Bardzo kocham moje młodsze rodzeństwo, chociaż czasami bywają nieznośni. Tak jak teraz, kiedy wparowali do mojego pokoju, szukając we mnie rozjemcy ich nieporozumienia. Oboje w emocjach wzajemnie zarzucali sobie nieprzestrzeganie ich prawa do wolności. Nie wiedziałam jak rozstrzgnąć ich problem, bo każdy z nich inaczej pojmował to prawo.

Paweł – najmłodszy z nas. Bardzo szeroko rozumie swoje prawo do wolności. Wykiełkowało ono z ziarna bezkrytycznej akceptacji przez dorosłych wszystkich jego zachcianek. “Jemu wolno, jest przecież najmłodszy”, “Jesteś taki malutki, dziewczynki zrobią to za ciebie” – ile razy słyszałam to z ust rodziców. Wiadomo, po dwóch wspaniałych córkach, rodzina powiększyła się o jeszcze wspanialszego syna. A on robił co chciał, a gdy nie mógł, buntował się, wrzeszcząc na cały dom. Czasami jego samowola przyprawiała o ból głowy pozostałych domowników. Tak mu zostało do teraz. Bardzo broni swojego prawa do wolności, zwłaszcza gdy ktoś każe zrobić mu coś, czego nie chce, np. odrobić lekcje, posprzątać swój pokój czy wyłączyć komputer. Mój brat uważa, że prawdziwie wolny jest wtedy, gdy wiele godzin spędza przed monitorem. I to jest jego wolność, jego wybór. Paweł w swojej wolności szuka tylko własnej korzyści.

Ola – środkowa, bo z naszej trójki jest w środku, czyli między mną a Pawłem. Inaczej mówiąc, druga w kolejności przyszła na świat. Nie była rozpieszczana przesadnie słodkimi słówkami, chociaż otoczona przez rodziców taką samą wielką miłością jak dwójka pozostałych dzieci. Rodzice uczyli ją odpowiedzialności i pracowitości. Gdy była młodsza, zawsze z radością przyjmowała zabawki i ciuszki (szczególnie moje piękne sukienki), z których ja już wyrosłam. Nie buntowała się. Ja też się cieszyłam, że Olka w nich pięknie wygląda. Ona za to odwdzięczała mi się laurką z ogromnym czerwonym serduszkiem. Zawsze, gdy dostała jakieś słodycze, częstowała nimi całą rodzinę, zostawiając sobie ostatnią cząstkę. Wszystkim dzieliła się ze mną i Pawłem. I to jest jej wolność, jej wybór. Ola swoją wolnością obdarowuje innych.

Kto z nich jest prawdziwie wolny? Paweł czy Ola?

A ja, jaka jest moja wolność? Czy potrafię ją oddać drugiemu? A może jestem niewolnikiem moich zachcianek, egoizmu i samowoli? Muszę to dobrze przemyśleć.

Małgorzata Sasin

Temat: Prawo do wolności

Scenariusz zajęć dydaktyczno-wychowawczych dla klas I–III

Scenariusz zajęć może być wykorzystany przez nauczyciela do pracy on-line, ale został napisany głównie z myślą o dokonaniu w rodzinnym gronie refleksji nad prawami dziecka, szczególnie prawem do wolności.

Cele

dziecko:

• rozumie, że każdy ma prawo do wolności

• wie, że wolność to nie jest to samo, co samowola

• wie, że wolność to wielka wartość, którą warto się dzielić

• swobodnie wypowiada się na temat treści opowiadania

• uzasadnia swoje opinie w dyskusji.

Formy pracy:

zbiorowa, indywidualna.

Metody pracy:

rozmowa kierowana, praca z tekstem, metoda dyskusyjna, metoda „niedokończonego zdania”.

Środki dydaktyczne:

tekst opowiadania pt. „Prawo do wolności”.

Przebieg zajęć:

1. Każdy z uczestników spotkania próbuje dokończyć zdanie swoją pierwszą myślą (propozycją):

„Jestem wolny, kiedy …”

2. Słuchanie opowiadania pt. „Prawo do wolności”.
   Nauczyciel lub rodzic/opiekun czyta głośno tekst.

3. Wypowiedzi dziecka/dzieci ukierunkowane pytaniami:

1. • Z jakim problemem przyszło do Kasi młodsze rodzeństwo?

   • Jak Paweł broni swojego prawa do wolności?

   • Kiedy Paweł czuje się wolny?

   • Jak Ola okazuje swoją wolność?

   • Jak sądzisz, kto jest prawdziwie wolny – Paweł, czy Ola? Dlaczego?

