Wychowywanie to pomaganie początkowo bezradnemu i nieświadomemu siebie dziecku, żeby stawało się kimś podobnym do Boga, czyli kimś mądrym, kochającym, odpowiedzialnym, świętym. Szlachetnie wychowywać może jedynie ten, kto sam staje się dojrzałym człowiekiem. Sprawdzianem dojrzałości rodziców i innych wychowawców jest to, że potrafią kochać wychowanków i w mądry sposób z nimi rozmawiać. Miłość poprzedza inne formy oddziaływania wychowawczego. Dzieci i młodzież są skłonni słuchać jedynie tych, którzy okazują im miłość. Jeśli wychowawca nie kocha, to nawet najmądrzejsze jego słowa nie zmobilizują wychowanków do pracy nad sobą. W wychowaniu rację ma ten, kto kocha. Wielu wychowanków bezkrytycznie przyjmuje słowa demoralizatorów, bo ci nie stawiają żadnych wymagań i namawiają do kierowania się ciałem, popędami czy emocjami. Krytyczni stają się natomiast wobec wychowawców, gdyż ci nie oszukują i nie obiecują wychowankom łatwo osiągalnego szczęścia: bez dyscypliny, bez zasad moralnych, bez miłości i odpowiedzialności.

Chrystus stawiał swoim słuchaczom wyjątkowo wysokie wymagania, a oni i tak szli za Nim z entuzjazmem, gdyż widzieli Jego miłość. Niektórzy z Jego uczniów mimo to odchodzili. Po grzechu pierworodnym nie jest możliwe wychowanie bez porażek nawet wtedy, gdy wychowawcy dojrzale kochają, gdyż część wychowanków nie reaguje na największe nawet znaki miłości. Sama zatem miłość nie wystarczy. Z drugiej strony nie są możliwe sukcesy wychowawcze bez okazywania dzieciom i młodzieży miłości. Dziecko niekochane nie ma siły żyć, a tym bardziej nie ma siły pracować nad własnym charakterem. Rodzice powinni okazywać miłość poprzez codzienną obecność, poprzez wytrwałość i ofiarność w trosce o córki i synów, a także poprzez okazywaną im czułość i cierpliwość. Księża, nauczyciele, pedagodzy, psycholodzy powinni okazywać wychowankom miłość poprzez empatyczne wczuwanie się w ich życiową sytuację, poprzez okazywany im szacunek, obronę przed demoralizatorami, poprzez podejmowanie rozmów w cztery oczy i potwierdzanie na wiele innych jeszcze sposobów, że wychowankowie są dla nich skarbem i radością. Jednym z tych innych sposobów jest solidna praca nad sobą, gdyż dobrym wychowawcą jest ten, kto odnosi sukcesy w wychowaniu samego siebie.

Typowe błędy w komunikacji wychowawczej

Jedną z największych słabości komunikacji wychowawczej jest błędny dobór tematyki, języka i argumentów. Niektórzy wychowawcy proponują dzieciom i młodzieży rozmowy na tematy banalne, nieaktualne lub mające marginalne znaczenie w procesie wychowania. Inni używają takiego języka, którego wychowankowie nie rozumieją, czy który kojarzy im się z moralizowaniem, straszeniem, ograniczaniem wolności. Jeszcze inni używają nietrafnych argumentów, czyli takich, które może przekonują ich samych, lecz które nie trafiają do wychowanków, gdyż nie uwzględniają ich historii i obecnej sytuacji życiowej, ich mentalności i sposobów przeżywania siebie oraz otaczającej nas rzeczywistości.

ks. Marek Dziewiecki –  kapłan diecezji radomskiej, wykładowca akademicki, psycholog, rekolekcjonista, dyrektor telefonu zaufania – „Linia Braterskich Serc”, ekspert Zespołu Apostolstwa Trzeźwości i Osób Uzależnionych, autor ponad stu książek i audiobooków z zakresu małżeństwa i rodziny, wychowania, komunikacji międzyludzkiej, a także profilaktyki i terapii uzależnień.

Bibliografia

M. Dziewiecki, Komunikacja. Kochaj i mów, co chcesz!, Nowy Sącz 2018

M. Dziewiecki, Komunikacja wychowawcza, Kraków 2004

M. Dziewiecki, Pedagogika integralna, Warszawa 2010

F. Schulz von Thun, Sztuka rozmawiania, Kraków 2001

Artykuł Podstawy komunikacji wychowawczej pochodzi z serwisu Miesięcznik Wychowawca.

