Umiarkowanie jest cnotą kardynalną, która pozwala opanować dążenie do przyjemności i zapewnia równowagę w używaniu dóbr stworzonych. Zapewnia panowanie woli nad popędami i utrzymuje pragnienia w granicach uczciwości. Osoba umiarkowana kieruje do dobra swoje pożądania zmysłowe, zachowuje zdrową dyskrecję i „nie daje się uwieść… by iść za zachciankami swego serca”.

s. M. Urszula Kłusek SAC

– pallotynka, wieloletnia katechetka. Autorka artykułów i książek dla dzieci, rodziców, katechetów i nauczycieli. Prowadzi spotkania dotyczące współczesnych zagrożeń w wychowaniu i rozwoju dzieci

Artykuł Z umiarem o… umiarkowaniu pochodzi z serwisu Miesięcznik Wychowawca.

Czy jest sprawiedliwość na tym świecie?

Niektórzy mówią, że sprawiedliwości na tym świecie nie ma. Czy to prawda? Nie! Istnieje sprawiedliwość na świecie. Co więcej, każdy z nas w sobie samym, w swej naturze, posiada pragnienie i wyczucie sprawiedliwości. Niestety, bardzo często nie rozumiemy czym jest sprawiedliwość i mylimy ją z dochodzeniem swoich praw i mniej lub bardziej uzasadnionych racji. Gdyby w ogóle nie było sprawiedliwości na świecie, życie stałoby się nie do zniesienia, a cały porządek stworzenia zostałby zburzony. Każdy z nas może stawać się człowiekiem sprawiedliwym, jeśli tylko będzie współpracował z łaską Bożą. Sprawiedliwość jest cechą samego Boga. Powtarzając główne prawdy mówimy: Bóg jest sędzią sprawiedliwym, który za dobro wynagradza, a za zło karze.

Jak to jest z Bożą sprawiedliwością…

Sprawiedliwość Boga jest jednocześnie Jego Miłosierdziem i sprawia, że Bóg każdego zna dogłębnie, zna wszystkie uwarunkowania jego życia, wszystko, co wpłynęło na to, że jest takim, a nie innym człowiekiem. Bóg w swej sprawiedliwości, która przeniknięta jest miłosierdziem, posunął się do tego, że ofiarował za nasze grzechy własnego Syna. I w ten sposób przyjął i jednocześnie spłacił dług sprawiedliwości. Każdy więc, choćby słaby i grzeszny, ale odwołujący się do Bożego Miłosierdzia i podejmujący wysiłek życia zgodnego z Bożym prawem, może być pewny, że Boża sprawiedliwość będzie dla niego miłosierdziem. Prawda o Bożej sprawiedliwości powinna w nas budzić bojaźń Bożą, a nie lęk. Bojaźń, czyli wewnętrzną obawę i troskę o to, żeby Bogu się nie sprzeniewierzać i nie niszczyć Jego dzieła miłości swoimi grzechami.

Czym jest cnota sprawiedliwości?

Cnota sprawiedliwości sprawia, że wola człowieka skłania się do szanowania praw innych ludzi i do dawania każdemu tego, co mu się słusznie należy. Skoro Bóg jest sprawiedliwy, da każdemu to, co mu się słusznie należy zgodnie z wiedzą i miłością Bożą, a nie ludzką. Sprawiedliwie to nie znaczy równo i każdemu tak samo. Tylko Bóg zna w pełni możliwości człowieka i wszystkie jego uwarunkowania, dlatego tylko Bóg może być i jest czystą sprawiedliwością. My natomiast musimy się sprawiedliwości uczyć, nad nią pracować i do niej dorastać.

Jak pracować nad cnotą sprawiedliwości?

