Na forach internetowych, z uwagi na zbliżającą się rekrutację do przedszkoli, zaczyna już huczeć od pytań rodziców małych dzieci. I ja pozwolę sobie je zadać: Pani Doktor, jak wybrać dobre przedszkole dla mojego dziecka? Na co zwracać uwagę?

Na początku warto zastanowić się co jest dobre dla mojego dziecka i ważne dla naszej rodziny. Zazwyczaj kluczowe okazują się kwestie wartości i aspekty logistyczne. Spójność celów wychowawczych i zasad funkcjonujących w domu i przedszkolu jest bardzo korzystna dla rozwoju dziecka. Dlatego warto określić własne cele wychowawcze i szukać modelu edukacyjnego, który będzie z nimi zbieżny. Cele, o których mówię, powinny być konkretne – samo stwierdzenie: „chciałabym, żeby moje dziecko było szczęśliwe” nie jest wystarczające. Jak definiuję bycie szczęśliwym? W kategoriach hedonistycznych czy antropologicznych? Nie bez znaczenia jest także środowisko rówieśnicze. Dzieci w wieku przedszkolnym nie budują jeszcze głębokich relacji z innymi dziećmi, ale chętnie naśladują ich zachowania. Jeśli zarówno nauczyciele jak rodzice będą zgodni co do celów, dzieciom łatwiej będzie je realizować. Rodzice często patrzą na lokalizację przedszkola – odległość od domu lub pracy, możliwości komunikacyjne. Przy czym dla jednych 10 minut piechotą to już dużo, a dla innych 30 minut jazdy samochodem nie jest problemem. Ważne, żeby kwestie komunikacyjne nie były powodem frustracji rodzinnych. Rodzice często biorą też pod uwagę czynniki związane z infrastrukturą: wielkość i wygląd sal oraz placu zabaw. Bardzo ważne, żeby dziecko miało możliwość ruchu, rozwoju motoryki dużej i pobytu na świeżym powietrzu. Jednak infrastruktura jest tu jedynie czynnikiem sprzyjającym, kluczowe jest zaangażowanie kadry, która nawet w sytuacji skromnych warunków potrafi zapewnić dzieciom systematyczne i wartościowe zajęcia na świeżym powietrzu. Dla rodziców dzieci o specjalnych potrzebach (zdiagnozowanych lub w trakcie diagnozy w PPP) istotne może się okazać kryterium związane z terapią czy dostosowanym programem. Idea edukacji włączającej promuje co prawda współistnienie i współdziałanie takich dzieci w typowym środowisku, jednak czasem dla nich samych lepsze okazuje się np. przedszkole terapeutyczne. Jest to oczywiście kwestia indywidualna.

W miastach mamy możliwości znalezienia najlepszej dla naszego dziecka i naszej rodziny placówki, a co w sytuacji, gdy przedszkole jest jedno? Czy możemy coś zrobić, żeby nasz maluch dobrze się w nim czuł i był otoczony należytą opieką?

Jak już wspomniałam, o jakości pracy przedszkola decyduje zaangażowanie kadry i postawa rodziców. Rodzice mogą mieć duży wpływ na atmosferę panującą w przedszkolu. Różnice związane z podejściem do wychowania w domu czy oczekiwaniami wobec przedszkola mogą być powodem konfliktów między rodzicami lub między rodzicami i nauczycielami. Warto mieć to na uwadze i starać się nie doprowadzać do trudnych sytuacji. Zawsze można znaleźć pozytywny sposób przekazania swoich uwag czy sugestii. Warto też pamiętać, że perspektywa rodzica, który ma w domu jedno, dwójkę lub kilkoro dzieci w różnym wieku, jest inna niż wychowawcy w przedszkolu, który ma pod opieką nawet 25 dzieci w podobnym wieku. Idealnym rozwiązaniem jest możliwość wymiany obserwacji i wniosków między nauczycielami i rodzicami. Każdy z nich bowiem inaczej odbiera i interpretuje zachowanie dziecka, a samo dziecko może prezentować inne zachowania w zależności od kontekstu. Poznanie perspektywy drugiej osoby jest inspirujące, więc jeśli to możliwe, starajmy się o czas na takie rozmowy.

A co w sytuacji, jeśli placówka, którą wymarzyliśmy dla naszego dziecka lub dzieci, nie istnieje w naszym mieście? Czy to jest szaleństwo – zakładać przedszkole „od zera”, takie, jakie nam się podoba?