4. Dyskusja wszystkich uczestników:

1. • Jaka jest moja wolność?

   • Czy potrafię ją oddać drugiemu człowiekowi? Jeśli tak, to w jakich sytuacjach?

5. Runda „niedokończonego zdania”.
   Każdy z uczestników ponownie próbuje dokończyć zdanie:

„Jestem wolny, kiedy …”

(Jest prawdopodobne, że uczestnicy spotkania stwierdzą, że ich wypowiedzi, których udzielili na początku spotkania, różnią się od tych, których udzielili na koniec.)

Izabela Faleńczyk

Artykuł Prawo do wolności. Scenariusz zajęć dla klas I-III pochodzi z serwisu Miesięcznik Wychowawca.

Lekarz z zawodu, pisarz z talentu, wychowawca i pedagog z zamiłowania, trybun spraw dziecka, obrońca jego praw i rzecznik rodziny – oto przymioty Janusza Korczaka jako człowieka. Złożona i wielowarstwowa jest więc osobowość Korczaka, który za cel swojego życia obrał sobie dziecko. Nie mając własnych – wychowywał on troskliwie obce, lecz bardzo mu bliskie dzieci.

Janusz Korczak (Henryk Goldszmit) pochodził z rodziny żydowskiej. Urodził się w 1878 lub 1879 roku. Zginął w 1942 roku w hitlerowskim obozie zagłady w Treblince, zamordowany wraz z dziećmi z Domu Sierot, które wychowywał, dla których był ojcem i których nie opuścił, gdy szły na śmierć. W piętnastym roku życia ogarnęła Korczaka pasja czytania. Tak odkrył w sobie talent pisarski. Jego dorobek literacki stanowiły książki dla dzieci, młodzieży i dorosłych, eseje, artykuły, utwory dramatyczne. Po maturze w 1898 roku Korczak rozpoczął studia medyczne. Motywował swą decyzję następująco: „Pisarz, moim zdaniem, powinien mieć ambicje nie tylko poznawania, lecz i leczenia dusz ludzkich. Powinien być wychowawcą, jak na przykład nasz Prus. Żeby zaś być wychowawcą, trzeba być diagnostą. Medycyna ma tu bardzo dużo do powiedzenia”. Latem 1904 roku wyjechał z grupą chłopców na kolonie letnie do Michałówki, w charakterze wychowawcy. Kolonie stały się dla Korczaka uprzywilejowanym miejscem w wychowaniu młodych ludzi. W czasie pobytu w Londynie w 1911 roku Korczak powziął decyzję wyrzeczenia się własnego domu i dziecka, a rok później został dyrektorem Domu Sierot. Rozpoczął działalność na „ograniczonym własnym warsztacie”, do czego dążył od dłuższego czasu. Stworzył „dom pracy i szkołę życia”. Od 1919 roku Korczak współpracował z Naszym Domem. Praca wychowawcza z dziećmi i młodzieżą skłoniła Korczaka do podjęcia trudu wychowania i szkolenia młodych wychowawców oraz młodych matek. Prowadził wykłady z zakresu psychologii, pedagogiki, pedagogiki opiekuńczej na kursach dla wychowawców, wygłaszał też pogadanki dla rodziców. Od 1937 roku, aż do tragicznej śmierci, nasila się walka Korczaka o byt dzieci z Domu Sierot. W tym czasie był trzykrotnie schwytany i załadowany na „wóz śmierci” przez policję i żandarmerię niemiecką. Za każdym razem, bez własnego w tym udziału, był zwalniany i wypuszczany do domu. Począwszy od maja 1942 roku Korczak systematycznie pisał nocami Pamiętnik, który jest dokumentem autobiograficznym oraz głosem protestu przeciwko okrucieństwu hitlerowskich okupantów wobec dzieci i dorosłych, zamkniętych w getcie. 4 sierpnia Pamiętnik nagle się urywa. Zbliżał się moment zagłady. 6 sierpnia Janusza Korczaka, cały personel i wychowanków Domu Sierot wyprowadzono na rozkaz hitlerowskich okupantów na Umschlagplatz. Szli ulicami getta: „To nie był marsz do wagonów, to był zorganizowany niemy protest przeciwko bandytyzmowi! Rozpoczął się marsz, jakiego nigdy dotąd nie było. Wszystkie dzieci ustawiono w czwórki, na czele Korczak, z oczami zwróconymi w górę, trzymał dwoje dzieci za rączki, prowadził pochód”. Wywieziono ich do Treblinki, miejsca, z którego nie było powrotu. Wszelki ślad po nich zaginął. Pozostali w pamięci ludzkiej na zawsze.

