Czym jest porządek?

Szukając odpowiedzi na pytanie, czym jest porządek, zerknęłam do Słownika Języka Polskiego PWN. Znalazłam w nim zapis: „Porządek: regularny układ, plan czegoś; też: należyty ład, stan czegoś; następowanie czegoś po sobie według ustalonej kolejności, hierarchii lub zasady; też: następstwo, układ czegoś; stan, w którym przestrzegane jest prawo i jest zachowany spokój; określony system, w jaki zorganizowana jest jakaś społeczność…”. Natomiast synonimy słowa porządek to, między innymi: ład, układ, chronologia, plan, następstwo, czystość, schludność itp.

Na początku był porządek

Chociaż w biblijnym opisie stworzenia świata nie znajdujemy słowa „porządek”, jednak czytając ten poetycki sposób widzimy, że na samym początku, gdy Bóg czynił dzieło stworzenia, robił to w sposób uporządkowany. Pełen harmonii i ładu. W naturę świata i człowieka wpisał Bóg porządek istnienia i działania. Po stworzeniu ludzi, powierzając im świat, Bóg zaprasza ich, aby ten świat czynili sobie poddanym, zgodnie z prawami natury, które w tym świecie istnieją i prawami Boga, które On objawił, dając ludziom nakaz, aby nie wyciągnęli ręki po owoce z drzewa poznania dobra i zła, albowiem na świat wkroczy wielki nieporządek: śmierć! Niestety, jak wiemy, ludzie nie posłuchali tej prośby Boga i widzimy, że po grzechu pierworodnym porządek świata i relacji zostaje zniszczony. Ludzie tracą żywy kontakt z Bogiem i żyją w lęku przed Bogiem. Lęk sprawia, że umiera porządek miłości między ludźmi i wkracza na świat bałagan egoizmu, który oskarża zamiast bronić i zagarnia do siebie. W świat przyrody również wkrada się brak ładu i harmonii, dlatego siły przyrody potrafią niszczyć, objawiać się jako anomalia i kataklizmy, a to, co dzikie i wielkie w przyrodzie, staje się zagrożeniem dla człowieka. Niestety, człowiek żyjąc w bałaganie grzechu, staje się również zagrożeniem dla przyrody. Porządek świata jest mocno naruszony przez grzech, dlatego życie w sposób uporządkowany staje się cnotą, którą trzeba z pomocą łaski Bożej, za cenę wysiłku, wypracować.

Od czego zacząć, żeby zacząć w porządku?

Najpierw trzeba odpowiedzieć sobie na pytanie: jaką hierarchię wartości wyznaję? Jaki jest sens mojego życia? Jaki jest cel ostateczny mojego istnienia? Co chcę w życiu osiągnąć? Pytania, które wymieniam, to najbardziej podstawowe i egzystencjalne pytania. Odpowiedzi na nie, szczególnie na pytanie: jak sens mojego życia i cel życia, porządkują to, co najistotniejsze w życiu; nasze pragnienia i priorytety wyborów i działania.

Konieczność rozeznania

Wiedząc co jest dla mnie w życiu najważniejsze i jaki jest mój cel ostateczny, trzeba podjąć trud rozeznania jakich środków i w jaki sposób użyć, aby osiągnąć zamierzony cel. Jeśli ktoś dochodzi do wniosku, że celem jego życia jest zdobycie dyplomu lekarza kardiologa, musi w tym celu podjąć odpowiednie środki i działania. Nie powinien więc w zdobywaniu wiedzy skupiać się przede wszystkim na wiedzy humanistycznej, ale ważne będzie to, co związane jest z biologią lub chemią. Dla kogo wartością będzie troska o dobre zdrowie i kondycję fizyczną, nie może objadać się słodyczami i prowadzić „kanapowego” stylu życia. Ten, kto uzna, że dla niego ważny jest Bóg i życie wieczne, nie może wybierać w życiu wartości z tym rozeznaniem sprzecznych i żyć tak, jakby nie istniało dziesięć przykazań Bożych. Konkretne rozeznanie musi pociągać za sobą odpowiednie wybory. Tego wymaga porządek wewnętrzny.

A co z porządkiem zewnętrznym?

Jest równie ważny jak porządek wewnętrzny i pomaga go zachować. Zachowanie porządku w mieszkaniu, we własnych ubraniach, w narzędziach pracy i codziennych działaniach, ułatwia życie. W prostych, banalnych sytuacjach może zaoszczędzić wielu stresów. Ktoś, kto ma porządek np. w dokumentach, nie będzie przeżywał stresowych chwil, gdy nagle okaże się, że szybko potrzebne są dokumenty sprzed roku. Po prostu sięgnie po nie do odpowiedniej teczki. Zaoszczędzi czas i nerwy. W bałaganie (również tym zewnętrznym) mieszka niepokój, złość, oskarżanie siebie i innych, czasem kłamstwo i oszustwo.

Gdy przytłacza nadmiar zajęć i nie ma czasu na porządek

Im więcej mamy pracy, tym bardziej potrzebna jest nam cnota porządku. W wielości i natłoku łatwo zgubić to, co pierwsze i najcenniejsze, a poświęcić się temu, co drugorzędne i co sprawi, że ilość zajęć będzie wzrastać. Dobrą praktyką jest plan dnia (czasem nazywany porządkiem dnia). Jasne wyznaczenie sobie godzin pracy, posiłku, zajęcia się domem, chwili odpoczynku, czy chwili modlitwy. Warto jednak pamiętać, że samo spisanie planu dnia nie pomoże, trzeba wdrażać ten plan w czyn. To na początku, może być trudne, ale („Powtórka czyni mistrza”) z czasem będzie łatwiej. Przy planowaniu dnia i pracy warto też rozeznawać, które zajęcia są pilne, a które istotne. Istotnych nie wolno zaniedbać, a pilne czasem (lub z czasem) okazują się mniej pilne.

