Papież Leon XIV, modlitwa Regina Coeli, Watykan, 1 czerwca 2025 r.

fot. 123rf.com

Artykuł Cytat miesiąca – wrzesień 2025 pochodzi z serwisu Miesięcznik Wychowawca.

Dzieci to najbardziej bezbronna grupa polskich ofiar wojny totalnej zaplanowanej przez III Rzeszę i ZSRS. Były one obserwatorami – świadkami niewyobrażalnego wręcz terroru. Towarzyszyły rodzicom w ich cierpieniu w czasie wysiedleń, deportacji, pracy przymusowej, pobytu w gettach, w ostatniej najczęściej wspólnej drodze w obozach zagłady i obozach koncentracyjnych, ludobójstwu na Kresach czy rzezi Woli w czasie powstania warszawskiego. Same też stały się celem represji. Nieprzypadkowo spośród około 6 milionów polskich strat bezpowrotnych aż 2 miliony stanowiły dzieci, w tym aż 1,8 miliona poniżej 15. roku życia. Tak szokująco wysoka liczba nie wynikała wyłącznie z tego, że były najbardziej bezbronne. Ich eksterminacja stanowiła bowiem celowy element Generalnego Planu Wschodniego (Generalostplan), którego wynikiem miało być wyniszczenie narodu polskiego. Poza eliminacją tzw. grupy przywódczej konieczne było stworzenie luki pokoleniowej, co w krótkim czasie doprowadziłoby do drastycznego spadku liczby urodzeń, a tym samym gwałtownego zmniejszenia się liczby Polaków. Z tego samego powodu polskim rodzinom na terenach wcielonych do Rzeszy zakazano posiadania więcej niż jednego dziecka.

Dzieci tak jak dorośli były ofiarami zbiorowych mordów. W powstaniu warszawskim zginęło według szacunkowych danych 170 tys. ludności cywilnej, a tylko w ciągu trzech dni od 5 do 8 sierpnia 1944 r. na Woli Niemcy wymordowali 40 tys. mieszkańców, w tym również ogromną – nieznaną bliżej – liczbę dzieci.

Wanda Lurie tak wspominała śmierć swoich dzieci: „Podeszłam więc w ostatniej czwórce razem z trojgiem dzieci do miejsca egzekucji, trzymając prawą ręką dwie rączki młodszych dzieci, lewą – rączkę starszego synka. Dzieci szły, płacząc i modląc się. Starszy, widząc zabitych, wołał, że i nas zabiją. W pewnym momencie Ukrainiec stojący za nami strzelił najstarszemu synkowi w tył głowy, następne strzały ugodziły młodsze dzieci i mnie. (…) Kula trafiła w kark z lewej strony i przeszła przez dolną część czaszki wychodząc przez prawy policzek”.

Dzieci tak jak dorośli były ofiarami pracy przymusowej. W czasie całej wojny do III Rzeszy wywiezionych zostało blisko 3 miliony osób, w tym aż 700 tys. poniżej 15. roku życia. Dzieci i młodzież pracowały w takich samych warunkach jak dorośli. Tak samo cierpiały z powodu katorżniczej pracy, głodu, pozbawione były opieki medycznej.

Halina Lewicka-Paszkowska (12 lat) wspominała: „Warunki pracy były potworne, wszystkich operacji przy kulkach łożyskowych dokonywało się w nafcie. Moja matka miała dłonie i przedramiona wyżarte przez naftę do kości, po półrocznym pobycie ważyła 38 kilogramów (…) Ja dostałam wysypki na całym ciele i potworne rany potworzyły mi się pachami, na nogach miałam ropnie wielkości orzecha. Leczyć się nie mogliśmy, byliśmy niewolnikami”.

Eksterminacji i wyniszczeniu narodu polskiego towarzyszyła na ziemiach pod okupacją niemiecką planowa zagłada polskich Żydów. Od 1940 r. byli oni zamykani w gettach, gdzie umierali masowo w wyniku głodu, chorób zakaźnych, ogólnego wyniszczenia organizmu. Mieszkańców getta, w tym również dzieci, nie chroniły żadne prawa, a terror był wszechobecny.

16-letnia Rutka Laskier z getta w Będzinie pisała we wspomnieniach: „Coś we mnie pękło. Kiedy przechodzę obok Niemca, kurczę się cała w środku. Nie wiem, czy ze strachu, czy z nienawiści. Widziałam jak żołnierz wyrwał kilkumiesięczne dziecko z ramion matki i rzucił nim o latarnię. Mózg dziecka rozprysnął się na drzewo. Matka oszalała. […] Pętla na szyi zaciska się coraz bardziej. Straciłam resztki nadziei. Gdyby istniał Bóg, nie dopuściłby do tego, żeby ludzi wrzucano żywcem do ognia, żeby malutkie dzieci deptano butami czy miażdżono kolbami karabinów. Żeby pozbawionych wszystkiego ludzi gazowano na śmierć. To brzmi jak baśń. Ten, kto tego nie widział, nigdy nie uwierzy. To nie jest mit, to prawda”.

