„Nie wiedzą co czynią”. Jezu, odarto Cię z szat, stoisz nagi przed moimi oczami. Nagi, znaczy będący w świetle, całkowicie przejrzysty, niemający nic do ukrycia. Pokazałeś mi wszystko o sobie. Jezu, ja często się nie zgadzam aby mnie rozbierano, aby odkrywano moje ciemne strony. Nie chcę być do końca prawdziwy, bo boję się, że będę nieprzyjęty. Dostosowuję się do towarzystwa, w którym jestem, aby mnie akceptowano. Umiem nawet zaprzeczyć samemu sobie, aby znaleźć przyjaciół. Chcę się pokazać w dobrym świetle. Jezu, ucz mnie być prawdziwym zawsze. To jest droga wiary. Ogołacać się i mówić prawdę o sobie.

Stacja XI Przybicie do krzyża

Kłaniamy Ci się Panie Jezu Chryste i błogosławimy Tobie.

Panie, nie poczytuj im tego za winę. Wypowiadałeś te słowa wielokrotnie. Ojcze, przebacz im, Ojcze przebacz im. Przebacz wszystkie obelgi i urągania. Przecież wyrok już zapadł przy pierwszej stacji, jaki więc cel mieli ludzie idący za Tobą drogą krzyżową, którzy się śmiali, szydzili, pluli na Ciebie i ośmieszali Cię. Przecież ich zachowanie nie ma sensu. A może wyznają zasadę: kopnij leżącego, nim wstanie. Ile nienawiści. Ile gestów niemających celu innego, jak tylko upodlić człowieka i sprowokować go, aby był taki, jak świat chce. Świat wymyślił sobie obraz Boga, w którego ramach Ty się nie mieściłeś. Panie, chroń mnie przed projektowaniem sobie obrazu Boga, chroń mnie przed projektowaniem sobie obrazu drugiego człowieka, spraw, bym ludzi nie wsadzał w ramki i Ciebie bym nie zamknął w ramach moich wyobrażeń. Pozwól mi także przebaczać na mojej drodze wiary tym, którzy mnie wsadzili w ramki, osądzili, ubiczowali, a teraz się śmieją.

Stacja XII Śmierć na krzyżu

Kłaniamy Ci się Panie Jezu Chryste i błogosławimy Tobie.

„Boże mój, Boże mój, czemuś Mnie opuścił”. Opuścił Cię. Nie, te słowa nie są zarzutem w stronę Boga, że pozostawił swojego Syna. Bóg nigdy nie opuszcza człowieka. I Ty, Jezu, wiesz, że pomimo iż nie czujesz obecności Ojca, On jest przy Tobie; inaczej nie mówiłbyś: Boże mój. Bóg jest, ale ukrył swoje oblicze przed grzechem. Ojciec jedynie znika z oczu, ale nigdy nie odchodzi. Jezu, Ty wiesz, że Ojciec jest przy Tobie. Ucz mnie Jezu takiej wiary – że Bóg mnie nie opuszcza – a gdy nie mogę Go dostrzec w moim życiu, to dlatego, abym odczuł kim dla mnie jest.

Stacja XIII Zdjęcie z krzyża

Kłaniamy Ci się Panie Jezu Chryste i błogosławimy Tobie.

„Wykonało się”. Wszystko się stało, aby się wypełniły Pisma. Wykonana została cała wola Ojca. Na krzyżu dokonało się nasze odkupienie, to dzieło raz dokonane trwa na zawsze. Czego chcesz od nas Panie za Twe hojne dary. Czego za dobrodziejstwa, których nie znasz miary. Wszędy pełno Ciebie. Jezu, stań na mojej drodze, spraw, byśmy się spotkali.

Stacja XIV Złożenie do grobu

Kłaniamy Ci się Panie Jezu Chryste i błogosławimy Tobie.

„Ojcze, w Twoje ręce powierzam ducha mojego”. Wszystko co mam oddaję Tobie, Panie. Jezu, całkowicie oddałeś swe życie w ręce Ojca. A idąc drogą posłuszeństwa i spełniania woli Ojca, oddałeś całego siebie człowiekowi. Oddałeś całego siebie mnie. Jezu, ucz mnie takiego oddania się w ręce Boże. Abym całe moje życie poświęcił Ojcu, a tym samym cały oddawał się dla drugiego człowieka w miłości. Ta droga wiary jest drogą miłości. Idąc do Boga nie można przejść obojętnie obok drugiego człowieka. Jakże możesz kochać Boga, którego nie widzisz, kiedy nie kochasz człowieka, którego widzisz.

Zakończenie

Siedem słów z krzyża pokazuje mi, co znaczy wypełniać wolę Ojca, jak iść drogą posłuszeństwa, prawdziwej pokory. Jezu, pokazujesz mi, kim jest dla ciebie człowiek i kim winien być dla mnie. Nie sądzisz, nie potępiasz, nie szufladkujesz, ale przebaczasz całe zło. Miłość to prawdziwe zwycięstwo. Miłość zwyciężyła na krzyżu. Tylko miłość każdego z nas do Boga i drugiego człowieka może być w stanie przecierpieć krzyż.

ks. mgr lic. Piotr Kosakowski – wikariusz parafii św. Sebastiana w Jurgowie, katecheta. W latach 2014–2018 współtwórca i duszpasterz wspólnoty rodzin „Kawa u Plebana” w parafii św. Szczepana w Krakowie (www.kawauplebana.pl)

Artykuł Droga krzyżowa pochodzi z serwisu Miesięcznik Wychowawca.