Jak uczyć porządku dzieci?

Najpierw przez własny przykład. To rodzic, czy nauczyciel, jest dorosły i określa zasady postępowania. Jeśli sam żyje w sposób uporządkowany, automatycznie będzie tego uczył dziecko. Cnota to pewien stały nawyk. Jeśli od najmłodszych lat dziecko będzie uczone zachowywać porządek w swoich zabawkach czy na swoim biurku, będzie samo się o to troszczyć, gdy dorośnie. Stara, ludowa mądrość mówi, że „Przyzwyczajenie jest drugą naturą”. Jeśli ktoś od dziecka przyzwyczai się do porządku w życiu, w nauce, w zabawie, w przeżywaniu dnia i tygodnia, w planowaniu zajęć, w dążeniu do osiągnięcia celów, będzie zachowywał porządek w życiu dorosłym. Innej drogi nie ma.

A gdy ktoś ma w naturze nieporządek?

Każdy z nas ma w naturze nieporządek. Skąd to wiemy? Z doświadczenia. Łatwiej jest bałaganić, nie sprzątać! Jednak nie wszystko, co mamy w naturze, jest dla nas dobre. I to też wiemy. Mamy też w sobie, w naszych głębokich pragnieniach, ukryte pragnienie wolności. A wolność, ta prawdziwa, wiąże się z panowaniem nad sobą, nad tym, co nam przeszkadza żyć szczęśliwie i pięknie. Każdy tak może, ale nie każdy zgadza się na to, że w życie wpisany jest trud, który ma smak zwycięstwa. Zwycięstwem nad sobą jest życie uporządkowane! Zwyciężajmy!

s. M. Urszula Kłusek SAC

– pallotynka, wieloletnia katechetka. Autorka artykułów i książek dla dzieci, rodziców, katechetów i nauczycieli. Prowadzi spotkania dotyczące współczesnych zagrożeń w wychowaniu i rozwoju dzieci

fot. unsplash.com

Artykuł Zachowaj porządek, a porządek zachowa ciebie pochodzi z serwisu Miesięcznik Wychowawca.

Zacznijmy od tego, iż o wiele łatwiej jest pomagać wzrastać w cnotach swoim podopiecznym w ramach edukacji zróżnicowanej i spersonalizowanej. Ta pierwsza pozwala lepiej zaadresować metody edukacyjne i wychowawcze, odpowiadając na realne potrzeby i naturę dzieci. Ta druga, dostrzegając w uczniu osobę, sprawia że przekaz wiedzy i wartości jest znacznie skuteczniejszy, bo oparty o autentyczną relację dwustronną, w której reaguje się na faktyczne wyzwania codzienności szkolnej konkretnego ucznia. W tym kontekście praca nad cnotą porządku w szkole dla chłopców, w której jednym z głównych narzędzi wychowawczych jest tutoring, daje największe szanse powodzenia oraz odpowiada na rzeczywiste zapotrzebowanie.

Porządek, rozumiany szeroko jako ład/uporządkowanie/czystość/harmonia/plan/reguły, powinien być traktowany jako jedna z fundamentalnych wartości w życiu człowieka w ogóle. To właśnie on zapewnia stabilność i przewidywalność, tak potrzebną dla prawidłowego funkcjonowania psychicznego i społecznego jednostki oraz zbiorowości, stając się dla nich swego rodzaju kamieniem węgielnym. To on jest fundamentem do dalszego wzrastania osobowości w innych obszarach, budując podwaliny pod pracowitość, odpowiedzialność czy punktualność, co z kolei ma bardzo konkretne pozytywne konsekwencje w życiu zawodowym i osobistym (zarówno w sferze samorealizacji, jak i więzi/relacji z innymi ludźmi). To on wreszcie powinien być też umieszczony w kategorii estetyki i szeroko pojmowanego piękna – rozumieli to już starożytni, afirmując m.in. harmonię i porządek w sztuce, architekturze, urbanistyce, filozofii, prawie itd. Wszystko to jest jeszcze ważniejsze w odniesieniu do kształtowania charakterów i postaw młodych ludzi. Nabycie cnoty porządku pozwala im na wszechstronny rozwój edukacyjny i wychowawczy, niezbędny na dalszych etapach życia; wspiera proces dobrego wpasowywania się dziecka w społeczeństwo i jego normy oraz kulturę; wreszcie umacnia też inne wartości, pozwalając prawidłowo rozwijać się intelektualnie i moralnie młodej osobowości.

W tym kontekście warto wyróżnić tzw. trzy poziomy porządku, nad którymi warto pochylić się w pracy z chłopcami w szkole i w domu. Pierwszy – porządek dosłowny – to odpowiedź na potrzeby płynące z natury chłopców. Będzie chodzić tu o tak fundamentalne sprawy jak uporządkowany pokój, czyste biurko, przedmioty na swoich miejscach, dobrze spakowany tornister, jasny plan dnia, uwzględniający dobry odpoczynek, porządek swojego miejsca pracy w szkole, uporządkowanie przyborów i książek, wraz z wiedzą gdzie się znajdują, umiejętność planowania własnej pracy i wiedza na temat zadań itd. Drugi to uporządkowanie w „myśleniu”. Chodzi tu o zagadnienia takie jak logika i precyzja wypowiedzi, umiejętność budowania związków przyczynowo-skutkowych, rozumienie następstw swoich czynów i namysł nad swymi działaniami oraz zachowaniami, branie odpowiedzialności za swoje „akcje”. Wreszcie trzeci poziom, ściśle powiązany z drugim, to domena moralności – ład rozumiany jako umiejętność świadomego wyboru dobra w odniesieniu do swojego życia oraz interakcji z otoczeniem i relacji z innymi ludźmi. W ten sposób trzy poziomy porządku przypominają swego rodzaju drabinę, po której młody człowiek wspina się przy pomocy rodziców i szkoły w kierunku doskonałości, wzrastając w cnocie, zarówno przyziemnie, jak i eschatologicznie. Im młodszy podopieczny, tym bardziej dosłowne będzie podejście do cnoty porządku. Na poziomie szkoły podstawowej nacisk położony zostanie przede wszystkim na poziom pierwszy, ale oczywiście cały czas trwać będą również starania o poziom drugi i trzeci, jako że wszystko jest tu ze sobą połączone. Z drugiej strony, im uczeń starszy, tym ważniejsze stanie się przypominanie o fundamencie (poziomie pierwszym), nawet jeśli został on już kiedyś opanowany, w myśl maksymy repetitio est mater studiorum (co tyczy się przecież nas wszystkich).