Znam wielu takich szaleńców i bardzo ich podziwiam. W takiej sytuacji zachęcam do działań kolektywnych – żeby można było swoje pomysły skonsultować, a najlepiej skonfrontować. Poza tym prowadzenie placówki edukacyjnej, nawet małej, jest wyczerpujące, dlatego warto mieć kogoś do pomocy. Największym wyzwaniem okazują się zwykle kwestie formalne (przede wszystkim warunki, jakie musi spełniać budynek) oraz finansowe. Oczywiście kluczowe jest znalezienie odpowiedniej kadry. Pewnym zagrożeniem jest utrata motywacji do prowadzenia przedszkola z chwilą, gdy dzieci inicjatorów osiągną już wiek szkolny. Jeśli taka obawa jest realna (na przykład założyciele zaangażują się w tworzenie szkoły), warto zawczasu pomyśleć o następcy.

Jest Pani mamą – czy wiedza o rozwoju dziecka i o wychowaniu „zderzyła się” u Pani z codziennymi wyzwaniami, czy raczej pomogła je rozwiązać? Pamiętam mój cichy zachwyt, gdy to, co czytałam o różnicach w sposobie utrzymania uwagi chłopców i dziewczynek zobaczyłam na własne oczy – przy niespełna rocznej córce.

Myślę, że przygotowanie pedagogiczne pomaga mi zdystansować się do różnych „trendów” wychowawczych, a także spokojnie analizować rozwój dziecka. Czytając artykuły, posty czy oferty edukacyjne, stosuję swoisty „filtr” teoretyczny, który powoduje, że jestem bardziej odporna na manipulację czy bezrefleksyjną fascynację. Z zainteresowaniem śledzę zarówno nowe, jak tradycyjne koncepcje wychowania przedszkolnego i doceniam tę różnorodność. Jednocześnie zdaję sobie sprawę, że żadna z tych metod nie jest jedyną słuszną. Znam wiele wspaniałych przedszkoli – bardzo różnych, funkcjonujących w rozmaitych środowiskach i myślę, że łączy je jedno – szczera troska o dobro dziecka. Na pewno bardzo pomaga mi wiedza z zakresu psychologii rozwojowej i świadomość, że tempo rozwoju dziecka jest sprawą indywidualną. To oczywiście nie oznacza, że jestem przygotowana na wszystko, wręcz przeciwnie – niejednokrotnie syn mnie zaskakuje. Natomiast jeśli chodzi o potwierdzenie teorii, to obecnie mogę obserwować różne aspekty swoistej mowy dziecięcej. Najbardziej fascynuje mnie tworzenie neologizmów i hiperregulacja, które wiele mówią nie tylko o strategiach słowotwórczych, ale także logice myślenia. To wspaniałe móc towarzyszyć dziecku w rozwoju.

Dlaczego taki właśnie tytuł książki – „Od radości do mądrości”?

Taką propozycję dostałam od wydawcy, czyli Instytutu Educare. Spodobała mi się. Tytuł jest bardzo pozytywny a tak właśnie myślę o okresie przedszkolnym w rozwoju dziecka. Jest też trochę kontrowersyjny, więc zachęca do myślenia: czy na początku tego procesu nie ma mądrości a na końcu nie ma radości? Otóż nie – w radości tkwi mądrość, a sama mądrość jest radością. Dziecko staje się mądrzejsze, dzięki temu, że poszerza swoje doświadczenia, analizuje otaczającą rzeczywistość i rozmawia o swoich wnioskach oraz wątpliwościach. Na każdym etapie swojego rozwoju powinno być radosne.

Komu możemy ją polecić?

Książkę napisałam przede wszystkim z myślą o dyrektorach i nauczycielach pracujących w przedszkolu. Mogę ją także polecić rodzicom i wszystkim, którzy są zainteresowani rozwojem dziecka w wieku przedszkolnym oraz teoretycznymi i praktycznymi aspektami wychowania. Moim celem było przekazanie możliwie kompletnej wiedzy, umożliwiającej dokonanie przez wychowawców wyboru metod, działań i koncepcji pedagogicznych.

Dziękuję bardzo za rozmowę.

