Jan Paweł II, wielokrotnie bronił nienarodzonych. W książce Przekroczyć próg nadziei (1984) Papież podkreślił, że legalizacja przerywania ciąży to danie uprawnień człowiekowi dorosłemu do pozbawiania życia człowieka nienarodzonego, czyli tego, który nie może się bronić. Mówił: „Trudno pomyśleć sytuację bardziej niesprawiedliwą i trudno tu naprawdę mówić o obsesji, gdy w grę wchodzi podstawowy nakaz prawego sumienia: to znaczy obrona prawa do życia ludzkiej istoty – niewinnej i bezbronnej”.

I wojna światowa przyniosła śmierć około 10 mln ludzi, II wojna światowa – około 55 mln ludzi, a wojna z nienarodzonymi w XX i XXI wieku – miliard istnień ludzkich. Ta straszliwa wojna trwa nadal i ostatnio każdego roku przybywa kolejnych 50 mln ofiar. Oznacza to, że każdego dnia pozbawia się życia, w okrutny sposób, ponad 140 tysięcy nienarodzonych dzieci. Masowe zabijanie poczętych dzieci rozpoczęło się w ubiegłym wieku, po „legalizacji” zbrodni aborcji, w 1920 roku, przez komunistycznego ludobójcę, Włodzimierza I. Lenina, w Związku Radzieckim. Kolejnym przywódcą legalizującym tę zbrodnię był Adolf Hitler, który w 1936 roku wprowadził w Rzeszy Niemieckiej tzw. prawo, które zezwalało na zabijanie chorych czy obarczonych wadami dzieci nienarodzonych. W hitlerowskiej III Rzeszy zaczęto masowo praktykować zbrodnię eutanazji. 9 marca 1943 roku, Niemcy, jako okupanci polskich ziem, wydali rozporządzenie (tzw. Verordung). Zabicie niemieckiego nienarodzonego dziecka było odtąd karane, karą śmierci włącznie. Zezwalano natomiast i zachęcano do zabijania polskich nienarodzonych dzieci. Spędzenie płodu na polskich ziemiach okupowanych było niekaralne, dostępne miały być środki zapobiegające ciąży, podobnie jak dostępne miały być środki służące do spędzenia płodu. To był pierwszy historycznie fakt zezwolenia na zabijanie polskich nienarodzonych dzieci. Zezwolenie to było powtórzone 27 kwietnia 1956 roku przez komunistyczny rząd PRL. Było to radykalne i najbardziej okrutne przeciwstawienie się Bogu – Dawcy Życia, który w V przykazaniu Dekalogu wezwał: „Nie zabijaj!”. Który także zawarł ostrzeżenie dla ludzi: „Krew twego brata głośno woła ku mnie z ziemi” (Rdz 4,10).

Krzysztof Kieślowski, znany polski reżyser, w prawie aborcyjnym dostrzegał destrukcję wszelkiej hierarchii wartości. W jednym z wywiadów dla prasy niemieckiej, mówił: „Skoro na przykład pomiędzy polerowaniem paznokci a przerwaniem ciąży nie istnieje odczuwalna różnica wartości, jak sugerowałyby to wprowadzone u nas pod rządami komunistycznymi określenia prawne, wtedy na Kościół i papieża spada obowiązek oponowania przeciwko tak banalizującym płyciznom i idiotyzmom”.

Karol Wojtyła był świadom owej odpowiedzialności za wszelkie poczęte życie, wdzięczny za dar życia i zawsze był obrońcą nienarodzonych. Nie wiadomo na ile wpływ na tę postawę – istotnie chrześcijańską – miało doświadczenie jego rodziny. Sam był jednym z ocalonych dzieci: jego 35-letnia matka, Emilia, usłyszała od lekarza, że nie przeżyje porodu, a badający ją jesienią 1919 roku wadowicki lekarz orzekł, że konieczne jest przerwanie ciąży. Zagrożone też było życie dziecka. Nie zgodziła się, poddając się woli Bożej – urodziła żywe i zdrowe dziecko – Karola. Sama przypłaciła jego poród życiem.