W kształtowaniu cnoty porządku w szkole bardzo ważny jest program wychowawczy. W naszej szkole zbudowany jest on w taki sposób, że każdemu z miesięcy nauki odpowiada jedna wartość przewodnia. Cnoty te łączą się ze sobą i przenikają wzajemnie, więc na dobrą sprawę każda z nich znajdzie swoje zastosowanie również w tych miesiącach, gdy nie jest akurat tą przewodnią. Porządek, rozumiany jako fundament dalszej edukacji i wychowania chłopców, zawsze rozpoczyna rok szkolny, będąc cnotą miesiąca września. W rozwinięciu tej idei każdemu z tygodni odpowiada hasło tygodnia. Poziom tych haseł dostosowany jest do wieku uczniów (I–III kl., IV–VI i VII–VIII), a hasła tygodnia są bardzo konkretnymi wskazaniami, które pomagają uczniom rozwijać w sobie cnotę porządku, nauczycielom działać wychowawczo w rzeczywistości szkolnej, a tutorom współpracować z rodzinami. Przykładowe hasła tygodnia z ubiegłego roku, to:

Dla klas I–III:

1. Wchodzę do klasy i wychodzę z niej spokojnie.

2. Odkładam rzeczy na swoje miejsce.

3. Dbam o moje książki i zeszyty.

4. Dbam o porządek w mojej klasie, szkole i domu.

Dla klas IV–VI:

1. Przestrzegam zasad w szkole i w domu.

2. Dbam o przedmioty którymi pracuję.

3. Lepiej się uczę w uporządkowanym miejscu.

4. Porządek pomaga mi skuteczniej pracować.

Dla klas VII i VIII:

1. Przestrzegam zasad.

2. Dbam o to, co mnie otacza.

3. Uczę się w sposób uporządkowany i planowy.

4. Zarządzam swoim czasem.

Oprócz „cnoty miesiąca”, która jest zmienna, zawsze pracujemy nad cnotą pobożności. We wrześniu hasłem przewodnim tej cnoty jest „Pamiętam o codziennej modlitwie”.

Realizacja programu wychowawczego odbywa się trójtorowo. Po pierwsze, za sprawą wszelakich działań wychowawcy klasy (ogólnie: godziny wychowawcze, karty pracy, wycieczki, pogadanki, a w odniesieniu konkretnie do cnoty porządku: nacisk na schludność pomieszczeń i ustawienie stanowisk pracy w sali, system dyżurnych klasowych i ich ocenianie, regularne przypominanie uczniom o braniu odpowiedzialności za czystość i chwalenie pozytywnych efektów itd.). Po drugie, w ramach tutoringu: tutor indywidualnie ustala z uczniem i jego rodziną cele z zakresu postaw i kształtowania cnót na konkretny trymestr wychowawczy oraz najbliższe tygodnie pracy. Cele te odpowiadają na realne problemy podopiecznego, np. związane z brakiem uporządkowania miejsca pracy, bałaganem, nieumiejętnością pakowania się i planowania pracy itp. Wreszcie po trzecie, każdy z dorosłych pracujących w szkole poprzez swoje postawy i poszanowanie dla cnót modeluje młodych ludzi. Tysiąc rozmów o cnocie porządku nie zadziała tak dobrze jak dbający o porządek swojego biurka i papierów wychowawca; uporządkowany w swoich zachowaniach przedmiotowiec; podnoszący papierek z korytarza dyżurujący nauczyciel czy zmywający po sobie kubki pracownik świetlicy. Słowem kluczem jest tu nieustanny dobry przykład i spójność przekazu: na linii dom–szkoła, na linii nauczyciele–nauczyciele i na linii dorośli–dzieci, pokazujące że wartości i cnoty działają w praktyce.

Ogólne korzyści tak rozumianego systemu cnót, a zwłaszcza cnoty porządku, są dwojakie. Po pierwsze, w obszarze edukacyjnym uczą młodego człowieka skutecznego działania, brania odpowiedzialności za swoją edukację i rzetelnego wykonywania swoich obowiązków, co przełoży się też na wyniki szkolne. Po drugie, ważniejsze, w obszarze wychowawczym, budują charakter i moralność młodej osoby, równocześnie ucząc ją samorozwoju i pokazując, że warto się starać wzrastać i być lepszym człowiekiem. A o to przecież chodzi.

Jakub Janik

– z wykształcenia prawnik i historyk. Uczy historii i WOS-u w szkole podstawowej dla chłopców „Wierchy” w Krakowie. Jest tutorem i wicedyrektorem

fot. marcus-spiske/unsplash.com

Artykuł Cnota porządku w szkole dla chłopców pochodzi z serwisu Miesięcznik Wychowawca.

Karta pracy z archiwum SP “Wierchy” Fundacji Sternik-Kraków

fot. marcus-winkler/unsplash.com

Artykuł Porządek – karta pracy pochodzi z serwisu Miesięcznik Wychowawca.