Monika Jakubowska-Mirek

– doktor nauk społecznych w zakresie pedagogiki, adiunkt w Katedrze Polityki Oświatowej i Społecznych Badań nad Edukacją na Wydziale Pedagogicznym Uniwersytetu Warszawskiego, mgr etnologii. Zajmuje się badaniem edukacji, w szczególności monitorowaniem osiągnięć szkolnych oraz badaniem kultury szkoły. Od 2004 roku współpracuje z przedszkolami i szkołami, których koncepcja pracy jest bliska założeniom personalistycznym. Prowadzi warsztaty dla dyrektorów i nauczycieli szkół i przedszkoli oraz dla rodziców związanych z tymi placówkami. Od 2015 roku członek EASSE Advisory Body

fot. unsplash.com

Artykuł Od radości do mądrości pochodzi z serwisu Miesięcznik Wychowawca.

„Czy komputer może zaszkodzić kobiecie w ciąży, pytają mnie pacjentki – rzucił prelegent na zajęciach szkoły rodzenia. – Tak, odpowiadam, jeśli jest podłączony do Internetu”. Można się uśmiechnąć, albo zrobić rachunek sumienia. Bo wiemy wszyscy, że dotyczy to nie tylko stanu błogosławionego. W dzisiejszym świecie dostęp do wiedzy, bardzo różnorodnej, mamy prawie nieograniczony, pytanie jak to się ma do wzrostu w mądrości.

W ciąży z pierwszym dzieckiem miałam ambitny plan przeczytania choćby kilku książek – poradników, nieświadoma zupełnie tego, co nas czeka. Nie zdążyłam. Ani przed godziną „0”, ani potem. I może dobrze, bo właściwie cały pierwszy rok „nie wiedziałam jak się nazywam”, a z rozwiązań, proponowanych przez otoczenie, sprawdziło się może jedno. Początkowo staraliśmy się trzymać dobrych rad, czasem wykluczających się, często przeczących intuicji. Myślę teraz o tym z lekkim zażenowaniem. Przy drugim dziecku wiedziałam już, że porodu nie da się przespać, i umiałam od razu sama przystawić córkę do piersi… Ale dopiero przy piątym, naszym ostatnim, miałam w sobie względny spokój. Już dawno widzieliśmy, że można mieć tytuły naukowe, sterty książek na półkach, stałe łącze internetowe, mnóstwo doradców z prawej i lewej strony… i mętlik w głowie. Wiedza może ułatwiać albo utrudniać. Owszem, daje większe pole manewru, przy podejmowaniu decyzji mamy więcej danych, ale – zwłaszcza w byciu rodzicami – nie wystarcza. I nie sprawi automatycznie, że będziemy wybierać właściwie.

Trochę inaczej niż u Sokratesa. Starożytna filozofia utożsamiała wiedzę z umiejętnością wybierania dobra. Jeśli wiem, co jest dobre – mawiał Sokrates – to będę to czynił. Nie ma innej opcji. Wszystkie złe czyny wynikają z braku wiedzy, albo wiedzy niedostatecznej. Może w idealnym platońskim świecie takie bezpośrednie przełożenie miałoby rację bytu, ale w rzeczywistości ludzkich relacji, emocji, wyborów i – dodadzą teolodzy – grzechu pierworodnego, nie jest tak prosto. Nawet jeśli teoretycznie byłoby to możliwe, to intuicyjnie czujemy, że człowieka do końca poznać się nie da. Wracając do dzieci – każde jest inne. I już wiemy – post factum, choć można się było domyślić wcześniej – że nie ma złotych rad, sprawdzających się w każdym przypadku. Przy którejś wizycie patronażowej, położna na do widzenia powiedziała: „no to teraz spokojnie się poznawajcie”. I to chyba jest dobry program na całe życie. Już od pierwszego dnia. A dzieci rosną, wraz z nimi rosną problemy i sytuacje, które wymagają od nas, rodziców, mądrych, a nie tylko książkowych decyzji – mysterium tremendum et fascinans. Mądrość przychodzi z wiekiem i doświadczeniami – to nie żaden truizm. Sam Platon uważał, że – właśnie z tego powodu – filozofem prawdziwym (czyli miłośnikiem mądrości) można być dopiero po czterdziestce… Wcześniej, choćby ktoś Akademię Platońską skończył w rok, to mądrości życiowej tak szybko nie zdobędzie.

Filozofia filozofią, ale wierzymy też, że mądrość jest darem. Naprzeciw Sokratesowi wychodzi król Salomon.