W 1998 roku Jan Paweł II upomniał biskupów niemieckich, by katolickie poradnie rodzinne w tym kraju nie uczestniczyły w wydawaniu – wymaganych przez prawo – zaświadczeń o odbyciu konsultacji przez matki pragnące dokonać aborcji. Według Papieża taki proceder ułatwiał zabójstwo poczętego dziecka. W 1994 roku Papież ustanowił Papieską Akademię Obrony Życia – „Pro Vita”, której celem jest propagowanie w świecie idei obrony życia ludzkiego od poczęcia do naturalnej śmierci. W Evangelium vitae Papież sformułował naukę przeciwko „kulturze śmierci”, która wyraża się m.in. we wzrastającej akceptacji dla aborcji i eutanazji. Wielorakie wysiłki na rzecz obrony nienarodzonych uczyniły z Papieża patrona obrońców życia i rodziny.

Jedną z powszechnie dostępnych form wspierania obrońców życia poczętego jest, rozpoczęta 12 października 1980 roku, Krucjata Modlitwy w Obronie Poczętych Dzieci. Z jej członkami Jan Paweł II spotkał się w krakowskiej Kurii Metropolitalnej 13 sierpnia 1991 roku, podczas kolejnej pielgrzymki do Ojczyzny. Papież docenił wartość modlitwy w intencjach nienarodzonych, gdyż – jak przypomniał – „Nieużytecznymi sługami jesteśmy”. Sprawę troski o każde poczęte dziecko trzeba bowiem zawierzyć Bogu. Wcześniej wielokrotnie przypomniał o randze tego problemu. W Częstochowie, 19 czerwca 1983 roku, mówił: „Stosunek do daru życia jest wykładnikiem i podstawowym sprawdzianem autentycznego stosunku człowiek do Boga i do człowieka, czyli wykładnikiem i sprawdzianem autentycznej religijności i moralności”. W Evangelium vitae uczył: „Życie zawsze jest dobrem. (…) Bronić życia i umacniać je i kochać – oto zadanie, które Bóg powierza każdemu człowiekowi. (…) Pilne potrzebna jest modlitwa za życie, przenikająca cały świat”.

Każdy z wiernych może naśladować Papieża w jego trosce o nienarodzonych. Czyni to każdy, kto pamięta o wartości daru życia i podejmuje modlitwę w intencji tych, którzy mogą się urodzić.

Cytat:

„Przyszedłem na ten świat – nie wiem czemu, nie wiem skąd – jak woda, która, chcąc czy nie chcąc płynie: odejdę z niego – nie wiem dokąd – jak wiatr, co nad pustynią, chcąc czy nie chcąc, wieje. Od środka ziemi poprzez Siódma Bramę wzniosłem się i na tronie Saturna zasiadłem. I wiele węzłów rozplatałem w tej wędrówce – lecz oparł mi się węzeł śmierci i losu człowieka”.

(Omar Chajjam, perski mędrzec z XI wieku, matematyk, poszukiwacz prawdy)

Pytania:

1. Jak sądzisz, czy ludzie często rozmyślają nad swym życiem?

2. Jaki jest najczęstszy sposób zapominania o wartości daru życia?

3. Czy często dziękujesz za dar własnego życia?

ks. prof. dr hab. Andrzej Zwoliński

– kierownik Katedry Katolickiej Nauki Społecznej na Wydziale Nauk Społecznych Uniwersytetu Papieskiego Jana Pawła II w Krakowie. Duszpasterz, publicysta i wykładowca

fot. unsplash.com

Artykuł Obrońca nienarodzonych pochodzi z serwisu Miesięcznik Wychowawca.

Bardzo wielu ludzi poszukuje odpowiedzi na najważniejsze pytania życia, chętnie gromadzi się we wspólnotach modlitewnych, potrafi pokonać wiele trudności, by słuchać Ewangelii i włączyć się w dzieło misyjne Jezusa. To o takim świecie, stęsknionym Boga i wymiaru duchowego dla życia, mówił Jezus, gdy posyłał swoich uczniów z wymownym hasłem: „idźcie i nauczajcie wszystkie narody!” (Mt 28,19). To obowiązek i zadanie głoszenia Ewangelii, który jest udziałem każdego ochrzczonego. Sobór Watykański II stwierdził, że zasadniczą racją istnienia Kościoła w świecie jest być „znakiem i narzędziem wewnętrznego zjednoczenia z Bogiem i jedności całego rodzaju ludzkiego” (Lumen gentium, 1). Zalęknieni i zamknięci w Wieczerniku – po śmierci Jezusa – Apostołowie, galilejscy rybacy, napełnieni Duchem Świętym odważnie wychodzą do obcych sobie tłumów, by przekazać im prawdę o zmartwychwstaniu Jezusa. Nie czynią tego dla zysków czy poklasku, ale w poczuciu obowiązku, by podzielić się z nimi tym, co sami widzieli i słyszeli. Chcieli, by ich nadzieja była także udziałem innych.