Wiemy dobrze, że samo zrobienie porządku „na włościach” nie jest wielkim problemem. Trzeba zagonić domowników do pracy równym frontem i wtedy, w krótkim czasie, wszystko może lśnić mniejszym lub większym blaskiem. Takie akcje są powtarzane przed przyjściem gości, przed lekcją angielskiego (na żywo) czy z innych, podobnych przyczyn. Oczywiście – można i tak. Z tym, że niestety osiągnięcie pożądanego celu (tu: porządku) nie wpłynie na codzienne nawyki, które – summa summarum – doprowadzą nas do bałaganu, a nie porządku. Na ten aspekt zwraca uwagę James Clear w książce Atomowe nawyki: trwała zmiana stanu, z którego nie jesteśmy zadowoleni nie nastąpi, jeśli nie zmienimy systemu – czyli konkretnych dróg (a nawet – ścieżek i ścieżynek), którymi będziemy zmierzać do celu. Tak: czasami cel jest bardzo jasny, ale samo jego osiągnięcie jest krótkotrwałe (im mniejsze dzieci oraz im liczniejsza rodzina, tym krótsze plataeu uporządkowanego mieszkania). Co zatem zrobić, żeby nieporządek nas nie przytłoczył? Każda rodzina powinna wypracować swój własny, modyfikowany w czasie, system utrzymywania porządku. Warto podpatrzyć, co działa u znajomych, którzy mają podobny skład rodzinny oraz powierzchnię, na której żyją. Albo takich, którzy już przeszli to, co my, i teraz mają już starsze/dorosłe dzieci. Wtedy możemy dopytać, co warto zrobić, jakie elementy ułatwiały im życie, a jakie niepotrzebnie frustrowały.

Odkładamy rzeczy na miejsce

Generalna zasada utrzymania domu we względnym ładzie to: odkładamy rzeczy na miejsce. To 100% prawdy i skuteczności. Dlaczego zatem szybko okazuje się, że znów „zarastamy” rzeczami odstawionymi gdzie bądź? Lenistwo/pośpiech to tylko część prawdy. Warto zastanowić się, czy rzeczywiście wszystkie przedmioty mają SWOJE MIEJSCE w naszych domach i czy wszyscy domownicy wiedzą, gdzie te miejsca się znajdują (Kiedyś zobaczyłam, że rzeczy biurowe oraz do szycia gromadzą się w różnych szufladach pod ręką – nie mając przypisanego miejsca. Wtedy na półce w kąciku do pracy przybyły dwa koszyki z opisem do szycia i do pisania).

Minimalizm?

Z idei minimalizmu wiele można zaczerpnąć: posiadanie tylko niezbędnych rzeczy, wykorzystanie ich do końca etc. Tylko specyfiką dużej rodziny jest DUŻA ilość niezbędnych rzeczy. Zwyczajnie: jeśli nasza rodzina to 2+5, to nawet mając tylko dwie pary butów (wyjściowe i sportowe) w szafce, musimy mieć miejsce na 14 par. Takie życie. Dodatkowo, często chcemy zostawić ubrania czy kalosze dla młodszego potomka – i półki przestają się domykać. Wtedy ratują nas piwnice, strychy czy inne powierzchnie magazynowe. Dobrze jest mieć opisane schowane zasoby (np. „kombinezony”, „niemowlęce 82–94”), aby łatwo sprawdzić, czy trzeba kupić coś nowego (np. kurtkę na zimę), czy wystarczy zanurkować w pudłach czy workach próżniowych (świetna oszczędność miejsca). Jeśli nie mamy możliwości ustawić dóbr na szybko dostępnych regałach, można mieć zapisane w notesie, co mamy zgromadzone w schowku, z kategoriami i rozmiarami.

Warany – z komody!

Z rzeczami, które „warują” nam w komodach i szafach, nieużywane kolejny rok, pożegnajmy się bez żalu. Można je oddać (konkretnej osobie lub organizacji) lub zorganizować w przedszkolu, szkole czy parafii „wymiankę”. Niektóre parafie mają nawet przeznaczone na taki cel salkę, więc wymiana może być nieustanna. Z niektórymi ubraniami dziecięcymi ciężko się rozstać. Za małe? Oj tam, będzie „po domu”. Za duże? Podwinie się i będzie „po domu”. Nie sprała się plama w ulubionym dresie? Będzie „po domu”… A przecież i „po domu” lepiej się czujemy chodząc ładnie ubranymi – nasi bliscy nie są gorsi od „obcych”, dla których ubieramy się wychodząc do pracy czy na spotkania (Jedna z mam, gdy przeszła na styl „ładnie po domu” usłyszała od dziecka, gdy malowała rzęsy w łazience, ubrana w sukienkę: Mamusiu, a gdzie ty wychodzisz, że tak ładnie wyglądasz? Co utwierdziło ją w słuszności zmiany stylu). Jak się zabrać do segregacji dziecięcych ubrań, żeby nie polec? Koleżanka podzieliła się kiedyś ze mną złotą radą (uwaga: będzie złota dla tych osób, które zaopatrują się w sklepach z odzieżą z drugiej ręki): jeśli po ubranie, które masz w domu, nie sięgnęłabyś w „ciucholandzie” – to czas się z nim rozstać.