„W Gibeonie Pan ukazał się Salomonowi w nocy, we śnie. Wtedy rzekł Bóg: «Proś o to, co mam ci dać». A Salomon odrzekł: «(…)Teraz więc, o Panie, Boże mój, Tyś ustanowił królem Twego sługę w miejsce Dawida, mego ojca, a ja jestem bardzo młody. Brak mi doświadczenia!  (…) Racz więc dać Twemu słudze serce pełne rozsądku do sądzenia Twego ludu i rozróżniania dobra od zła, bo któż zdoła sądzić ten lud Twój tak liczny?»” (1 Krl 3,5–9).

Dla Sokratesa synonimem mądrości jest świadomość własnej niewiedzy – to cenna wskazówka, zwłaszcza wtedy, kiedy przed oczami wychowawcza ciemność. Salomon z kolei prosił o mądrość, świadom swoich ograniczeń. Oboje ku niej zmierzali, ale różnymi drogami – pierwszy, mówiąc ogólnie, rozumem, drugi – wiarą. Czy trzeba między nimi wybierać, czy może warto je połączyć? Łaska przecież buduje na naturze, albo inaczej – Sokrates i Salomon są jak dwa skrzydła… Szukajmy więc, pytajmy, czytajmy i równoczesne prośmy o mądrość dla siebie i dla naszych dzieci, Tego, który sam jest Mądrością. By wychowywanie ich i nas samych mogło być naszą wspólną przygodą i drogą do coraz głębszej miłości.

Beata Legutko

Artykuł Dwa skrzydła pochodzi z serwisu Miesięcznik Wychowawca.

Prawdziwa mądrość pochodzi od Boga. On jest źródłem miłości i mądrości. Dopiero w odniesieniu wszystkich sfer życia do Bożej, nadprzyrodzonej perspektywy daje szansę na wychowanie dojrzałego, mądrego człowieka. Mądrość daje człowiekowi zdolność do dobrego życia i działania, z użyciem władz poznawczych, stosownie do wieku rozwojowego. Dlatego również dzieci, od najmłodszych lat, z pomocą dorosłych – rodziców i wychowawców – powinny nabywać sprawności i zdolności prowadzące do nabywania życiowej mądrości. Jest wiele sposobów, by tego uczyć. Przedstawię je w dalszej części artykułu.

Święty Tomasz z Akwinu uczył, że zwierzchność rozumu nad wolą wynika z tego, że to właśnie on jest przyczyną wolności człowieka.

Zadaniem mądrości jest też poznanie prawdy, która jest celem człowieka. A Prawdą jest Jezus Chrystus. Idąc za tą myślą – poznawanie i naśladowanie Chrystusa pozwala żyć w wolności i prawdzie. W tym kontekście mądrość nie zależy ani od ilorazu inteligencji, ani od zdobytych fakultetów, ani od sprawności umysłu, ani od ilości przeżytych lat. Znajdujemy potwierdzenie na te słowa w Starym Testamencie (np. Księga Mądrości) i Ewangelii – Dobrej Nowinie, głoszonej przez Pana Jezusa.

Można temat kształtowania cnoty mądrości w dzieciach przedstawić w różnych perspektywach. Można napisać nie jeden artykuł, ale wielką księgę o wdrażaniu dzieci do mądrości. Skupmy się na aspekcie mądrości w rozwijaniu umiejętności wybierania i czynienia dobra, wychowaniu do wolności i poznawania prawdy zawartej w Ewangelii oraz praktycznym wcielaniu tych wartości w codzienne życie.

Jak uczyć dobra, by wychować mądre dziecko?

Przede wszystkim należy rozwijać duchowość dziecka i budować jego wiarę. Na tym fundamencie nawet kilkuletnie dziecko może nauczyć się badać swoje sumienie w świetle Bożym i rozeznawać co jest dobre, a co złe.

Dzieci pobudzone do życia wewnętrznego zadają różne pytania. Przykładowo:

Co to jest sumienie? Odpowiadamy dostosowując sposób wypowiedzi do poziomu percepcji dziecka. Na przykład: Sumienie to głos Boga w duszy, który nam mówi co jest dobre, a co złe. Kiedy zrobimy coś złego, chcemy się schować – i jest nam źle. Jesteśmy smutni, mamy zły humor. To właśnie daje o sobie znać nasze sumienie. Gdy uczynimy coś dobrego – przeciwnie – czujemy się wspaniale. Sumienie można ,,wyłączyć” albo ,,wyciszyć”, tak jak wycisza się muzykę. Dzieje się to wtedy, kiedy człowiek pozwala sobie najpierw na małe zło, a potem coraz większe.