Jan Paweł II miał świadomość konieczności głoszenia imienia Bożego w całym świecie, aby objawić Tego, który wszystko stworzył i Który pragnie, by wszyscy do Niego powrócili. Podczas pielgrzymki do Ziemi Świętej, w Roku Jubileuszowym, czyli 2000, Papież stanął pod Ścianą Płaczu. Są to materialne resztki zachodniego odcinka muru, który otaczał Świątynię Jerozolimską, zburzoną doszczętnie przez Rzymian w roku 70., w akcie zemsty po stłumieniu żydowskiego powstania. Było to miejsce wyjątkowe, gdyż Świątynia wzniesiona była około tysiąc lat przed Chrystusem przez króla Salomona na wzgórzu Moria, gdzie według tradycji Abraham chciał złożyć swego syna Izaaka. Tutaj była przechowywana Arka Przymierza i tablice Dziesięciorga Przykazań. Została zburzona w VI wieku przed Chrystusem przez wojska babilońskie króla Nabuchodonozora, a następnie odbudowana – w o wiele skromniejszej formie. Zyskała piękny wygląd za panowania króla Heroda Wielkiego (I wiek przed Chrystusem). Po zniszczeniu przez Rzymian, fragment muru zwany Ścianą Płaczu jest pamiątką, do której przybywają Żydzi, by opłakiwać swe nieszczęście, jakiego doświadczyli w swej historii. Jan Paweł II, zgodnie ze starą tradycją żydowską, w kamienne szczeliny Ściany wsunął kartkę z modlitwą. Napisał na niej m.in. słowa: „Boże ojców naszych, Ty wybrałeś Abrahama i jego potomstwo, aby objawić swe Imię narodom. Jesteśmy głęboko zasmuceni postępowaniem tych, którzy w ciągu historii spowodowali cierpienia Twoich dzieci”. To słowa misjonarza Boga, przypominającego Jego Imię i jednocześnie przywołującego historię Jego objawienia się człowiekowi.

Misjonarz to człowiek z poczuciem odpowiedzialności za historię objawiania się Boga, włączający się w jego dalszy ciąg, na bieżące czasy, który wiąże przeszłość z teraźniejszością, by przyszłość była nasycona Jego obecnością. W każdym pokoleniu kolejni misjonarze opowiadają Ewangelię i przypominają o Bogu. Czyni to całą swoją postawą, wszystkim, co czyni. Jak napisał Papież w encyklice na temat misji: „o wartość misjonarza decyduje przede wszystkim to, kim on jest, a potem dopiero to, co on mówi lub czyni” (RMs, 23).

Papież był misjonarzem we wszystkim, co podejmował. Świadczą o tym liczne nawrócenia, uzdrowienia duchowe i cuda łaski Bożej, które stały się udziałem ludzi przybywających na spotkania z Janem Pawłem II. Przypominał, że misjonarze powinien być człowiekiem miłości, kochać Kościół – czyli konkretnych ludzi, którzy do niego należą i go stanowią. Misjonarz jest zawsze gotowy na dawanie świadectwa przez poświęcenia się w służbie Bogu i ludziom. Każde usilne dążenie do własnej świętości, do dobra w swoim życiu osobistym, rodzinnym i środowiskowym – ma wartość misyjną. Wybitny teolog posoborowy, Karl Rahner (zm. 1984), powtarzał: „Każdy chrześcijanin jest wszędzie i zawsze apostołem, już przez to samo, że jest chrześcijaninem. Być chrześcijaninem i być apostołem to w gruncie rzeczy to samo. Działalność apostolska jest dostępna każdemu chrześcijaninowi w każdej sytuacji życia. (…) Każdy chrześcijanin jest apostołem już przez to samo i w tej mierze, w jakiej jest chrześcijaninem”.