Brygada RR – ratujące regały

Jak ułatwić sobie życie, żeby ubrania po praniu i suszeniu trafiały na półki do szaf? Przy małych dzieciach dobrze sprawdzają się regały, w które można wsunąć pudełka. Na każdym zaś pudełku przyklejamy piktogram – wtedy w każdym pudle mają znaleźć się inne części garderoby: np. krótki rękaw, długi rękaw, spodnie/sukienki, bielizna. Taki sposób pozwala dziecku samodzielnie posegregować rzeczy po praniu, jak i samodzielnie zrobić porządki. Poza tym – składanie ubrań, niezbędne w szafach czy komodach dla dzieci jest bardzo trudne. Możemy się zastanowić oczywiście, czy walczymy z poukładanymi ubraniami (i ich właścicielami), czy segregacja na kategorie jest dla nas wystarczająca. Starsze dzieci warto uczyć układania ubrań na pionowo (jak na zdjęciu) – łatwiej znaleźć daną rzecz i utrzymać porządek w takim układzie. Można także rzeczy rolować i w rolkach ustawiać pionowo, albo poziomo (dla chłopców to jest dobra zabawa).

fot. anaumenko/pl.123rf.com

System „pudełkowy” sprawdza się też świetnie przy zabawkach. Po jednej kategorii zabawek na dziecko, a pozostałe dobra – trzymamy poza dziecięcym pokojem. Gdy potomkowie będą narzekać na nudę, wówczas można zaproponować wymianę pudełek – i te domowe powędrują na strych/do wysokiej szafy. Można też się umówić, że wymiana jest co miesiąc lub wedle potrzeb rodziny. Pudełka pozwalają zarządzać porządkami w pokoju dzieci: mówimy „klocki do zielonego”, czy „lalki do pudełka z kwiatkiem” – krótkie, jasne komunikaty sprzyjają utrzymaniu uwagi i tempu pracy. Niektórzy rodzice kształtują nawyk porządku w następujący sposób: dopiero po skończeniu zabawy jedną zabawką (kategoria zabawek) i odłożeniu ich na miejsce dzieci mogą zabrać następną. To też dobry sposób, ale jeśli zabawa polega na tworzenie miasta z torami i kolejkami, ulicami (z autami) i domkami (z klocków), to jedna kategoria będzie zbyt skromna.

Ogólna zasada: co może być zamknięte, niech takie będzie sprawdza się i w dziecięcych pokojach, i w kuchni, i w przedpokoju. Przysłowie „czego oczy nie widzą, tego sercu nie żal” w ogarnianiu bałaganu jest szczególnie prawdziwe. W domowym kołowrotku pozwólmy sobie na chwilę wytchnienia: miejmy zamkniętą szafkę scarlett o’Hara – „pomyślę o tym jutro”.

Błogosławiona dobra rutyna

Aby nie czuć się nieustannie jak zepsuty adapter (Buty na miejsce. Buty na miejsce. Buty na miejsce!) można w strategicznych pomieszczeniach przygotować kilkupunktową instrukcję obsługi, dla młodszych członków rodziny – pismem obrazkowym. Np. w przedpokoju: odkładam buty na półkę, wieszam kurtkę (warto mieć niższy wieszak dla dzieci), witam się z domownikami. W łazience: zakręcam kran, przecieram umywalkę ściereczką, odwieszam ręcznik na miejsce. Kuchnia: odkładam talerze i sztućce do zlewu. Pytam, czy mogę komuś coś podać. Mówię: proszę i dziękuję. Ubikacja: uzupełniam brakujący papier, wycieram deskę/i podłogę, myję ręce po skorzystaniu z WC. [W jednym domu na drzwiach do WC przypięta była duża kartka z sugestywnym rysunkiem: tu można krzyczeć! Tak radzili sobie rodzice z energią dzieci, które czasem MUSIAŁY wydać z siebie głośne dźwięki. Tylko raz rodzina była zdziwiona, jak jeden z dorosłych gości także skorzystał z przyzwolenia 😉 ).

Dyżury i dyżurni

System dyżurów jest świetny, tylko zawsze trzeba mieć na uwadze, że jako rodzice będziemy występować w roli poganiacza wielbłądów. Małe dzieci chętnie pomagają nam w porządkach, a im starsze – tym jest to coraz mniej oczywiste. Dyżury zmieniane do tydzień czy co miesiąc wymagają od nas, dorosłych, nadzoru i wysłuchiwania, kto ma gorzej i dlaczego nie jest sprawiedliwie. To nie jest łatwe, za to przyjemne też nie. Dlatego warto przy planowaniu systemu prac dopuścić do głosu dzieci, wysłuchać ich propozycji i – jeśli mają cień powodzenia – wdrożyć. Oprócz tego, że każdy członek rodziny ma możliwość sprawdzenia, jak działa jego system i zobaczyć, jak działa odpowiedzialność zyskujemy też dodatkową oręż: ewentualne pretensje dotyczące sprawiedliwości podziału prac można przekierowywać na autora pomysłu. Można też wdrażać jedną, jedyną zasadę: robię to, o co rodzice mnie właśnie poproszą.

Przy mniejszych dzieciach, które jeszcze nie korzystają z tzw. zajęć dodatkowych, może sprawdzić się pomysł: „pół godziny do kolacji” – wówczas cała rodzina kończy daną pracę i zabiera się wspólnie do porządkowania przestrzeni, tak, aby do wieczornego posiłku usiąść już w posprzątanym mieszkaniu. Przy starszych dzieciach można stosować metodę w odmianie „pół godziny do spania”.

Znajdować sens

Jak tłumaczyć konieczność zachowania porządku? Oprócz zwykłych argumentów: nie tracimy czasu na szukanie rzeczy, nie złościmy się, rzeczy się nie niszczą i dłużej nam służą etc., pokazuję, że dom jest nas wszystkich i wszyscy o niego chcemy dbać, by każdy się w nim dobrze czuł. To podarowanie swojego czasu dla innych (a nie porządek dla samego porządku), do budowania wspólnego dobra. Można też przypomnieć, że każdą pracę, która moralnie jest dopuszczalna, możemy ofiarować Panu Bogu. Mogę też potraktować każdą pracę jak modlitwę – mogę umyć podłogę w kuchni w intencji zdrowia kuzynki, odkurzyć porządnie pokój w intencji dusz czyśćcowych czy włożyć starannie naczynia do zmywarki na chwałę Pana Boga. To czyni ze zwykłych czynności skarb o charakterze wiecznym, nadprzyrodzonym. I wówczas nie jest ważny jedynie efekt końcowy (porządek w domu z małymi dziećmi bywa krótkotrwały), ale to, z czym się mierzymy w każdej chwili, z przezwyciężaniem siebie. Dlatego zawsze możemy już zanucić (za kaczką Katastrofą) – „Porządek, porządek, przyjaciel zgubionych zwierzą-dek!”.