W 1942 r. Niemcy przystąpili do likwidacji gett i zaczęli wysyłać mieszkających w GG Żydów do obozów śmierci w Treblince, Sobiborze, Bełżcu, Auschwitz-Birkenau. Całe rodziny były w nich mordowane wraz z dziećmi.

Oto wstrząsający obraz z Auschwitz: „Widziałem […], jak w rejon dołów zajechały kolejno trzy samochody ciężarowe – wywrotki załadowane żywymi dziećmi. Samochody te podjeżdżały tyłem do krawędzi dołów i, przechylając skrzynie, zsypywały przywiezione dzieci wprost w ogień. Było w tym coś tak nieludzko przerażającego, że doznałem wówczas głębokiego wstrząsu psychicznego, którego skutki odczuwam aż po dzień dzisiejszy. Niektóre większe dzieci wyskakiwały z samochodów i w skrajnym przerażeniu rzucały się na oślep do ucieczki. Nie wiedziały nieszczęsne, że nie ma dla nich ratunku. Esesmani chwytali je bez trudu lub zabijali strzałami, żywe lub martwe wrzucając do dołów. Wtedy uwierzyłem, że na ziemi może istnieć piekło”.

Szacuje się, że w Zagładzie zgotowanej przez Trzecią Rzeszę zginęło 2 mln 700 tys. polskich Żydów, w tym 600 tys. dzieci.

Podobnie jak Niemcy, również Sowieci od samego początku wojny przystąpili do planowego wyniszczania narodu polskiego. W czterech deportacjach w latach 1940–1941 wywieziono w głąb ZSRS według różnych szacunków nawet milion Polaków do ciężkiej, katorżniczej pracy, a wśród nich około 180 tys. dzieci. Podobnie jak pod okupacją niemiecką Polacy byli pozbawieni wszelkich praw, opieki medycznej, a głód i choroby zakaźne dziesiątkowały głównie dzieci.

Tak w ich wspomnieniach wyglądała podróż i niewolnicza praca w ZSRS: „Na spakowanie rzeczy dali nam pół godziny. […] Zapakowali nas do ciemnych wagonów towarowych i wywieźli w głąb Rosji. Po drodze przez kilka dni nie dawali nam wody ani jedzenia. Wyładowali nas na stacji »Aczyńsk«. Stamtąd szliśmy 60 kilometrów do kołchozu, gdzie nas przypisali. […] Codziennie chodziłam do lasu narąbać drzewa. Pracowałam, stojąc po kolana w gnoju. Dostawałam za to 300 gramów chleba na dzień i to musiało mi wystarczyć. Były dnie, że nie dostawałam niczego, ani moja mama, ani brat, i wtedy mdleliśmy z głodu”.

Tragiczne losy ludności polskiej, w tym i polskich dzieci, dopełniły się na Kresach w latach 1943–1944, kiedy to Ukraińcy wymordowali około 100 tys. osób, na Wołyniu – 60 tys. w Małopolsce Wschodniej kolejne 40 tys. Okrucieństwem dorównywali obu okupantom, niemieckiemu i sowieckiemu.

Jedna z ocalonych cudem osób wspomina: „Razem z matką byłem w ostatniej, niepełnej dziesiątce. Przede mną szły na śmierć trzy osoby, a ja za nimi, ale matka przywołała mnie do siebie. Pocałowała mnie w czoło, odwróciłem się i poszedłem w stronę Ukraińców. Widziałem, jak pierwsza osoba padła, do drugiej strzelał inny, a ten, co zabił pierwszą, szedł zabić trzecią. Ja byłem czwarty. Przyszło mi na myśl udawać trupa. Zakryłem twarz i oczy rękami, żeby nie pokłóć twarzy o ściernisko i padłem, jak padali zabici.

dr Dariusz Gałaszewski (8 V 1971 – 4.01.2023)

– edukator, naczelnik Oddziałowego Biura Edukacji Narodowej IPN w Warszawie. Organizował i koordynował projekty edukacyjne IPN, tworzył i współtworzył wystawy historyczne, prowadził zajęcia dla dzieci i młodzieży. Dzielił się swoją wiedzą, doświadczeniem i pasją.

Artykuł pochodzi z dodatku IPN zamieszczonego w tygodniku „Do Rzeczy Historia” nr 38/2019

Wystawa „Ukradzione dzieciństwo” została przygotowana przez Instytut Pamięci Narodowej Oddział w Warszawie z okazji 80. rocznicy wybuchu II wojny światowej. Ukazuje życie dzieci w okresie międzywojennym i w realiach II wojny światowej. Podzielona jest na siedem części, które obrazują dzieci w różnych rolach życiowych: I Dzieci – życie przedwojennych dzieci, w tym mniejszości; II Obrońcy; III Oszukani?; IV Ofiary; V Obserwatorzy; VI Okaleczeni; VII Emigranci.