Cytat:

„Panie Jezu Chryste, urodziłeś się z Matki żydowskiej, ale radowałeś się wiarą kobiety kananejskiej i rzymskiego żołnierza, przyjaźnie przyjąłeś Greków, którzy Cię szukali, a do pomocy w dźwiganiu Krzyża dopuściłeś człowieka z Afryki – naucz nas, jak mamy w Twoim Duchu prowadzić do Ciebie ludzi wszystkich ras, współdziedziców Twojego Królestwa”.

(Z modlitewnika afrykańskiego plemienia Zulusów)

Pytania:

1. W jaki sposób możesz głosić Ewangelię na całym świecie?

2. Czy podróże zagraniczne, spotkania z innymi ludami i kulturami mogą mieć charakter misyjny?

3. W jaki sposób można pomagać misjonarzom w ich pracy?

ks. prof. dr hab. Andrzej Zwoliński

– kierownik Katedry Katolickiej Nauki Społecznej na Wydziale Nauk Społecznych Uniwersytetu Papieskiego Jana Pawła II w Krakowie. Duszpasterz, publicysta i wykładowca

fot. unsplash.com

Artykuł Encyklika Redemptoris missio – MISJONARZ NARODÓW pochodzi z serwisu Miesięcznik Wychowawca.

Papież rozpoczyna adhortację od podania motywów jej napisania. Warto zauważyć, że Jan Paweł II napisał ten dokument wyłącznie z własnej inicjatywy. Nie był on podsumowaniem ważnych zgromadzeń czy synodów (jak to bywa w kontekście adhortacji), nie powstał na prośbę jakiegoś środowiska, nie był także reakcją na poważne kryzysy lub zmiany Kościele. Głównym powodem napisania dokumentu była setna rocznica ogłoszenia encykliki Leona XIII Quamquam pluries z 1889 r., również poświęconej Opiekunowi Jezusa. Niemałe znaczenie zapewne miał fakt, że od 100 lat św. Józefowi nie został poświęcony żaden ważny dokument (może za wyjątkiem Listu Apostolskiego papieża Jana XXIII). Jan Paweł II chciał zatem zachęcić wiernych do zwrócenia uwagi na postać Cieśli z Nazaretu, który nadal pozostaje świętym nieodkrytym. Papież pragnie zwrócić uwagę na to, że – w zasadzie, tak jak Maryja – jest on patronem każdego z nas, a jego życie jest nam po prostu bliskie. Dzięki temu jest to doskonały wzór do naśladowania w życiowej drodze do świętości.

Papież spogląda na św. Józefa przede wszystkim z perspektywy Ewangelii. Adhortacja jest przesycona cytatami, które opisują życie i postawę świętego. Pismo Święte wspomina Józefa w kontekście małżeństwa z Maryją oraz dzieciństwa Jezusa (bibliści wyliczają, że jego imię pojawia w Biblii 14 razy). Adhortacja jest świetnym kompendium cytatów i egzegezy biblijnej o Opiekunie Zbawiciela. Nie tylko pierwszy rozdział zatytułowany Zapisy Ewangelii, ale cały dokument osnuty jest wokół 26 wersetów, które mówią o Cieśli z Galilei. Papież dba o to, aby każdy jego sąd i słowo wypływały z Pisma Świętego i z Tradycji Kościoła.

Ale adhortacja to nie tylko kompleksowa lekcja z Ewangelii. Wnikliwy obserwator nauczania Jana Pawła II zauważy, że dokument koncentruje się na głównych motywach myśli papieskiej, takich jak małżeństwo i rodzina, praca oraz zagadnienia związane z wiarą i życiem wewnętrznym. W życiu Józefa ogniskują się te wszystkie wartości, które były ważne dla Karola Wojtyły podczas całego pontyfikatu (i nie tylko), dlatego przybrany ojciec Jezusa jest tak bliski Papieżowi. W ten sposób adhortacja staje się dokumentem wychowawczym, tzn. takim, w którym nie tyle dokonuje się intelektualna rozprawa na tematy teologiczne, ale ukazany jest tu wzór życia do naśladowania. I nie jest to wzór moralizatorski, lecz odnoszący się do najgłębszych prawd naszej wiary. Jakie zatem przymioty powinien mieć człowiek, który chce upodobnić się do św. Józefa?