Maria Kowal

– mama siedmiorga dzieci w wieku od 4 do 16 lat. Fanka przemeblowań, systemów ułatwiających życie i przyglądania się, jak to robią inni, by mieć piękniej i sensowniej w domu. Świetna w dzieleniu się teorią i sprawdzaniu nowych pomysłów, w praktyce ma poczucie, że ciągle jest w przedszkolu porządkowania.

Wojciech Widłak, Pan Kuleczka, Media Rodzina, 2002

James Clear, Atomowe nawyki. Drobne zmiany, niezwykle efekty. Galaktyka, 2019.

fot. jessica-ruscello/unsplash.com

Artykuł Duża rodzina i (nie)porządek pochodzi z serwisu Miesięcznik Wychowawca.

Niestety, porządek jeszcze tej lekcji nie odrobił, a my musimy mierzyć się z tym wyzwaniem sami. My i nasze dzieci. A szczególnie nasze nastolatki, czego doświadczają wszyscy (no prawie) rodzice na całym chyba świecie.

Jesteśmy rodzicami czworga dzieci, w tym dwojga nastolatków. Chcemy podzielić się z Państwem naszym doświadczeniem, które każdego dnia zdobywamy na tym polu. Nie będzie to naukowy referat, ani kompleksowy wykład całego zagadnienia. Przygotowaliśmy raczej zbiór naszych przemyśleń i praktyk. Ten „disclaimer” na wstępie uznaliśmy za konieczny, abyście Państwo uniknęli rozczarowań. Z drugiej strony zarządzanie oczekiwaniami jest bardzo istotne i – jak pokażemy w dalszej części artykułu – ma ono również znaczenie w poruszanym temacie.

Na wstępie zdefiniujmy „pole gry”. Po pierwsze, mówiąc o porządku u naszych dzieci mamy na myśli porządek w otaczającej je przestrzeni, za którą odpowiadają – pokój, miejsce pracy – jak również porządek w wykorzystaniu czasu. Dlaczego to takie ważne? Bez porządku nie ma uporządkowania wewnętrznego, a bez tego nie ma mowy o dojrzałości. Musimy nieustannie pamiętać, że „gra” toczy się o dorosłego człowieka.

Po drugie, wiemy iż okres dorastania jest trudny i wymagający: nastolatki są wówczas w procesie dezintegracji popędowo-emocjonalnej. Proces ten dotyczy zarówno ciała, jak i woli, emocji oraz rozumu. Z jednej strony młody człowiek ma zdolność do podejmowania refleksji nad sobą i własnym myśleniem. Z drugiej strony dominuje u niego niepokój i bunt, labilność emocjonalna oraz lęk dotyczący wyglądu i sposobu funkcjonowania ciała, oczekiwań społecznych oraz potrzeb. Poszerza się obszar wolności i odpowiedzialności, a zarazem poznanie jest zdeformowane przez zaabsorbowanie sobą. Miejmy to nieustannie „z tyłu głowy” podczas wspierania naszych nastolatków w uporządkowywaniu otoczenia i ich życia.

Po tym określeniu „pola gry”, możemy przejść do konkretów. Chcemy podzielić się z Państwem pięcioma dobrymi praktykami domowymi i trzema szkolnymi.

Nasz przykład

Najwartościowsze, co możemy dać naszym dzieciom w pomaganiu formowania cnoty porządku, to nasz przykład, nasza walka na tym polu. W wychowaniu zdecydowanie przeceniamy znaczenie słowa, a nie doceniamy znaczenia codziennej praktyki. Wymagaj wpierw od siebie, a dopiero potem od dziecka. Syn ma twórczy nieład na biurku? A jak wygląda twój desktop na komputerze? Czy „wszystko się przyda” to tylko dziecka wymówka? Pewno dla większości z nas porządek jest wyzwaniem (dla nas jest), ale to właśnie słabość, którą można wykorzystać. Nasze dzieci, widząc nas walczących o porządek, raz wygrywających, raz przegrywających, mogą brać z nas przykład, uczyć się, że to ważne i warto temu poświęcić wysiłek.

Rozmowy, rozmowy…

Druga nasza dobra praktyka to rozmowy, rozmowy i jeszcze raz rozmowy. I to najlepiej wieczorem, nieraz późnym. Z powodów, o których nie będziemy tutaj pisać, nastolatki najchętniej rozmawiają wieczorem i właśnie wtedy te rozmowy są najwartościowsze. Tłumaczymy naszym dzieciom, dlaczego porządek ma znaczenie. Dyskutujemy, słuchamy i staramy się zrozumieć ich punkt widzenia. Pokazujemy związek między porządkiem zewnętrznym a wewnętrznym uporządkowaniem, rozmawiamy o szanowaniu rzeczy materialnych, dzielimy się znalezionymi w internecie wynikami badań, dotyczącymi wpływu środowiska pracy i otoczenia na skupienie oraz skuteczność nauki. Zależy nam, aby zrozumieli te związki, zachęcamy do refleksji.

Umowa o porządku

Trzecim rozwiązaniem, które rekomendujemy, to zawarcie umowy o porządku. Określmy wspólnie standard – co znaczy „uporządkowany pokój”, czego wymagamy. Dotyczy to również przestrzeni wspólnych, obowiązków domowych, związanych z utrzymaniem porządku w domu. To właśnie zarządzanie oczekiwaniami. Nie tylko oczekiwaniami wobec nastolatka, ale także oczekiwaniami wobec samych siebie. Warto wpierw usiąść we dwoje i zastanowić się, czego my oczekujemy, na czym nam zależy, co chcemy osiągnąć i do czego zmierzamy.