Aby być człowiekiem sprawiedliwym trzeba pracować nad pierwszym z grzechów głównych, a więc nad pychą. W Ewangelii wg św. Mateusza Jezus mówi: „Jeśli wasza sprawiedliwość nie będzie większa niż uczonych w Piśmie i faryzeuszów, nie wejdziecie do królestwa niebieskiego” (5,20). I tu można się przerazić, bo przecież uczeni w Piśmie to fachowcy od Biblii, a faryzeusze jak nikt inny zachowywali wszystkie przepisy Prawa, a Jezus mówi, że nasza sprawiedliwość ma być większa. Czego więc brakowało ich sprawiedliwości? Pokory! Oni wiedząc jacy są świetni, pogardzali innymi. A pogarda nie jest dziełem sprawiedliwości, bowiem pogarda stawia człowieka, który gardzi innymi, ponad Bogiem i ponad innymi ludźmi. Człowiek żyjący cnotą sprawiedliwości daje pierwsze miejsce w życiu Bogu i przez to też wypełnia pierwsze przykazanie Boże: Nie będziesz miał bogów cudzych przede Mną. Przyjmując Przykazania Boże jako nadrzędne prawo swojego życia, człowiek będzie dawał Bogu i ludziom to, co im się słusznie należy. Bogu należy się nasze posłuszeństwa i chwała, a ludziom szacunek i uszanowanie ich godności.

Jakie są grzechy przeciw cnocie sprawiedliwości?

Z racji cnoty sprawiedliwości każdemu człowiekowi przysługuje prawo do życia i jego ochrony od poczęcia aż do naturalnej śmierci. I jest rzeczą głęboko niesprawiedliwą zarówno aborcja, jak i eutanazja. Podobnie ma się rzecz z wszelkimi działaniami, które niszczą życie ludzkie. To też są grzechy przeciw sprawiedliwości. Bo rzeczą niesprawiedliwą wobec człowieka i jego dobrych potrzeb jest wprowadzanie go w uzależnienia lub ingerowanie od najmłodszych lat w czystość seksualną i seksualizacja wychowania.

Grzechem przeciw cnocie sprawiedliwością są wszelkie działania pozbawiające człowieka tego, co mu się słusznie należy: wynagrodzenia za pracę, czasu na wypoczynek, godziwych warunków bytowania, prawa do zdobywania wiedzy, do szacunku społecznego i ochrony godności osobistej, do opieki zdrowotnej i wolności religijnej, społecznej i politycznej.

Sprawiedliwość jest cnotą społeczną

Sprawiedliwość stanowi podstawę porządku społecznego. Jeśli w jakiejś społeczności każdy będzie szanował prawa drugiego człowieka, taka społeczność będzie dobra i szczęśliwa. Życie społeczne pozbawione sprawiedliwości będzie nie do zniesienia.

Jak żyć cnotą sprawiedliwości w rodzinie?

Po pierwsze trzeba mieć świadomość, że w rodzinie każdy ma swoje prawa, ale ma też obowiązki. Aby żyć cnotą sprawiedliwości w domu rodzinnym, trzeba pamiętać o tym, że:

• rodzice muszą mieć jasno określony system wartości i cele wychowania oraz szanować swoje dzieci jako odrębne osoby, i szanować wzajemnie siebie jako rodziców i małżonków;

• uczenie życia zgodnego z cnotą sprawiedliwości wymaga czasu, cierpliwości i wielu rozmów;

• trzeba liczyć się z tym, że będzie się popełniać błędy;

• ważną cechą człowieka sprawiedliwego jest pokora oraz umiejętność przyznania się do własnych błędów i przeproszenia za nie.

Jak jest ze sprawiedliwością w pracy?

Bywa różnie. Czasem doświadczamy ogromnej niesprawiedliwości i wtedy należy w sposób prawy i godny domagać się swoich słusznych praw. Pamiętać też należy o tym, że Biblia uczy nas, że są grzechy wołające o pomstę do nieba: umyślne zabójstwo, grzech sodomski, zatrzymywanie należytej zapłaty oraz uciskanie wdów i sierot. Grzechy te nazywamy wołającymi o pomstę do nieba dlatego, że stanowią one rażące naruszenie porządku, który Pan Bóg ustanowił i przez to wiążą się z wielką krzywdą bliźniego.

Czy zwyczajny Kowalski może mieć wpływ na sprawiedliwość społeczną?

Każdy z nas, zgodnie ze swoimi możliwościami i miejscem w społeczeństwie, ma wpływ na życie społeczne naszej Ojczyzny. Nie każdy będzie prezydentem czy politykiem, ale każdy na swoim miejscu życia i pracy może dobrze spełniać swoje obowiązki. Każdy może prowadzić dobre i prawe życie – i takiego życia uczyć innych. Każdy nasz dobry, sprawiedliwy czyn pomnaża sprawiedliwość w społeczeństwie, w którym żyjemy. Każdy z nas może:

• uczciwie i rzetelnie wykonywać swoją pracę;

• troszczyć się o sprawiedliwość we własnej rodzinie;

• wychowywać dzieci na dobrych i odpowiedzialnych ludzi;

• podejmować działalność dla dobra społecznego;

• angażować się w życie Kościoła.