Skąd mam wiedzieć, co jest dobre, a co złe?

Kiedyś Pan Bóg powiedział człowiekowi o imieniu Mojżesz, co jest dobre, a co złe i zapisał to na kamiennych tablicach, które nazywamy Bożymi przykazaniami. Jest ich dziesięć. Mojżesz przekazał je wszystkim ludziom. Było to na górze Synaj. To bardzo ciekawa historia, zapisana w Starym Testamencie. Dziesięć Przykazań Bożych to wielki dar od Boga.

Jak rozumieć dzisiaj istotę Bożych Przykazań, by dobrze żyć?

Nasza religia to nie zbiór nakazów i zakazów, ale religia miłości. Pan Bóg dał nam przykazania z miłości, byśmy byli szczęśliwi tu na ziemi, a kiedyś z Nim w niebie. O czym mówią przykazania?

I – Wierzę w Boga i oddaję Mu chwałę. On jest najważniejszy.

II – Imię Boga jest święte. Wypowiadam je z czcią i szacunkiem.

III – Świętujemy niedzielę. Msza św. i rodzina.

IV – Kocham i szanuję rodziców.

V – Szanuję życie i zdrowie, swoje i innych.

VI i IX – Nasze ciało jest świątynią Boga i jest piękne.

VII i X – Szanuję swoją i cudzą własność.

VIII – Mówię prawdę.

Codzienne działania rodziców i wychowawców, dotyczące pokazywania i uczenia dobra i prawdy, nie są trudne, ale potrzeba konsekwencji i świadomego przekazywania właściwych postaw. Kilka przykładów:

– mądre spędzanie czasu z dzieckiem, które polega na traktowaniu dziecka poważnie: dotrzymywanie obietnic, traktowanie serio dziecięcych pytań, wsłuchiwanie się w to, czym żyje i co jest dla niego ważne,

– budowanie relacji przyjaźni z dzieckiem,

– zwracanie uwagi na kulturę słowa,

– mądre wychowywanie uczuć dziecka: pomoc w nazywaniu emocji i pokazywaniu, że ponad nimi jest wola i to ona decyduje o wyborze dobra lub zła,

– wspólne oglądanie wartościowych bajek i filmów, czytanie dziecku (nawet, gdy już potrafią czytać) i odnoszenie się do zachowań, rozmowa!

– uczenie prawdziwego świętowania niedzieli i świąt – odświętny strój, stół, potrawy, zachowanie,

– wymaganie szacunku do siebie, rodzeństwa, rodziny, znajomych i nieznajomych, wyrażającego się w zwrotach grzecznościowych i niemówieniu per ,,ty” do dorosłych (niestety nagminne w dzisiejszych czasach),

– wymaganie posłuszeństwa samemu, dając przykłady bycia posłusznym w dorosłości – np. przestrzeganie zasad ruchu drogowego lub wypełnianie wskazań lekarza,

– prawdomówność,

– godny strój, dostosowany do okoliczności, uczenie dzieci dbania o zachowanie intymności, np. podczas korzystania z łazienki, w szatni etc. Pokazanie, że wstydliwość jest darem Bożym, który ochrania naszą intymność.

– troska o dobro wspólne i osobiste,

– wychowanie do hojności, życzliwości, radości z sukcesów innych, unikania zazdrości,

– uczenie, że najgorsza prawda jest lepsza od kłamstwa i doceniania, gdy dziecko przyzna się do błędu, wybaczanie.

Niezmiernie ważne w procesie wychowywania mądrego człowieka jest wychowanie do wolności, a więc świadomego wybierania dobra. Dziś słowom trzeba przywracać ich prawdziwe znaczenie, dlatego wyjaśnienie: Czym wolność nie jest? Nie jest pozostawianiem dziecku całkowitej swobody, uleganiem zachciankom, wychowaniem bezstresowym. Czym natomiast jest wolność? Jest władzą nad spełnianymi czynami. Jeśli panuję nad tym co robię, jestem wolny. Jeśli coś lub ktoś panuje nade mną, jestem zniewolony (nałogi, uzależnienia i nie tylko).