Zalety planowania

Kolejna rada to zachęcanie nastolatków do planowania dnia i tygodnia, prowadzenia kalendarza, tworzenia listy spraw do załatwienia. Warto pokazywać dzieciom zalety planowania, mówić językiem korzyści. Wprowadzić je w swój świat, pokazać, jak my to robimy, zarówno na polu zawodowym, jak i rodzinnym. U nas problemy logistyczno-organizacyjne wynikają nieraz ze złego planowania. Nie ukrywamy tego przed dziećmi, wręcz przeciwnie, pokazujemy im związek przyczynowo-skutkowy pomiędzy brakiem odpowiedniego planowania a faktem, iż tata nie odbierze ich wieczorem z tego czy innego miejsca.

Czasem warto odpuścić

I ostatnia dobra praktyka: wybierajcie pole bitwy. Po prostu, czasami warto odpuścić. Nigdy w sprawach zasadniczych, ale w pozostałych należy zważyć czy warto. Usłyszeliśmy ostatnio, że wychowanie to troska i granice. Porządek jest istotny, ale nie najważniejszy, nie jest celem samym w sobie, ale jedynie środkiem. Poranki nieraz są nerwowe, presja czasu robi swoje. Warto zważyć, czy to dobry moment na „wojnę o barłóg”. Oczywiście łóżko powinno być pościelone, ale nieraz lepiej rano odpuścić i wrócić do tematu po południu.

Nasza praca wykonywana w domu może być wspierana przez szkołę. Kolejne trzy dobre praktyki dotyczą właśnie tej sfery.

Przykład, uporządkowanie i relacje z wychowankiem

Podobnie jak w domu, tutaj też kluczowy jest przykład – nauczycieli i wychowawców. Uporządkowana praca nauczycieli zdecydowanie więcej znaczy niż najlepsze nawet pogadanki. Uczniowie widzą i obserwują. I to dużo więcej, niż nam się wydaje. Widzą, czy praca jest uporządkowana, lekcje zaplanowane. Dostrzegają chaos i prowizorkę.

Kolejna sprawa to porządek w szkole. Jeżeli szkoła jest uporządkowaną organizacją zarówno od strony procedur, regulaminów, zasad, jak i zadbanej i uporządkowanej przestrzeni, łatwiej wymagać od uczniów porządku. I będzie dużo efektywniej wywierać skuteczny wpływ niż tylko słowa.

Trzecia i ostatnia kwestia to wykorzystanie relacji wychowawca – uczeń. W niektórych szkołach funkcjonuje również instytucja tutora, czyli indywidualnego opiekuna ucznia. Partnerska rozmowa o tym, że uporządkowanie ma olbrzymi wpływ na to, czy uda się spełnić swoje marzenia i osiągnąć założone cele, może być bardzo cenna. Tym bardziej, iż często nastolatki wolą porozmawiać z innymi, niż rodzice, osobami. Rady autorytetu spoza rodziny mogą odnieść większy skutek, niż słyszane po raz setny słowa mamy i taty.

Towarzyszenie dziecku

Na zakończenie pragniemy zaznaczyć, że sprawy, o których piszemy, są również dla nas wyzwaniami, przed którymi stajemy każdego dnia. I niezależnie czy wpajaliście nawyki związane z porządkiem swoim dzieciom już w przedszkolu, czy dopiero teraz, gdy są już nastolatkami, zauważacie, że jest pole do pracy, ważne, aby nie ustawać w wysiłku. Chcemy w tym miejscu zacytować definicję wychowania, która do nas mocno przemawia: wychowanie to towarzyszenie dziecku, z miłością i uwagą, w jego wewnętrznej walce. Proponujemy z tej perspektywy podchodzić to tematu porządku. Nieocenionym sojusznikiem będzie dla nas humor i optymizm. Starajmy się nie tracić opanowania i cierpliwie towarzyszyć naszym dzieciom na tej drodze. Ich drodze. A gdy od czasu, do czasu opadną nam ręce, to… przypomnijmy sobie, jak wyglądały nasze pokoje, gdy mieliśmy po te kilkanaście lat.

Monika i Krzysztof Mikułowie

– są małżeństwem od 21 lat i rodzicami czworga dzieci. Od kilkunastu lat zaangażowani w tworzenie i prowadzenie na Śląsku placówek edukacji spersonalizowanej w projekcie edukacyjnym Węgielek. Monika jest dyrektorem szkoły dla dziewcząt, Krzysztof jest managerem i przedsiębiorcą

fot. frank-mckenna/unsplash.com

Artykuł Kiedy tu wreszcie posprzątasz?! Porządek u nastolatka pochodzi z serwisu Miesięcznik Wychowawca.

Scenariusz zajęć dydaktyczno-wychowawczych dla klas II–III

Cele:

uczeń:

• swobodnie wypowiada się na temat treści opowiadania,

• podaje propozycje utrzymania porządku w pokoju,

• zna postać bł. Anieli Salawy,

• porządkuje swoje rzeczy w plecaku i piórniku,

• współpracuje w grupie.

Formy pracy:

zbiorowa, grupowa, indywidualna.

Metody pracy:

rozmowa kierowana, praca z tekstem, „burza mózgów”, ekspresyjna.

Środki dydaktyczne:

tekst opowiadania „O porządkach i uśmiechu bł. Anieli”, karty pracy, prezentacja postaci bł. Anieli Salawy, piosenki „O SPRZĄTANIU – Posprzątajmy razem bałagan w pokoju” oraz „Piosenka o sprzątaniu domu”, zawartość plecaka i piórnika.

Przebieg zajęć:

1. Nauczyciel odtwarza piosenkę „O SPRZĄTANIU – Posprzątajmy razem bałagan w pokoju” (https://youtu.be/e3zuosDT3K4).

2. Uczniowie swobodnie wypowiadają się na temat wyglądu pokoju chłopca.

3. Słuchanie opowiadania „O porządkach i uśmiechu bł. Anieli”.

4. Wypowiedzi ukierunkowane pytaniami:

• • • • O co mama poprosiła Jarka?