Jakie wady przeciwne są cnocie sprawiedliwości?

Jest ich bardzo wiele, ale szczególnie groźne są: pycha, egoizm, zazdrość, próżność, pazerność i brak odpowiedzialności.

Obyśmy unikali tych wad i złych postaw. Cnota sprawiedliwości jest niezwykle konkretną rzeczywistością, której zarówno obecność, jak i brak mają ogromny wpływ na nasze życie w każdym jego wymiarze, ale szczególnie w wymiarze społecznym. Obyśmy z zapałem podjęli wysiłek pracy nad sobą, abyśmy byli ludźmi sprawiedliwymi.

s. M. Urszula Kłusek

– pallotynka, wieloletnia katechetka. Autorka artykułów i książek dla dzieci, rodziców, katechetów i nauczycieli. Prowadzi spotkania dotyczące współczesnych zagrożeń w wychowaniu i rozwoju dzieci

Artykuł Sprawiedliwym być… pochodzi z serwisu Miesięcznik Wychowawca.

Dlaczego warto mówić o cnotach?

Wielu uważa, że w naszej epoce nie warto mówić o cnotach kardynalnych i nimi się zajmować, bo cnota straciła cenę i poważanie. Coraz mniej mówimy o etyce i moralności, o wartościach i ocenach moralnych. Paradygmaty współczesnych myśli o edukacji mówią więcej o równouprawnieniu niż o naturze człowieka, zwracają większą uwagę na poszanowanie wolności, niż na określenie czym w istocie jest wolność i rozróżnienie tego, co jest dobre od tego, co uderza w człowieka i jego ludzką godność. Różnorodność i brak w oparcia w metafizyce, zarówno modeli antropologicznych jak i pedagogicznych, zrodziło ogromny zamęt w pojmowaniu etyki i moralności. To, co jeszcze kilka lat temu byłoby nazwane nieetycznym zachowaniem teraz jest nazywane zachowaniem toksycznym. Powoli wyrzuca się ze słownika pojęć określenia moralność, czy etyka. Moralność zwłaszcza moralność chrześcijańska, uznawana jest za zło, które zagraża harmonijnemu rozwojowi jednostki ludzkiej i całych społeczeństw. Zmienia się znaczenie słów. Kiedyś określenie „cnotliwe życie” oznaczało życie piękne i godne naśladowania, dzisiaj kojarzone jest z życiem nudnym, szarym, sztucznie ograniczonym przez moralność chrześcijańską. Temat cnót (poza środowiskami niektórych szkół katolickich) został wyrzucony z programów wychowawczych. Tymczasem o cnotach, zwłaszcza cnotach kardynalnych, koniecznie trzeba pamiętać w wychowaniu i świadomie uczyć, czym te cnoty są i wdrażać do życia, w którym cnoty kardynalne będą miały należne im miejsce.

Aby odpowiedzieć sobie na pytanie: dlaczego warto mówić o cnotach kardynalnych i zgodnie z nimi wychowywać, musimy wiedzieć, czym są cnoty kardynalne?

Według Wikipedii cnota (łac. virtus, gr. ἀρετή – areté) to: ugruntowana, stała etyczna dyspozycja człowieka, gotowego posługiwać się swoimi władzami moralnymi – rozumem, wolą i zmysłami – do postaw i konkretnych czynów zgodnych z dobrem etycznym. Inna definicja cnoty mówi, że cnota to: stała zdolność do czynienia dobra.

Co znaczy słowo kardynalne? Ono pochodzi od łacińskiego słowa cardo – czyli zawias. Cnoty kardynalne, a więc: roztropność, sprawiedliwość, męstwo i umiarkowanie to jakby zawiasy, na których zawieszone jest całe piękne człowieczeństwo człowieka. Aby człowiek wiódł piękne, dobre, godne człowieka życie i aby innym pozwalał tak żyć, koniecznym jest aby był on człowiekiem: roztropnym, sprawiedliwym, pełnym męstwa i umiaru.