Wolność jest wybieraniem dobra z miłości do Chrystusa i do siebie. Relacja między wolnością, dobrem i mądrością jest bardzo ścisła. Gdy wybieram dobro – jestem wolny. Gdy wybieram zło – jestem zniewolony. Wrogiem wolności jest ignorancja. W Katechizmie Kościoła Katolickiego czytamy: Wolność jest zakorzenioną w rozumie i woli możliwością działania lub niedziałania, czynienia tego lub czegoś innego, a więc podejmowania przez siebie dobrowolnych działań. Dzięki wolnej woli każdy decyduje o sobie. Wolność jest w człowieku siłą wzrastania i dojrzewania w prawdzie i dobru, osiąga ona swoją doskonałość, gdy jest ukierunkowana na Boga, który jest naszym szczęściem (p. 1731).

Jak uczyć dzieci mądrości życia w wolności?

– Wykorzystujmy naturalne następstwa zdarzeń i pokazujmy konsekwencje różnych zachowań. To oznacza także danie dziecku prawa do popełnienia błędu i możliwości, by błąd naprawić.

– Obdarzajmy zaufaniem na miarę wieku dziecka i twórzmy klimat zaufania.

– Uczmy w naturalnych sytuacjach opowiadania się po stronie dobra i nazywania rzeczy po imieniu (kłamstwo to kłamstwo, a nie ,,ściemnianie”).

– Podkreślajmy znaczenie wytrwałości w dokonanym dobrym wyborze, który wymaga wysiłku. Wysiłek ma smak sukcesu…

– Bądźmy sprawiedliwi wobec dziecka.

– Jeśli dziecko bierze udział w zdarzeniu, którego nie rozumie i czuje niepokój, tłumaczmy i wyjaśniajmy mu rzeczywistość, na miarę jego możliwości.

– Dawajmy dziecku zadania, by czuło się potrzebne i użyteczne. Żyjmy z dzieckiem, a nie obok niego.

– Uczmy samodzielności w myśleniu i działaniu, która jest niezbędna w wychowaniu do wolności, zgodnie z zasadą POMÓŻ MI ZROBIĆ TO SAMEMU!

Jak wspaniale byłoby mieć wlaną salomonową mądrość, którą on dostał w darze od Boga. O ile łatwiej byłoby wykonać wszystko, co powyżej napisane. Ale przecież – rodzice i wychowawcy ,,dorastają” i dojrzewają razem z dzieckiem. Mają łaskę z Sakramentu Bierzmowania – dar Ducha Świętego – dar mądrości, który mogą sami rozwijać i pomnażać. Mogą prosić o wzrost w mądrości Bożej. To wielka sprawa!

Czymś niezwykle pięknym jest mądra miłość do dziecka, jeśli wzrasta w swych przejawach tak, jak rośnie dziecko. Miłość musi ewoluować. Czasami nie zdajemy sobie sprawy, że tak, jak dziecko wyrasta z ubrań, tak sama wyrasta ze stawianych mu wymagań, czy zadań.

Potrzeba wysiłku i walki, by mądra miłość rozwijała się, dojrzewała i dorastała tak, jak rozwija się i dorasta dziecko. Jest takie powiedzenie: Kto stoi w miejscu, ten się cofa. Można je również odnieść do wychowania.

Na zakończenie słowa wielkiego pedagoga i wychowawcy, Janusza Korczaka:

Bądź sobą – szukaj własnej drogi.

Poznaj siebie, zanim zechcesz dzieci poznać.

Zdaj sobie sprawę z tego, do czego sam jesteś zdolny,

zanim poczniesz wykreślać zakres ich praw i obowiązków.

Ze wszystkich sam jesteś dzieckiem, które musisz poznać,

wychować i wykształcić przede wszystkim.

(J. Korczak, Myśli, Państwowy Instytut Wydawniczy 1987)

Beata Nadolna

– pedagog z ponad 37-letnim stażem pracy, dyrektorka katolickiego przedszkola w Poznaniu, autorka książek o wychowaniu przedszkolnym i programów przygotowań dzieci do Pierwszej Komunii Świętej. Matka dwóch córek i babcia pięciorga wnucząt

fot. unsplash

Artykuł Co jest mądre, a co nie? pochodzi z serwisu Miesięcznik Wychowawca.

Szczerze mówiąc, niełatwo jest pisać o mądrości. Tylko człowieka naprawdę mądry wie, czym w istocie rzeczy jest mądrość. Czy więc jestem osobą na tyle mądrą, żeby o mądrości pisać? Nie wiem. Jestem osobą wierzącą i ufam, że mądrość jest darem Bożym, więc o mądrość się modlę i podejmuję też konkretne wysiłki w tym celu, aby ją zdobywać. Pojęcie mądrości jest wieloznaczne, więc najpierw zerknijmy do Wikipedii i zobaczmy, czego dowiemy się o pojęciu mądrość.