Stałam nieopodal ławki, na której siedziały dwie mamy kilkuletnich dzieci, bawiących się w piaskownicy, dlatego usłyszałam, gdy zaczęły się żegnać: – To ja już polecę. Zasiedziałam się, a moja mama ma do nas wpaść – będzie już za pół godziny! Muszę z Bartusiem jeszcze zahaczyć o cukiernię, kupić jakieś ciasteczka i chciałabym chociaż łóżka zdążyć pościelić – rano nie zdążyłam – po co mi mamine komentarze na ten temat! Kobieta podbiegła w stronę piaskownicy: – Bartusiu, pójdziemy już dobrze? – odezwała się do synka. – Mamooo, niee! Jeszcze chwilee. Widzisz, że kończę budować nasyp kolejowy dla mojej ciufci. Muszę go wyrównać i sprawdzić, czy się lokomotywa mieści! – Synku nie mamy już czasu, zaraz przyjdzie do nas babcia Kasia… – Niech przyjdzie potem – przerwał jej chłopczyk – wypróbuję nasyp, to pójdziemy! – Umawiałam się z babcią na piętnastą. Nie mamy czasu! Proszę cię, bądź grzeczny! – błagała mama. – Zbieraj szybko zabawki! Jeszcze musimy wstąpić do cukierni! Bartuś upierał się, że musi wypróbować jazdę lokomotywy na nasypie. Skończyło się na tym, że zdenerwowana i zniecierpliwiona mama sama pozbierała i spakowała zabawki, siłą wyciągnęła z piaskownicy wierzgającego synka i odeszła, ciągnąc go za rękę – płaczącego ze złości i żalu.

Sytuacja, w jakiej mama „sama zgotowała sobie ten los”, czyli awanturę z dzieckiem. Zabrakło jasnego wyjaśnienia swoich oczekiwań i tego, z czego one wynikają (opis sytuacji) oraz dostrzeżenia dziecięcych priorytetów i zadbania o nie. Mama Bartusia zaczęła od pytania, co pozostawia pole do wyrażenia zgody lub niezgody na propozycję. Wtedy dziecko broni swoich interesów i niechętnie słucha wygłaszanych płaczliwym tonem zaklęć dorosłego. Te brzmią bardziej jak tłumaczenie się przed maluchem, niż tłumaczenie mu sytuacji. Ostatnio bardzo często słyszę tę manierę: intonację pytania tam, gdzie aż prosiłoby się o tryb oznajmujący. Skoro podjęliśmy decyzję i chcemy skłonić dziecko do współpracy, pokazujmy, że wiemy czego i dlaczego chcemy. Idealnie byłoby zorientować się zawczasu i zapowiedzieć dziecku, że trzeba kończyć zabawę, bo za pięć minut zbieramy się z placu zabaw. Ale nawet gdy się zagapimy, można zadziałać skuteczniej. – Bartusiu, musimy już iść. Pomogę ci zebrać zabawki, bo zależy mi na czasie: babcia Kasia będzie u nas za pół godziny. – Mamooo, niee! Jeszcze chwilee. Widzisz, że kończę budować nasyp kolejowy dla mojej ciufci. Muszę go wyrównać i sprawdzić, czy się lokomotywa mieści! – Ojej! To ważna operacja nasypowo-ciufciowa! Potrzeba na nią więcej czasu. Wrócimy tu po wizycie babci lub jutro. Teraz szybko musimy się zebrać, biec do cukierni po ciasteczka i pościelić łóżka, żeby było ładnie! Już to może wystarczyć, poparte jednoczesnym zbieraniem rzeczy – dziecko z łagodnego, lecz stanowczego tonu i krzątaniny wyczuwa, że rzeczywiście nam zależy na czasie. Jeśli się jednak ociąga, marudzi, można dodać coś humorystycznego w stylu: SOS! Alarm! Potrzebuję pomocy i szybkiego odwrotu! Włączamy sygnał dźwiękowy: eeeooo, eeeoooo! Oddalamy się w kierunku cukierni na sygnale…

Proszę, chciałabym, chcę, pomogłoby mi, zależy mi, oczekuję – to sformułowania, które wraz z tonem głosu, jakim je wypowiadamy, są dobrym początkiem zdania pozwalającego na jasne i konkretne oraz pokazujące „Stopień nacisku” sformułowanie naszych oczekiwań.

Anna Kucharska-Zygmunt

– psycholog, trener warsztatów psychoedukacyjnych, współautor projektu latarnia.edu.pl

Artykuł Czy my wiemy czego chcemy? pochodzi z serwisu Miesięcznik Wychowawca.