Cnoty kardynalne w przeszłości

Już świat starożytny, przede wszystkim świat filozofii greckiej, rozmyślał o cnotach. Platon mówił o trzech częściach duszy i każdej przypisał określony rodzaj cnoty: cnotą duszy rozumnej jest roztropność, duszy popędliwej – męstwo, a duszy pożądliwej – umiarkowanie. Te trzy cnoty podporządkowane były czwartej – sprawiedliwości, która pojawia się wtedy, gdy każda z części duszy we właściwy sposób kieruje się przynależną jej cnotą. Te cztery cnoty później zostały nazwane kardynalnymi. Ludzie od zawsze mają w sobie przeczucie, że cnoty są fundamentalnie istotne, nie tylko dla życia pojedynczego człowieka, ale dla całych społeczeństw. Chrześcijaństwo, przyjmując Słowo Boże, przyjęło też określony sposób życia. O cnotach kardynalnych czytamy w Księdze Mądrości: „Jeśli w życiu bogactwo jest dobrem pożądanym – cóż cenniejszego niż Mądrość, która wszystko sprawia? Jeśli rozwaga jest twórcza – któreż ze stworzeń bardziej twórcze niż Mądrość? I jeśli kto miłuje sprawiedliwość – jej to dziełem są cnoty: uczy bowiem umiarkowania i roztropności, sprawiedliwości i męstwa, od których nie ma dla ludzi nic lepszego w życiu” (Mdr 8,5–7). W czasach chrześcijańskich pierwszy raz nazwy cnoty kardynalne używa w roku 386 św. Ambroży. Przedtem cnoty te, czyli roztropność, sprawiedliwość, umiarkowanie i męstwo, były nazywane cnotami fundamentalnymi lub generalnymi. Każda z tych nazw wskazuje na to, że bez cnót kardynalnych nie ma życia w pełni ludzkiego.

Aby jeszcze lepiej zrozumieć czym są cnoty kardynalne, wyobraźmy sobie bramę. Piękną, dwuczęściową bramę. Każda z części opiera się na dwóch zawiasach, Żeby brama dobrze działała, musi mieć cztery zawiasy. Gdy któryś z nich szwankuje, jest zepsuty, brama nie będzie dobrze działać. Podobnie jest w życiu ludzkim. Aby człowiek mógł się w pełni rozwijać w swoim człowieczeństwie, aby był człowiekiem bogatym wewnętrznie, odpowiedzialnym, dobrym, kochającym, prawym, uczciwym, wiernym, szlachetnym, jego życie moralne musi niejako zawisnąć na tych czterech zawiasach: roztropności, sprawiedliwości, umiarkowaniu i męstwie.

Życie cnotliwe? Czy to nie wstyd?

Zapewne ktoś, kto myśli na sposób modernistyczny i w pełni laicki powie, że życie cnotliwe to bezsens i żenada. Jednak doświadczenie życia ludzkiego, bez względu na to, w jakiej epoce się spełnia, mówi wyraźnie, że lepiej spotykać w życiu ludzi cnotliwych, niż tych, którzy z cnotami nie mają nic wspólnego. Kto z nas chciałby mieć za przyjaciela człowieka, który jest nieroztropny, niesprawiedliwy, lękliwy i zmieniający zdanie przy każdej, nawet najmniejszej przeciwności, oraz nie znający umiaru w niczym? Kto z nas sam chciałby być takim człowiekiem? Spodziewam się, że nikt. I jestem przekonana, że w gruncie rzeczy, w każdym z nas, bez względu na to jak myśli i do czego dąży, w głębi serca jest pragnienie bycia człowiekiem dobrym i wartościowym. Można jednak to pragnienie w sobie lub w innych zabić. I dlatego, nie jest wstydem życie cnotami kardynalnymi i takie wychowanie, które do życia tymi cnotami wdraża i ich piękno ukazuje. Wstydzić powinniśmy się braku dobrych pragnień i szukania tylko tego, co zmysłowe i przyjemne. Możemy i powinniśmy żyć na znacznie wyższym poziomie.

Jak żyć i jak uczyć życia cnotami kardynalnymi?