Mądrość – co to znaczy?

W Wikipedii czytamy: Mądrość w najwęższym znaczeniu to umiejętność podejmowania uzasadnionych decyzji, które w dłuższej perspektywie przynoszą pozytywne rezultaty. W innym ujęciu można powiedzieć, że mądrość to umiejętność praktycznego wykorzystywania posiadanej wiedzy i doświadczenia. W głębszym sensie, często stosowanym w różnych religiach, mądrość oznacza zdolność do działania nacechowanego głębokim, emocjonalnym zaangażowaniem, zwiększającego w długiej perspektywie czasowej nie tylko dobro własne, ale też dobro ogólne. W tym sensie używa się tego terminu w takich zwrotach jak np. mądrość życiowa, czy mądrość rodzicielska.

W obu tych znaczeniach mądrość wymaga nie tylko samej wiedzy, lecz także szeregu predyspozycji psychicznych, ale też duchowych i etycznych, takich jak: umiejętność oceniania spraw z jak najszerszej i możliwie jak najbardziej obiektywnej perspektywy; umiejętność panowania nad własnymi emocjami i popędami; posiadanie sprawnego mechanizmu psychicznego podejmowania decyzji.

Mądrość największym bogactwem człowieka

Zarówno filozofia jak i religie były zainteresowane mądrością. Mądrość jest tym, co pociąga ludzi o otwartych umysłach i wrażliwych sercach. Również w Biblii znajdujemy wiele tekstów mówiących o mądrości. Ta natchniona Bożym duchem Księga zawiera bogatą naukę o mądrości. Autor Księgi Mądrości ukazuje mądrość jako wielki skarb człowieka i bogactwo wewnętrzne, o które należy zabiegać i poświęcić wiele, aby zdobyć mądrość:

„Jeśli w życiu bogactwo jest dobrem pożądanym – cóż cenniejszego niż Mądrość, która wszystko sprawia? Jeśli rozwaga jest twórcza – któreż ze stworzeń bardziej twórcze niż Mądrość? I jeśli kto miłuje sprawiedliwość – jej to dziełem są cnoty: uczy bowiem umiarkowania i roztropności, sprawiedliwości i męstwa, od których nie ma dla ludzi nic lepszego w życiu. A jeśli kto jest żądny wielkiej wiedzy ona zna przeszłość i o przyszłości wnioskuje, zna zawiłości słów i rozwiązania zagadek, wiedza wyprzedza znaki i cuda, następstwa chwil i czasów” (Mdr 8,5–8).

Wiedza a mądrość

Wiedza, wykształcenie, może pomóc w osiąganiu mądrości, ale sama wiedza nie jest mądrością. Człowiek wykształcony nie zawsze jest mądry. Mądrość nie jest stanem umysłu, ale bogactwem umysłu, serca i woli człowieka. Człowiek mądry to ten, który umie wszystko wykorzystać z miłością dla dobra własnego i innych ludzi. Dobra, nie mylonego z przyjemnością lub doraźną korzyścią, ale dobra ostatecznego, jakim jest ostateczne szczęście i wieczne życie człowieka. W starożytności Arystoteles zaprzeczył myśleniu Platona, który twierdził, że wystarczy wiedzieć, aby dobrze żyć. Nie! Sama wiedza nie wystarcza!

Cnota mądrości

Czym jest cnota mądrości? Jest stałą umiejętnością odróżniania dobra od zła i wyborem dobra. W mądrość wpisane jest właściwe rozumienie dobra, prawdy i piękna. Człowiek mądry wie, że nie jest dziełem przypadku i że jego życie ma głęboki sens, związany z życiem wiecznym. Cnota mądrości uczy tak żyć, aby ten cel ostateczny, czyli życie wieczne, osiągnąć. Sztuką mądrości jest dokonywać właściwego rozeznania i zgodnie z celem, do którego zdążamy, dobierać odpowiednie środki. Zanim człowiek dojdzie do spełnienia celu ostatecznego, ma w życiu do spełnienia wiele celów pośrednich. Od chwili przyjścia na świat rodzice pomagają dziecku osiągać różne pomniejsze (ale jakże ważne) cele: dziecko uczy się mówić, chodzić, poznaje i nazywa świat. Uczy się pisać, czytać i zdobywa coraz większą wiedzę. Mądrzy rodzice uczą dziecko nazywać i wyrażać swoje uczucia. Czuwają nad sprawnością duchową, intelektualną i fizyczną swojego dziecka. Aby tak się działo, muszą wiedzieć, czego i dlaczego uczą dziecko. Jeśli dziecko ma zdolności plastyczne, rodzice, chcąc je rozwijać w dziecku, muszą podjąć odpowiednie działania. Co więcej, mądrzy rodzice nie tylko pomogą dziecku rozwijać jego talenty, ale zrobią to w odpowiedni sposób, aby dziecka nie przeciążyć zajęciami i nie odebrać mu pasji tworzenia.