Człowiek wiary – ojciec – robotnik

Fundamentem, który buduje postać Józefa, jest według Jana Pawła II jego obcowanie z tajemnicą Wcielenia. Józef od początku staje się powiernikiem tej Tajemnicy. Tuż po Maryi, to właśnie on zostaje obdarowany przez Boga wiedzą, że zostanie opiekunem Boga na ziemi. Ale ta wiedza domaga się dopełnienia przez wiarę w to, że powierzone mu dziecko jest żywym Bogiem, który stał się człowiekiem. Odtąd ta Tajemnica będzie towarzyszyć Józefowi każdego dnia i to ona będzie zaczynem wszelkich innych spraw w sercu i w życiu Józefa. Tajemnica ta tworzy Józefa. Jest sednem jego wiary i życia wewnętrznego.

Kolejny ważnym elementem życia Józefa jest bycie mężem Maryi i ojcem Jej dziecka. Godność św. Józefa wynika przede wszystkim z jego oddania się Maryi w małżeńskim darze. Tej prawdzie poświęca Jan Paweł II minitraktat. Na samym początku Papież zaznacza, że to małżeństwo jest jakby odwrotnością pierwszej pary – Adama i Ewy. Przez pierwszych rodziców wchodzi do świata grzech, przez Świętą Rodzinę – przychodzi łaska i zbawienie. Małżeństwo z Maryją i obowiązki z niego wynikające to najważniejsza przygoda życiowa Józefa. Papież nazywa go Oblubieńcem i Mężem Sprawiedliwym. „W słowach nocnego <zwiastowania> Józef odczytuje nie tylko Bożą prawdę o niewypowiedzianym wręcz powołaniu swej Oblubienicy. Odczytuje zarazem na nowo prawdę o swoim własnym powołaniu” (RC 19). Zatem to poprzez małżeństwo, poprzez oblubieńczy dar, św. Józef odnajduje swoją drogę życiową, którą jest ojcostwo. Temu zagadnieniu dedykowany jest cały rozdział, w którym Jan Paweł II po kolei analizuje biblijne sceny ukazujące św. Józefa w roli ojca. W każdej z perykop widzimy Józefa, który składa ofiarę ze swojego życia i towarzyszy Tajemnicy. Papież podkreśla, że „dla Kościoła równie ważne jest wyznawanie dziewiczego poczęcia Jezusa, jak i obrona małżeństwa Maryi z Józefem, ono bowiem stanowi prawną podstawę ojcostwa Józefa. Pozwala to zrozumieć, dlaczego rodowód Jezusa podawany jest według genealogii Józefa” (RC 7). Małżeństwo z Maryją oraz ojcostwo Józefa są dla Papieża centralnym punktem rozważań. Święta Rodzina stanowi dla niego szczyt miłości, z którego rozlewają się na ziemię wszelkie łaski. Dla Jana Pawła II, którego Kościół później nazwie patronem rodziny, płynie stąd prosta nauka: również dzisiejsza rodzina i jej zadania są określone przez miłość. Rodzina to nic innego jak odbicie wspólnoty Boga z ludźmi – bytowanie Boga wśród ludzi tak, jak Jezus żył i działał ze swoimi ziemskimi rodzicami.

Ojcowska miłość Józefa została przez Jana Pawła II dostrzeżona i określona jako praca. Poprzez nią Józef – ojciec służy rodzinie. Papież podkreśla przy tym wagę pracy – została ona doceniona na kartach Ewangelii nie tyle jako obowiązek, co cnota na drodze do uświęcenia. Dzięki niej człowiek przekształca przyrodę i staje się bardziej człowiekiem (por. encyklika Jana Pawła II Laborem exercens).

Ostatnie rozdziały adhortacji odnoszą się do Józefa w perspektywie jego milczenia. Owo milczenie jest dla Jana Pawła II potwierdzeniem, że prawdziwe życie odbywa się „wewnątrz człowieka”. Dokument zamyka podsumowanie, w którym Papież jeszcze raz stawia nam prostego Cieślę z Nazaretu jako wzór do naśladowania – praktycznie w każdym aspekcie trudów dzisiejszego świata: począwszy od pracy, miłości, rodzicielstwa, aż po wierną służbę zbawczej woli Boga. Dlatego śmiało można nazywać św. Józefa patronem naszych czasów.