Rodzicom, wychowawcom, nauczycielom, katechetom, wszystkim, którzy w jakikolwiek sposób mają wpływ na życie i rozwój dziecka, powiedzieć mogę tylko jedno: życia cnotami uczymy przede wszystkim sobą, swoim życie i postępowaniem. Dzień po dniu. Chwila po chwili. Janusz Korczak radził: „(…) Poznaj siebie, zanim zechcesz dzieci poznać. Zdaj sobie sprawę z tego, do czego sam jesteś zdolny, zanim dzieciom poczniesz wykreślać zakres ich praw i obowiązków. Ze wszystkich sam jesteś dzieckiem, które musisz poznać, wychować i wykształcić przede wszystkim”.

Jak samemu żyć cnotami? Trzeba je poznawać. Wiedzieć czym jest męstwo, a czym umiarkowanie i starać się wdrażać te cnoty w swoje codzienne życie, czyli prosto mówiąc pracować nad sobą, nad swoim charakterem. Życia cnotliwego uczymy się żyjąc cnotami kardynalnymi. Nie inaczej. A gdy tak będziemy żyć, właśnie życie i codzienność, wielość zdarzeń i wyzwań będzie nam podpowiadać jak wychowywać dzieci, które zostały nam powierzone po to, żebyśmy nauczyli je dobrego i pięknego życia.

s. M. Urszula Kłusek

Artykuł Cnoty kardynalne w wychowaniu pochodzi z serwisu Miesięcznik Wychowawca.

Nie ma żadnej sprzeczności między życiem ludzkim a życiem chrześcijańskim. Jednak aby wieść życie chrześcijańskie, trzeba być najpierw człowiekiem, ale nie każdy człowiek jest chrześcijaninem. W związku z tym, każda z cnót kardynalnych może być wcielana w życie w odniesieniu do tego, co ludzkie i niejako naturalne w życiu, ale też może być wprowadzana w życie w odniesieniu do tego, co Boże – czego Bóg uczy i co On podaje nam choćby w Dekalogu.

Dlaczego cnota roztropności jest na pierwszym miejscu w katalogu cnót kardynalnych?

Cnota roztropności porządkuje całe życie ludzkie, a więc także życie cnotami. Jest nazywana „woźnicą cnót”. Cnota roztropności (providentia) jest działaniem rozumu (praktycznego), które jasno określa, co jest celem życia człowieka i w każdej sytuacji uczy wybierać to, co do tego celu prowadzi. Jeśli ktoś na przykład chce zostać lekarzem, cnota roztropności będzie prowadzić go do pilnej nauki, pracowitości i otwartości na drugiego człowieka. Mąż, który chce być dobrym mężem i ojcem, podejmie konkretne wysiłki w tym celu, aby spełnić swoje zadanie, podobnie żona, kapłan, osoba zakonna. Każdy zgodnie z wymaganiami swego stanu życia musi podejmować mądre (czyli roztropne) decyzje w codzienności. Decyzje te dotyczą wielu spraw, czasem niezwykle ważnych – jak wybór drogi życia, a czasem zdawałoby się prostych i codziennych (co nie znaczy nie ważnych!), takich jak wybór między odpoczynkiem a pracą, spotkaniem a rezygnacją z niego, kupieniem czegoś a odmówieniem sobie przyjemności kupowania i wiele innych.

Cnota roztropności porządkuje relacje małżeńskie i rodzinne, wysiłek pracy i czas odpoczynku, wybory moralne i życiowe. Pomaga dokonywać dobrych wyborów w trudzie pracy nad sobą. Żadna z cnót nie jest naszym udziałem niejako sama z siebie – konieczne jest jej „trenowanie”. Aby żyć cnotą roztropności, musimy po prostu podjąć konkretny wysiłek pracy nad sobą, aby wdrażać tę cnotę w życie.

Ponieważ cnota roztropności kieruje wszystkim, co dobre w naszym życiu, stanowi podstawę rozwoju osobistego i szczęścia (nie mylić szczęścia z przyjemnością!). Cnotę roztropności chwalił Pan Jezus w przypowieści o człowieku, który dom zbudował na skale.

Co pomaga wzrastać w cnocie roztropności?

Z cnotą roztropności związane są różne umiejętności. Jeśli będziemy je rozwijać i wychowywać dzieci ku temu, aby rozwijały w sobie te umiejętności, będziemy odpowiedzialnie uczyć roztropności. Każdy z nas może te umiejętności w sobie pięknie rozwijać. Oto one:

• Pamięć rzeczy minionych. To niezwykle praktyczna umiejętność, która sprawia, że człowiek uczy się na własnych błędach i na błędach innych ludzi. Rozumnie patrzy na przeszłość i potrafi z niej wyciągać mądre wnioski na przyszłość.