Podstawowe założenie poglądów Janusza Korczaka sprowadziło się do stwierdzenia, iż dziecko jest pełnym człowiekiem i ma prawo do szacunku oraz bycia tym, kim jest. Korczakowska teza brzmiała, że „dzieci nie będą dopiero, ale są już ludźmi”. Tak pisał on w roku 1899. Myśl tę nieustannie rozwijał. Stanowiła ona centralną ideę jego koncepcji pedagogicznej. To nie przypadek, że precyzując myśl przewodnią swojego programowego utworu Prawo dziecka do szacunku podkreślał: „Dziecko jest równo nam wartościowym człowiekiem”. W dziele tym stwierdził, że fundamentalnym prawem każdego młodego człowieka, obok tego, „by było ono tym czym jest”, było – według niego – „prawo dziecka do dnia dzisiejszego”. Dorosły powinien dać dziecku prawo „do wypowiadania swych myśli, czynnego udziału w naszych o nim rozważaniach i wyrokach. Gdy dorośniemy do szacunku i ufności, gdy samo zaufa i powie, co jest jego prawem – mniej będzie zagadek i błędów”. W Prawie dziecka do szacunku Korczak domagał się też innych praw: szacunku dla niewiedzy dziecka, dla pracy poznania i ciężkiej pracy wzrostu, szacunku dla niepowodzeń, łez i tajemnic; dziecko ma także prawo do wspomnień, intymności, marzeń i swoich słodkich tajemnic.

Samotność, która dorosłym jest potrzebna, by poczynić refleksję nad swoim życiem, by zwrócić się po ciężkim dniu pracy do Boga, jest również domeną dziecka: „Czego w samotnym wysiłku swego czuwania i snu nie posiądzie i nie zdobędzie – to tylko duszy dźwięk, obcy twór, narzucony ciężar. Nie wzrośnie, nie skrzepi”.

Korczak domagał się również szacunku dla własności dziecka i jego budżetu. Własność wzbudza u dziecka szacunek, podnosi wartość, daje władzę. Na potwierdzenie tych słów, Korczak przytaczał pewne przykłady z podwórka dziecięcego: „Bez piłki stałby w cieniu nie dostrzeżony, mając piłkę może niezależnie od zasług zająć wybitne miejsce w zabawie; mając szabelkę zostaje oficerem, posiadając lejce jest woźnicą; a szeregowcem, koniem jest ten, który nie posiada”.

Dziecko jest istotą ruchliwą. Potrzebuje ono więc ruchu, tak jak posiłku. „Ruch – oddech dziecka. Tamować ruch – to dusić – jak usta szmatą zakneblować i gardziel uciskać”. Na innym miejscu tak pisał: „Ruch, powietrze, światło, poczucie wolności, wycieczki to sposób lepszego poznania dziecka”. Sam Korczak zachęcał dorosłych, aby nie wstydzili się zabawy z dziećmi, gdyż nie ma zabaw dziecinnych. „Nie to ważne w co się bawić, a jak i co się przy tym myśli i czuje. Można się rozumnie bawić lalką, a głupio i dziecinnie grać w szachy!”. Rozrywka jest dla dzieci spotkaniem się, cieszeniem się wzajemną obecnością. To w czasie niej dzieci rozmawiają, wymieniają myśli, snują marzenia na obrany temat. „Zabawa jest (…) dziedziną, gdzie mu – dziecku – zezwalamy na inicjatywę (…). W zabawie czuje się dziecko do pewnego stopnia niezależnym. Wszystko inne jest przelotną łaską, chwilową koncepcją, do zabawy dziecko ma prawo”.

Korczak całe swoje życie poświęcił sprawie dziecka. On nie narzucał wartości, a jedynie sugerował, wzbudzał tęsknotę za nimi, mówiąc do swoich wychowanków: „Nic wam nie dajemy. Nie dajemy Boga, bo Go sami odszukać musicie we własnej duszy, w samotnym wysiłku. Nie dajemy Ojczyzny, bo ją odnaleźć musicie własną pracą serca i myśli. Nie dajemy miłości człowieka, bo nie ma miłości bez przebaczenia, a przebaczać – to mozół, to trud, który każdy sam musi podjąć. Dajemy wam jedno: tęsknotę za lepszym życiem, którego nie ma, ale kiedyś będzie, za życiem prawdy i sprawiedliwości. Może ta tęsknota doprowadzi was do Boga, Ojczyzny i Miłości”.

ks. Przemysław Zaborski

Artykuł Janusz Korczak – rzeźbiarz dziecięcej duszy pochodzi z serwisu Miesięcznik Wychowawca.