Pytania:

1. Przeczytaj chociaż kilka fragmentów adhortacji. Który z przedstawionych aspektów życia Józefa jest Ci najbliższy? Dlaczego?

2. W jakich momentach życia św. Józef jest patronem Twoich spraw?

3. W jaki sposób postrzegasz w swoim życiu rolę ojca/matki/wychowawcy? W czym konkretnie możesz naśladować Opiekuna Zbawiciela?

Łukasz Ofiara

Artykuł Opiekun naszych spraw. O adhortacji Jana Pawła II „Redemptoris Custos” pochodzi z serwisu Miesięcznik Wychowawca.

(…) Solidarność winna zatem przyczyniać się do urzeczywistnienia tego Bożego zamysłu, tak na płaszczyźnie indywidualnej, jak i na płaszczyźnie wspólnoty narodowej oraz międzynarodowej. <Wynaturzone mechanizmy> i <struktury grzechu> (…) mogą zostać przezwyciężone jedynie poprzez praktykowanie ludzkiej i chrześcijańskiej solidarności, do której Kościół zachęca i którą niestrudzenie popiera. Tylko w ten sposób będą mogły wyzwalać się wielkie pozytywne energie z korzyścią dla rozwoju i pokoju” (Sollicitudo rei socialis, nr 40).

Komentarz

Jednym z pojęć nierozerwalnie związanych z pontyfikatem Jana Pawła II jest pojęcie solidarności. W najnowszej historii Polski ruch związkowy o nazwie Solidarność stał się prądem społeczno-kulturowym, zdolnym w realny sposób wpływać na bieg dziejów nie tylko Polski, ale i Europy, a nawet świata. Jak wspomina ks. Józef Tischner – świadek tamtego czasu – ruch Solidarności zdołał zbudować między ludźmi wspólnotę opartą na nadziei i potrzebie bycia razem. Owa idea bycia razem bez przemocy wobec kogokolwiek, w imię obrony godności osobowej człowieka, połączyła miliony ludzi wywodzących się z różnych środowisk, zarówno inteligenckich, jak i robotniczych, wierzących i niewierzących. U podstaw idei Solidarności znajdowała się filozofia człowieka afirmująca jego godność, która w człowieczeństwie każdego człowieka widziała fundamentalne dobro wspólne (J. Tischner, Etyka solidarności oraz Homo sovieticus, wyd. II rozsz., Kraków 2005, s. 11).

Historyczne doświadczenie polskiej Solidarności z lat 80. ubiegłego wieku spotkało się z pogłębioną teologicznie i filozoficznie myślą Jana Pawła II, który pod koniec grudnia 1987 roku ogłosił encyklikę Sollicitudo rei socialis, poświęconą kwestii rozwoju narodów. W dokumencie tym Papież-Polak zwrócił uwagę na konieczność wypracowania wieloaspektowej koncepcji integralnego rozwoju człowieka i ludzkości, która miałaby charakter uniwersalny, wykraczający poza realia lat osiemdziesiątych dwudziestego wieku. Ideą przewodnią encykliki Jan Paweł II uczynił solidarność. W niej dostrzegł klucz do rozwiązywania społecznych problemów i bolączek w skali całego świata.