• Zmysł rzeczywistości. Ta umiejętność pomaga we właściwej ocenie sytuacji, w jakiej się znajduję. Nie dopuszcza do tego, żeby rządziły człowiekiem emocje (które z natury rzeczy są ulotne i labilne), ale pozwala na to, żeby spokojnie, z rozsądkiem i ze zdrowym dystansem do siebie przyjrzeć się sytuacji, w jakiej jestem, wyciągnąć odpowiednie wnioski i podjąć właściwe działania.

• Gotowość przyjęcia rad i pouczeń. To umiejętność, która wymaga pokory, ale pozwala odkrywać prawdę o sobie. Nikt nie jest dobrym sędzią we własnej sprawie, ponieważ z zasady siebie samych widzimy mało obiektywnie. Dane przez kogoś z troski o nas (a czasem i w złości) pouczenie można naprawdę wiele powiedzieć o nas samych. Trzeba tylko spokojnie to przyjąć i bez urazy przemyśleć.

• Zmysł obserwacji. Jest on szczególnie potrzebny w świecie, w którym żyjemy, aby nie ulec zamętowi i panującemu powszechnie pomieszaniu pojęć i wartości.

• Dobra organizacja, połączona z dobrym wykorzystaniem czasu oraz zdolności i talentów, które posiadamy. Wiąże się z nią świadomość wartości czasu, jako daru i zadania, oraz odpowiedzialność za siebie i za innych.

Z cnotą roztropności związane są dwie mniejsze cnoty – rozwaga, czyli umiejętność wyszukiwania odpowiednich środków do osiągnięcia celu i rozsądzanie, czyli podejmowanie mądrych decyzji w oparciu o prawa logiki i prawo moralne.

Skąd biorą się różnice w uznawaniu tego, co jest roztropne, a co jest brakiem roztropności?

Różnice te biorą się z wartości, którymi kierujemy się w życiu i z naszego światopoglądu. Dla katolika celem ostatecznym jest osiągnięcie życia wiecznego. Tak jak nas uczy św. Ignacy Loyola: Człowiek po to jest stworzony, aby Boga, Pana naszego, chwalił, czcił i Jemu służył, a przez to zbawił duszę swoją. Roztropnością w życiu osoby wierzącej będzie podejmowanie takich decyzji i działań, które będą prowadzić do życia wiecznego. Prawdziwie wierzący człowiek będzie na przykład stał na straży życia ludzkiego od poczęcia do naturalnej śmierci, choćby z tego powodu miał ponieść straty majątkowe lub inne. Człowieka niewierzący, kierujący się inną logiką życia, może uważać taką postawę za brak roztropności i logiki, po prostu za głupotę.

Co się dzieje, gdy brakuje nam roztropności?

Wtedy królują w nas wady, takie jak: lekkomyślność, obłuda, hipokryzja, niezdecydowanie, niestałość, niedbalstwo, pochopność, lenistwo, nadmierna troska o siebie. Spodziewam się, że nikt z nas nie chciałby być osobą skupiającą w sobie takie wady, ani też nie tęsknimy za życiem z kimś, kto zamiast roztropnością kierowałby się lekkomyślnością, obłudą, hipokryzją itd.

Jak wychowywać do życia cnotą roztropności?

Wychowujemy nie tyle słowem, ile przykładem. Dzieci od rodziców i wychowawców czerpią przede wszystkim wzorce ich postaw i czynów, ich życia. Każdy, kto żyć będzie roztropnie, będzie tej cnoty uczył innych. Warto też pamiętać, że ucząc umiejętności, o których była mowa, uczymy roztropności.

Tym, co z całą pewnością będzie pomocne w wychowywaniu do życia roztropnością, są rozmowy z dziećmi. Rozmowy, w których uczymy dziecko sztuki wyborów, ale też wskazujemy na możliwe konsekwencje podjętych czynów. Cnota roztropności, podobnie jak każda z cnót kardynalnych, jest rzeczywistością praktyczną, dziejącą się w codzienności – i w codzienności trzeba i można do niej wychowywać.

s. M. Urszula Kłusek

Artykuł Roztropnie o roztropności pochodzi z serwisu Miesięcznik Wychowawca.