      • Co zrobił Jarek, gdy zmęczył się sprzątaniem?

      • Co mu się przyśniło?

      • Co zrobił po przebudzeniu się?

      • Kto pomógł Jarkowi poukładać ubrania?

      • Co chłopiec zrobił z portretem bł. Anieli Salawy?

5. Praca w grupach – „burza mózgów”.

Ola zdradziła bratu sekret utrzymania porządku w swoim pokoju. Dzieci w grupach zapisują swoje propozycje na kartkach, wykorzystując swoje doświadczenia (Przewidywane odpowiedzi: odkładaj rzeczy zawsze na swoje miejsce, ubrania układaj w kostkę lub powieś na wieszaku, przeznacz szuflady na określone rzeczy, opisz pudełka, często wycieraj kurze, sprzątaj pościel, itd.).

6. Odczytanie przez grupy swoich propozycji. Najciekawsze nauczyciel zapisuje na tablicy. Uczniowie decydują, które z tych sekretów zastosują w swoim pokoju i dlaczego? Wypowiedzi chętnych dzieci.

7.Słuchanie piosenki „Piosenka o sprzątaniu domu” – Mała Orkiestra Dni Naszych (https://youtu.be/imoS6Wkr04w). Naśladowanie ruchem czynności sprzątania, wspólny śpiew refrenu.

8. Nauczyciel prezentuje na tablicy multimedialnej portret bł. Anieli Salawy. Krótko przedstawia jej postać.

9. Poszukiwanie odpowiedzi na pytanie: Co wspólnego z porządkiem w pokoju Jarka może mieć bł. Aniela Salawa?

10. Zakończenie zajęć.

Dzieci robią porządek w swoim plecaku, piórniku.

Małgorzata Sasin

– nauczyciel edukacji wczesnoszkolnej w Szkole Podstawowej nr 62 w Bydgoszczy

bł. Aniela Salawa/https://pl.wikipedia.org/

Opowiadanie

O porządku i uśmiechu bł. Anieli

– Jarku, posprzątaj wreszcie swój pokój – łagodnym, ale stanowczym tonem odezwała się do mnie mama, przekraczając rano próg mojego pokoju. – Zupełnie nie rozumiem, jak to się dzieje, że u ciebie wiecznie panuje taki bałagan? – zadała pytanie, nie oczekując na nie odpowiedzi.

Ja też nie wiedziałem, jak to się dzieje. Bałagan pojawia się ni stąd ni zowąd, zupełnie jakby robił się sam,a ja potem ciągle sprzątam, układam, przestawiam i odkurzam.

Porządki zajęły mi prawie całe sobotnie przedpołudnie. Na moje szczęście było ono pochmurne i deszczowe. Zająłem się pracą bez żalu, że nie mogę wyjść na podwórko. Po trzech godzinach intensywnego sprzątania i układania wszystkiego, co tylko się da, został mi jeszcze do ułożenia pokaźnych rozmiarów stos rzeczy, które miałem złożyć w kostkę i umieścić na półkach szafy. Poczułem, że opadam już z sił i postanowiłem przed tym wyzwaniem trochę odpocząć. Zmęczony, położyłem się na samej górze sterty ubrań i przytuliwszy się do miękkiej koszuli w kratkę, zasnąłem.

Nagle poczułem, że drzwi do mojego pokoju delikatnie i bezszelestnie otwierają się. Najpierw lekko uchyliły się, zostawiając małą szparkę, jakby ktoś nieśmiało chciał upewnić się, czy może wejść do środka. Potem stopniowo otwierały się coraz szerzej, aż w rozwartych na oścież zobaczyłem młodą panią. Zaskoczony jej obecnością, spoglądałem na nią bez słowa, a ona uśmiechała się, obejmując wzrokiem cały mój pokój.

Byłem pewien, że gdzieś już ją widziałem, wydała mi się znajoma, a nawet bliska. W pierwszej chwili pomyślałem, że to może jakaś koleżanka mamy, ale miała na sobie rzeczy, w które ubierały się panie chyba ze sto lat temu, co oczywiście wykluczało ją z grona znajomych mamy. Nagle doznałem olśnienia:

– Już wiem, gdzie panią widziałem. Na niewielkim portrecie, który stoi na półce w pokoju mojej siostry. Ola przywiozła go z Krakowa, kiedy była z mamą u cioci Ewy. Taki sam portret dała mnie, ale ja go gdzieś włożyłem i nawet nie wiem, gdzie mam go teraz szukać.

Pani jeszcze milej uśmiechnęła się do mnie. W tej samej chwili, gdy już chciałem zapytać ją o to, kim jest, obudziłem się.

Zerwałem się na równe nogi i pędem wpadłem do pokoju Oli. Tak, to była ona.

– Błogosławiona Aniela Salawa – przeczytałem na głos podpis na portrecie pani z mojego snu. W takim samym tempie wróciłem do siebie i zacząłem przeglądać zawartość szuflady, której jako jedynej nie otwierałem od dłuższego czasu. Tylko tam mogłem znaleźć ten sam wizerunek. Nie myliłem się, leżał na samej górze, jakby czekał, aż po niego sięgnę.

Dokończyłem układanie ubrań. Pomogła mi w tym trochę Ola, zdradzając mi sekret utrzymania porządku w swoim pokoju.

A portret błogosławionej Anieli Salawy postawiłem na małej szafce. Stamtąd spogląda na mnie i mam wrażenie, że uśmiecha się radośnie, gdy tylko w moim pokoju panuje ład.

Małgorzata Sasin

fot. uximetcpavel/ https://pl.123rf.com/

Artykuł Sekret utrzymania porządku. Scenariusz zajęć dydaktyczno-wychowawczych dla klas II–III pochodzi z serwisu Miesięcznik Wychowawca.