Wystawę można wypożyczyć – prosimy o kontakt z Oddziałowym Biurem Edukacji Narodowej w Warszawie.

fot. Narodowe Archiwum Cyfrowe

Artykuł Ukradzione dzieciństwo pochodzi z serwisu Miesięcznik Wychowawca.

Przemarsz stu pięćdziesięciu postaci z historii Polski i wielka inscenizacja koronacji Chrobrego.

Kiedy: sobota 13 września 2025 g.16.00

Gdzie: Krakowskie Przedmieście 34 i Plac Zamkowy w Warszawie

Nazwa: Orszak Dziejów 2025 – Koronacja Chrobrego

Organizator: Fundacja Orszak Dziejów

Patronat Narodowy Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej Karola Nawrockiego nad obchodami Milenium Koronacji Pierwszych Królów Polski.

V Orszak Dziejów – wydarzenie kulturalne i edukacyjne, nauka historii przez teatr i zabawę, spotkanie z postaciami z dziejów Ojczyzny, wzbudzenie dumy z osiągnięć naszych przodków. To wielkie święto dziejów, wyjątkowy czas ukazujący wielkość dokonań Polaków kolejnym pokoleniom.

HISTORIA wydarzenia:

2021 – „Wolni jak orły” – postać przewodnia Kardynał Stefan Wyszyński, Prymas Polski w roku beatyfikacji

2022 – „W blasku historii” – Ignacy Łukasiewicz, wynalazca lampy naftowej w Roku Łukasiewicza

2023 – „Rodzinna Fotografia” – Rodzina Ulmów ukrywająca Żydów podczas II wojny, w roku beatyfikacji

2024 – „Dziedzictwo i Dar” – Władysław Zamoyski w Roku Zamoyskiego ogłoszonym przez Senat RP

Barwny korowód złożony ze 150 postaci – wśród nich kilkunastu polskich królów, rycerze i żołnierze, muzycy i poeci, święci i naukowcy – od Mieszka I do Jana Pawła II w kostiumach z epoki.

Krakowskie Przedmieście – program:

15.00 – zbiórka postaci na placu przy kościele Sióstr Wizytek

16.00 – start orszaku spod kościoła Sióstr Wizytek w Warszawie, marsz w kierunku Placu Zamkowego

Plac Zamkowy – program:

16.00 – powitanie i zapowiedź, wspólne oczekiwanie na przybycie orszaku

16.30 – prezentacja 150 postaci historycznych na scenie

17.15 – inscenizacja uroczystości koronacyjnych Bolesława Chrobrego, scenariusz Anna Murawska, muz. Łukasz Ratajczak, aranż. muz. Bartłomiej Krauz, pokaz tańców dawnych ZPSM im. F. Chopina „Bednarska”

17.40 – Polonez Wszech Czasów i nauka tańców dworskich

18.00-19.00 – spotkania z postaciami, gra dla rodzin „Królewskie zagadki” i dla dzieci „Denar Chrobrego”

Denar Chrobrego – gry historyczne dla rodzin z dziećmi, to okazja do zapoznania się z polskim rytuałem koronacyjnym, insygniami królewskimi oraz dokonaniami Chrobrego. Dzieci poznają postacie z różnych epok, a szczególnie najwybitniejszych królów. Dla uczestników gier przewidziane są nagrody rzeczowe.

Wizytówka od Bolesława Chrobrego i Władysława Reymonta – postacie historyczne spotkają się z widzami osobiście i będą rozdawać pamiątkowe wizytówki w języku polskim i angielskim, opowiadać o swoich osiągnięciach i pozować do fotografii. Wstęp na wydarzenie jest wolny.

Partnerzy: IPN, Fundacja Rozwoju Społecznego Uskrzydlamy, Kiszeczka, Rafael, DECCO, Asentar, Dar Ogrodu, Fundacja B. i M. Górskich „Dialog, rozwój i miłosierdzie”, ARENART, Asfaltnazimno, Szkoły Strumienie i Żagle Stowarzyszenia STERNIK, Niepubliczna SP i LO Sióstr Nazaretanek w Warszawie, SP Przymierza Rodzin nr 112 im. Jana Pawła II, Niepubliczne Przedszkole Ochronka im. bł. Edmunda Bojanowskiego Sióstr Służebniczek NMP, Niepubliczna Katolicka Szkoła Podstawowa im. bł. ks. Jerzego Popiełuszki we Władysławowie, Przedszkole Ziarno, ZPSM im. F. Chopina „Bednarska”, Skauci Europy, Rodzina Rodzin, rodzinny Teatr Biedronka Parentes,.

Partnerzy Medialni: Radio Warszawa, Miesięcznik Wychowawca, Idziemy, Niedziela i Gość Niedzielny,

Kontakt: Anna Murawska a.murawska.orszakdziejow@gmail.com tel: 691323456, Fundacja Orszak Dziejów www.orszakdziejow.pl.

fot. P. Kula

Artykuł Orszak Dziejów 2025 – Plac Zamkowy Warszawa pochodzi z serwisu Miesięcznik Wychowawca.