Jakie cechy posiada mądrość?

Mądrość jest rozważna. Nie podejmuje decyzji pochopnie, przygląda się danej sprawie ze spokojnym namysłem i podejmuje decyzje po czasie rozeznawania.

W parze z mądrością idzie umiejętność słuchania. Mądrość słucha ze zrozumieniem i potrafi usłyszeć fałszywe nuty kłamstwa. Nie pozwoli oszukać się pięknym słówkom, ale też potrafi usłyszeć głos prawdy, nawet wśród wielkiego hałasu.

Zaprzyjaźniona jest mądrość z miłością i troską o innych. Dlatego potrafi nieść pomoc nawet z narażaniem się na zmęczenie i trudności. Oczy mądrości widzą to, co słuszne, a nie to, co egoistyczne.

Z natury rzeczy mądrość żyje w głębokiej więzi z pracowitością i wytrwałością. Wie, że te dwie towarzyszki to najlepsze przyjaciółki, które zawsze pomogą osiągnąć upragniony cel.

Przyjacielem mądrości jest przewidywanie. Ono ma wyjątkowo przenikliwy wzrok i potrafi dostrzec zagrożenia oraz zasadzki również wtedy, gdy one za nic nie chcą być zauważone.

Pokój serca to bliski przyjaciel mądrości. On właśnie sprawia, że mądrość czyni łagodnym ludzkie serce i rozdaje pokój oraz bezpieczeństwo wszystkim, z którymi się spotyka.

Wyrozumiałość jest piękną szatą mądrości. Wyrozumiała mądrość jest piękna dobrocią i miłością.

Mądrość żyje w przyjaźni również z uśmiechem i pogodą ducha. Nie traktuje siebie zbyt poważnie, dlatego poważnie i odpowiedzialnie może traktować innych. Tylko bez egoizmu można mieć w sercu pogodę ducha.

Jak zdobywać mądrość?

Mądrość to wielkie bogactwo, jakie może stać się udziałem człowieka. To skarb i trzeba się trudzić, aby ten skarb zdobyć. Mądrości uczymy się przez całe życie. Mądrość zdobywa ten, kto wprowadza w życie jej podstawowe zasady: podejmuje trud wyboru dobra; uczy się sztuki rozeznawania; świadomie wybiera to, czego słucha i na co patrzy; zdobywa wiedzę; zdobytą wiedzą służy dobru swoich bliskich; uczy się podejmować decyzje w odniesieniu do swego celu ostatecznego. Ten, kto pragnie mądrości wie, że w dążenie do mądrości wpisane jest też wyrzeczenie i pogodna rezygnacja z tego, co myli mądrość z przyjemnością.

Słowo z Księgi Mądrości na koniec… ku pokrzepieniu serca

„Mądrość jest wspaniała i niewiędnąca:
ci łatwo ją dostrzegą, którzy ją miłują,
i ci ją znajdą, którzy jej szukają,
uprzedza bowiem tych, co jej pragną, wpierw dając się im poznać.
Kto dla niej wstanie o świcie, ten się nie natrudzi,
znajdzie ją bowiem siedzącą u drzwi swoich.
O niej rozmyślać – to szczyt roztropności,
a kto z jej powodu nie śpi, wnet się trosk pozbędzie:

sama bowiem obchodzi i szuka tych, co są jej godni,
objawia się im łaskawie na drogach
i wychodzi naprzeciw wszystkim ich zamysłom”

(Mdr 6,12–16).

s. M. Urszula Kłusek SAC

– pallotynka, wieloletnia katechetka. Autorka artykułów i książek dla dzieci, rodziców, katechetów i nauczycieli. Prowadzi spotkania dotyczące współczesnych zagrożeń w wychowaniu i rozwoju dzieci

fot. unsplash.com

Artykuł O mądrości słów kilka… pochodzi z serwisu Miesięcznik Wychowawca.