Filozoficzne znaczenie solidarności zostało omówione przez Karola Wojtyłę na długo przed powstaniem w Polsce ruchu noszącego tę nazwę. W swoim najważniejszym traktacie antropologicznym Osoba i czyn z 1969 roku krakowski Kardynał pisał: ,,Solidarność oznacza stałą gotowość do przyjmowania i realizowania takiej części dobra wspólnego, jaka każdemu przypada w udziale z tej racji, że jest członkiem określonej wspólnoty”. Człowiek solidarny nie tylko spełnia to, co do niego należy z racji członkostwa we wspólnocie, ale czyni to przede wszystkim dla dobra wspólnego. W refleksji filozoficznej kardynał Wojtyła zidentyfikuje solidarność jako pierwszą autentyczną postawę człowieka wobec wspólnoty, a także wspólnoty wobec pojedynczego człowieka. Jej istotą jest uznanie przez podmiot dobra wspólnego za swoje własne dobro, w realizację którego angażuje cały swój osobowy potencjał. W imię solidarności człowiek gotów jest zrezygnować z dóbr jednostkowych oraz indywidualnych interesów, poświęcając je dla wspólnoty. W tym sensie solidarność jest przeciwieństwem indywidualizmu i egoizmu, a także wrogości i walki. Jest także przeciwieństwem różnych form konformizmu. Czynna postawa solidarności jest twórcza dla samej osoby i niezwykle rozwijająca dla wspólnoty. Co niezwykle ważne, solidarność, w imię wspólnej troski o dobro wspólne, dopuszcza konstruktywny sprzeciw, który otwierając przestrzeń dla dialogu, pogłębia społeczną więź. Nie ignorując istniejących pomiędzy ludźmi różnic i podziałów, solidarność, poszukując tego co łączy, stara się sięgać do najgłębszych fundamentów człowieczeństwa, by na nich budować międzyludzką wspólnotę. Dlatego solidarność jest cnotą, która posiada sens głęboko personalistyczny i chrześcijański.

W encyklice Sollicitudo rei socialis papież Wojtyła pisał: ,,Nie jest więc ona [solidarność] tylko nieokreślonym współczuciem czy powierzchownym rozrzewnieniem wobec zła dotykającego wielu osób, bliskich czy dalekich. Przeciwnie, jest to mocna i trwała wola angażowania się na rzecz dobra wszystkich i każdego, wszyscy bowiem jesteśmy naprawdę odpowiedzialni za wszystkich” (nr 38). Solidarność jest pierwszą cnotą sprawiedliwości społecznej, która ,,pomaga nam dostrzec drugiego – osobę, lud czy naród – nie jako narzędzie, którego zdolność do pracy czy odporność fizyczną można tanim kosztem wykorzystać, a potem, gdy przestanie być użyteczny, odrzucić, ale jako podobnego nam” (nr 39).

Zdaniem Papieża, do tego by móc zbudować świat sprawiedliwości i pokoju, solidarność musi obalać podstawy nienawiści, egoizmu i niesprawiedliwości. Dlatego chęć walki ,,przeciw” musi ustąpić chęci walki o sprawiedliwy ład społeczny, oparty na cnocie społecznej miłości. Walka nie może być silniejsza od solidarności, a program walki nie może być ponad programem solidarności. W przeciwnym razie drugi człowiek nie będzie traktowany jak uczestnik wspólnego losu, z którym trzeba nieść brzemiona, lecz jako wróg, którego trzeba za wszelką cenę pokonać i ostatecznie zniszczyć. Jak pokazała historia, solidarność może stać się realną społeczną siłą, która poprzez walkę o godność człowieka i jego prawa, potrafi odmienić oblicze Tej ziemi.

Pytania:

W jaki sposób uczynić solidarność trwałym myślowym nawykiem, kształtującym różne dziedziny naszej działalności i odpowiedzialności?

Kim w świetle cnoty sprawiedliwości jest bliźni?

W jaki sposób solidarność może przyczyniać się do realizacji Bożego zamysłu względem człowieka?

ks. dr Wojciech Wojtyła

Literatura:

Jan Paweł II, Encyklika Sollicitudo rei socialis.

Szostek A., Śladami myśli świętego. Osoba ludzka pasją Jana Pawła II, Lublin 2014.

Tischner J., Etyka solidarności oraz Homo sovieticus, wyd. II rozsz., Kraków 2005.

Wierzbicki A., Polska Jana Pawła II, Lublin 2011.

Wojtyła K., Osoba i czyn, [w:] ,,Osoba i czyn” oraz inne studia antropologiczne, Lublin 1994.

Wojtyła W., Alfabet Jana-Pawła II, Radom 2018.

Zięba M., Ale nam się wydarzyło. O papieżu i Polsce, Kościele i świecie, Lublin 2013.

Artykuł Sollicitudo rei socialis – idea solidarności odpowiedzią Jana Pawła II na wyzwania współczesnego świata pochodzi z serwisu Miesięcznik Wychowawca.